تا تو از هستی خود، خود را نگردانی جدا
هودج جان چون نهی در بارگاه کبریا
درکش انگشت از نمکدان جهان تا چون نمک
کم شوی از پختگان آتش وحدت جدا
کاسه ها کرده ست بر خوان امید اما تهیست
هست از کاسه تهی امید خوش خوردن خطا
زرد و لاغر شو چو ابریشم مگر چون کرم قز
پر بر آری زود چون زین خاکدان گردی رها
آنچه داری از جهان آن خونبهای تست و بس
گر خورد خونت سزد کز پیش دادت خونبها
از فنای خاک حاصل جز فنا چیزی مدان
خود فنا اندر نبشتن هست هم شکل فنا
آب رویت رفت بر باد ای عفاک الله چو عمر
تا تو همچون چوب کشتی سیر باشی ناشتا
با قناعت چون نشینی بر سر خوان خسان؟
پیش عیسی چون خری از ره نشینان توتیا؟
با هوی گر پرسی از من بر زمینت جای نیست
زین هوا برخیز و همچون ذره بنشین بر هوا
کعبتین جان به عالم واخر از گردون که هست
عمر تو بد باز و نرد آشفته و گردون دغا
گل مجوی از خار در صحرای عالم زانکه تو
خاک یابی آرد چون از خشت سازی آسیا
تا شما باشید کژ گوی و ترازو راست گو
آبنوسین خانه او دارد چنارین در شما
گنج و اژدرها بهم باشند زان شد نفس دو
از ره نقش آدمی وز روی معنی اژدها
مرگ دلها در جهان افتاد رحلت جوی هین!
کز طریق شرع واجب گشت رحلت از وبا
در جهان بی غم نبینی دل که در دست رباب
گردن خود بی رسن هرگز نبیند گردنا
عهد خاک ار بود وقتی استوار امروز نیست
وین سخن نابوده دان چون نیست اندر عهد ما
راستی از دانه دل جوی کو چون نقطه یی است
بهر آن کز نقطه خط می خیزد از خط استوا
دل چو از عشق جهان بگریست نشکیبد ز حرص
کودک اندر صرع چون خندید نپذیرد دوا
سایه سیمرغ جوی و از وفا یک جو مجوی
کز جهان سیمرغ ازان گم گشت تا یابد وفا
جهد کن تا همدم کروبیان گردی چو عقل
تا شوی زین همدمی با سر حق هم آشنا
بد بود انصاف چون اغیار دارد ملک دل
رد بود سیماب چون خورشید سازد کیمیا
مرد معنی شو نه مرد صورت ایرا در نهاد
دارد از الوان سیاهی مشک و سبزی گندنا
ماجرا طوطی نکوتر بر زبان راند ز کبک
گرچه دایم کبک در خرقه ست و طوطی در قبا
جان بده درپای شرع و پایه عرش آن تست
چیست عرش ای ساده جز مقلوب شرع مصطفا
سید آدم خلیفت، امی عالم نهاد
مکی خورشید طلعت، عالم گردون سخا
آن زبد بیگانه همچون قرص خورشید از سکون
وآن به خوبی خویش همچون آب حیوان از بقا
زآفرینش مبتدا و آخر او دان بهر آنک
در عمل بود آخر و در علم باری مبتدا
کرده تأیید ازل از آستینش آب خور
ساخته روح القدس از آستانش تکیه جا
گشته آنجا کز حمیت شد سخن بر لعل اوی
زرد روی از هیبتش شیر فلک چون کهربا
سدره مفرد بود تا این منتهی بر وی رسید
لطف حق بر فرق او تاجی نهاد از منتها
خواجه روحانیان کرده شب معراج او
چشم ابلق شکل را از گرد خنگش توتیا
علم او چون سر قرآن با حقیقت ها قرین
نفس او چون عقل کلی از نقیضتها جدا
پیش شرعش زهره بربط در اثیر انداخته
بینوایان فلک را کرده محروم از نوا
کوه ایمان بود وز خود یک نفس نگشاد از آنک
بود از روح القدس آواز و ز احمد صدا
چون ندای ارکعوا افکند در گوش جهان
ماند گردون تا قیامت در یکی رکعت دو تا
قاب قوسین از بها و فر او خورشید پاش
مشتری در قوس عاجز مانده زان فر و بها
رسته در باغ جهان از وی گیاه مردمی
گشته بی جان و روان مداح او مردم گیا
پیشوا بد گرچه بد پس روز حق چون بازگشت
پس رو اندر بازگشتن گردد آری پیشوا
بر گشاده صد هزاران دیده از بهر لقاش
پرده صبح قیامت گنبد نیلی و طا
سایه بر عالم نیفگند از برای آنکه بود
او ز عالم خالی و عالم ز شرع او ملا
بی دم او کار سنت همچو بی معنی سخن
بی کف او تیغ دعوت همچو بی موسی عصا
سیزده بفزود بر پنجاه عمرش تا نکرد
پیک حضرت پیش او صد و چارده سوره ادا
جاهدواالکفار گردش غرقه در دریای خوف
ما علیک الا البلاغش داده توقیع رجا
او ز عالم بود و بهتر بد ز عالم زآنکه مشگ
باشد از آهو و به ز آهو بود مشگ ختا
شد ز یک تأثیر سعدش زیر این هفت آینه
بهر پنج ارکان شرعش چار مفتی مقتدا
گشته هر یک از پی تقویم شرع احمدی
از دل روشن رصد ساز اندرین تاری فضا
هر یکی از صدق در صدر خلافت پیشرو
هر یکی از عدل بر اقلیم سنت پادشا
بوده با هم هر چهار از بهر حل و عقد شرع
در صفا اخوان و خصم اهل اخوان الصفا
در میانشان ماجراها رفته پیدا و نهان
لیک جز تمکین دین نابوده اصل ماجرا
هر که زیشان یک سخن گفت آن سخن بشنیده بود
او ز احمد، احمد از جبریل و جبریل از خدا
ای ز بوی رحمتت دلهای درویشان قوی
وی ز صدق وعده ات غمهای مشتاقان هبا
لطف تست آنجا که دل زنگار گیرد رنگ بر
فضل تست آنجا که غم آهن شود آهن ربا
از تو جانها روی شسته همچو از باران سمن
بی تو دلها گشته محکم همچو زوبینی گیا
هیچ کس وز هیچ کس کمتر دو جو یعنی مجیر
مانده چون سرگشتگان در بحر حیرت مبتلا
یا به دست قهر قدرت رشته جانش ببر
یا به دستش ده ز روی فضل سر رشته رضا
در تو زد دست از جهان یارب تو دارش بهر آن
کز در تو یک بدی را هست صد نیکی جزا
زین دعا هر چند درگاه ترا زحمت بود
از تو جز رحمت چه آید وز ضعیفان جز دعا



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به بررسی رابطه انسان با هستی و حقیقت میپردازد و بیان میکند که انسان باید از وابستگی به دنیا و مادیات رهایی یابد تا به سعادت واقعی برسد. او بر اهمیت قناعت و فرار از حرص تأکید میکند و به فناپذیری دنیا و نفس انسانی اشاره دارد. همچنین به ارزش روح و علم تأکید شده و اینکه انسان باید به دنبال معنا و حقیقت باشد نه ظواهر. شعر در نهایت به مقام پیامبر و اهمیت پیروی از شرع او وصل میشود و از نیکوکاری و رحمت خدا یاد میکند و راه هدایت انسانها را از طریق نیایش و دعا مطرح میسازد.
هوش مصنوعی: تا وقتی خود را از هستی و خودبینیات جدا نکنی، چگونه میتوانی کجاوهٔ جانت را به درگاه عظمت الهی برسانی؟
هوش مصنوعی: دست از لذتهای دنیا بکش تا مانند نمک که در غذای پخته حل میشود، از پختگانِ آتش وحدت جدا نمانی و در ایشان محو شوی.
هوش مصنوعی: دنیا بر سفرهٔ امید کاسهها چیده است، اما همه خالیاند. امید داشتن به خوردن خوش از کاسهٔ خالی خطاست.
هوش مصنوعی: مانند ابریشم زرد و لاغر شو؛ شاید مانند کرم ابریشم، چون از این دنیای خاکی رها شوی، زود بال درآوری.
هوش مصنوعی: هرچه از دنیا داری فقط خونبهای توست. اگر دنیا خونت را بریزد، رواست، چون خونبها را از پیش به تو داده است.
هوش مصنوعی: از دنیای خاکیِ فانی جز نابودی حاصلی ندان. حتی واژهٔ «فنا» در نوشتن نیز نشانی از نیستی دارد.
هوش مصنوعی: آفرین بر تو! آبرویت مانند عمرت بر باد رفت، چون مانند چوب کشتی که همیشه در آب است و باز تشنه میماند، در عین سیری گرسنه و حریصی.
هوش مصنوعی: اگر قناعت داری، چرا بر سفرهٔ فرومایگان مینشینی؟ وقتی عیسی که شفادهندهٔ نابینایان است حاضر است، چرا از گدایان کنار راه سرمه میخری؟
هوش مصنوعی: اگر از من بپرسی، با هوای نفس جایی بر زمین نداری. از این هوس برخیز و مانند ذره در هوا بنشین و سبکبار شو.
هوش مصنوعی: تاس جانت را از فلک پس بخر، زیرا عمر تو بازیکنی بد است، بازی نرد آشفته شده و فلک نیز دغلباز است.
هوش مصنوعی: در بیابان دنیا از خار گل نجوی، چون اگر آسیاب را از خشت بسازی، به جای آرد خاک به دست میآوری.
هوش مصنوعی: تا وقتی شما کجگفتار باشید و ترازو راستگو، ترازو ارجمندتر از شماست؛ گویی خانهٔ او از آبنوس است و در خانهٔ شما از چوب چنار.
هوش مصنوعی: گنج و اژدها همیشه با هماند؛ از این رو نفس آدمی دوگانه است: در ظاهر صورت انسان دارد و در باطن اژدهاست.
هوش مصنوعی: در دنیا مرگ دلها شایع شده است؛ هان، در پی کوچ باش، زیرا به حکم شرع گریختن از جای وبازده واجب است.
هوش مصنوعی: در دنیا دلی بیغم نمیبینی؛ همانگونه که دستهٔ رباب هرگز بی سیم و بند نیست.
هوش مصنوعی: اگر روزگاری پیمان دنیا استوار بوده، امروز چنین نیست. این سخن را بیاعتبار بدان، چون در زمانهٔ ما نشانی از آن نیست.
هوش مصنوعی: راستی را از دانهٔ دل بجوی که مانند نقطه است، چون از نقطه خط پدید میآید و از خط، راستی و استواری.
هوش مصنوعی: دلی که از عشق دنیا بگرید، از حرص آرام نمیگیرد؛ همانگونه که کودکِ گرفتار صرع اگر بخندد، درمانپذیر نیست.
هوش مصنوعی: سایهٔ سیمرغ را بجوی، اما ذرهای وفا از دنیا نجوی؛ زیرا سیمرغ هم برای یافتن وفا از جهان ناپدید شد. یعنی وفا از سیمرغ نایابتر است.
هوش مصنوعی: بکوش تا مانند عقل همدم فرشتگان مقرب شوی، تا با این همدمی با راز حق آشنا گردی.
هوش مصنوعی: وقتی بیگانگان بر سرزمین دل حکم میرانند، عدالت از میان میرود؛ همانگونه که وقتی خورشید کیمیاگری میکند، جیوه بیارزش میشود.
هوش مصنوعی: اهل معنا باش نه اهل ظاهر، زیرا مشکِ گرانبها سیاه است و ترهی کمارزش سبز؛ رنگ و ظاهر معیار ارزش نیست.
هوش مصنوعی: طوطی بهتر از کبک سخن میگوید، گرچه کبک همیشه در خرقهٔ صوفیانه است و طوطی در قبای دنیایی؛ پس جامهٔ زهد نشانهٔ برتری نیست.
هوش مصنوعی: جانت را در راه شریعت فدا کن تا مقام عرش از آن تو شود. ای سادهدل، «عرش» چیزی جز وارونهٔ واژهٔ «شرع» پیامبر نیست.
هوش مصنوعی: پیامبر سرور فرزندان آدم و جانشین حق است؛ درسناخواندهای که بنیان عالم را نهاد، مکی و خورشیدرو، و در بخشندگی چون فلک بلندمرتبه.
هوش مصنوعی: او از بدی بیگانه است، چنانکه قرص خورشید از سکون بیگانه است؛ و در زیبایی و خوبی مانند آب حیات همیشه ماندگار است.
هوش مصنوعی: او را آغاز و پایان آفرینش بدان، زیرا در عمل و ظهور آخرین پیامبر بود و در علم الهی نخستین آفریده.
هوش مصنوعی: تأیید ازلی الهی از آستین او سیراب شده و روحالقدس آستان او را تکیهگاه خود ساخته است.
هوش مصنوعی: آنجا که پیامبر از سر غیرت دینی سخن بر لب لعلگونش آورد، شیرِ آسمان (برج اسد) از هیبت او مانند کهربا زردروی شد.
هوش مصنوعی: سدرةالمنتهی در بلندی تنها و بیهمتا بود تا این «منتهی»، یعنی پیامبر که نهایت کمال است، به آن رسید. لطف خداوند بر سر او تاجی از نهایتِ مقام نهاد. شاعر با واژهٔ «منتهی» بازی کرده است.
هوش مصنوعی: سرور فرشتگان، یعنی جبرئیل، در شب معراج گردِ اسب سپیدِ پیامبر (براق) را سرمهٔ چشم سیاهوسپید خود کرد.
هوش مصنوعی: دانش او مانند راز قرآن با حقیقتها همراه است، و جان او مانند عقل کل از هر تناقض و کاستی پاک است.
هوش مصنوعی: در برابر شریعت او، زهره که نوازندهٔ آسمان است بربط خود را در فلک انداخت و نوازندگان آسمان را از نغمه محروم کرد. یعنی با آمدن شریعت او بساط بزم و موسیقی برچیده شد.
هوش مصنوعی: او کوه ایمان بود و یک دم از پیش خود سخن نگفت، زیرا آواز از روحالقدس بود و پیامبر تنها پژواک آن بود، همچنان که کوه صدا را بازمیگرداند. یعنی سخن او وحی بود و از هوای نفس نبود.
هوش مصنوعی: وقتی فرمان «رکوع کنید» را در گوش جهان انداخت، آسمان تا روز قیامت در یک رکوع خمیده ماند. خمیدگی آسمان به رکوع تشبیه شده است.
هوش مصنوعی: مقام «قاب قوسین» از شکوه و فرّ او خورشیدافشان شد، و مشتری در برج قوس از آن شکوه درمانده ماند. شاعر میان «قوسین» و برج قوس بازی کرده است.
هوش مصنوعی: گیاه مردمی و انسانیت از او در باغ جهان رویید، تا آنجا که حتی مهرگیاه (مردمگیا) با اینکه جان و روان ندارد ستایشگر او شد.
هوش مصنوعی: او پیشوای پیامبران بود، هرچند پس از همه آمد. در روز رستاخیز که همه بازگردند، کسی که در آخر کاروان است در بازگشت پیشرو میشود.
هوش مصنوعی: گنبد نیلگون آسمان که پردهٔ صبح قیامت است، صدها هزار چشم (ستارگان) برای دیدار او گشوده است.
هوش مصنوعی: او بر جهان سایه نینداخت، زیرا دلش از جهان تهی بود و جهان از شریعت او پر بود. این بیت به روایتِ بیسایه بودن پیامبر اشاره دارد.
هوش مصنوعی: سنت بینفَس او مانند سخن بیمعنی است، و شمشیر دعوت بیدست او مانند عصای بیموسی است.
هوش مصنوعی: عمر او به شصتوسه سال رسید و پیش از آن پایان نیافت تا پیک الهی، یعنی جبرئیل، همهٔ صدوچهارده سورهٔ قرآن را بر او فرو خواند.
هوش مصنوعی: فرمان «با کافران جهاد کن» پیرامون او را در دریای بیم فرو برد، و آیهٔ «بر تو جز رساندن پیام نیست» به او فرمانِ امید داد.
هوش مصنوعی: او از جهان بود و از جهان برتر بود، چنانکه مشک ختا از آهو پدید میآید و از خود آهو ارزشمندتر است.
هوش مصنوعی: از یک اثرِ فرخندگی او، زیر این هفت آسمان، چهار پیشوا (خلفای چهارگانه) برای پاسداری از پنج رکن شریعتش رهبر شدند.
هوش مصنوعی: هر یک از این چهار تن برای راست کردن و تنظیم شریعت محمدی، در این فضای تاریک جهان از دل روشن خود رصدخانهای ساخت. واژهٔ «تقویم» هم به معنای راست کردن است و هم به معنای گاهشماری نجومی.
هوش مصنوعی: هر یک از آنان به سبب راستی در مسند خلافت پیشرو بود، و هر یک به سبب عدالت بر قلمرو سنت فرمانروایی داشت.
هوش مصنوعی: هر چهار تن برای گشودن و بستن کار شریعت با هم بودند. در صفا برادر یکدیگر بودند و دشمن فیلسوفانِ «اخوانالصفا». شاعر با «صفا» و «اخوان» بازی کرده است.
هوش مصنوعی: میان آنان آشکار و پنهان اختلافها و ماجراهایی رخ داد، اما ریشهٔ آن ماجراها جز استوار کردن دین چیزی نبود.
هوش مصنوعی: هر سخنی که هر یک از آنان گفت، آن را از پیامبر شنیده بود، پیامبر از جبرئیل و جبرئیل از خدا.
هوش مصنوعی: شاعر خدا را خطاب میکند: ای که دل درویشان از بوی رحمت تو نیرو میگیرد، و غم مشتاقان از راستیِ وعدهٔ تو بر باد میرود.
هوش مصنوعی: آنجا که دل زنگار میگیرد، لطف تو زنگار را از آن میزداید. آنجا که غم مانند آهن سنگین میشود، فضل تو مانند آهنربا آن را برمیکشد.
هوش مصنوعی: جانها از تو شسته و تازه میشوند، همچون یاسمن که از باران شسته میشود. بی تو دلها سخت و خشک میشوند، مانند گیاهی که نوکی چون زوبین دارد.
هوش مصنوعی: مجیر، که هیچکس است و از هیچکس هم کمتر، مانند سرگشتگان در دریای حیرت گرفتار مانده است.
هوش مصنوعی: خدایا، یا با دست قهر و قدرتت رشتهٔ جان او را ببُر، یا از روی فضل سررشتهٔ خشنودیِ خود را به دستش بده.
هوش مصنوعی: پروردگارا، او از جهان دست کشیده و به تو چنگ زده است؛ تو نگاهش دار، زیرا در درگاه تو برای یک بدی صد نیکی پاداش داده میشود.
هوش مصنوعی: هرچند این دعا مایهٔ زحمت درگاه توست، اما از تو جز رحمت چیزی برنمیآید و از ناتوانان هم جز دعا کاری ساخته نیست.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
عسکری شکر بود تو گو بیا میشکرم
ای نموده ترش روی ار جا بد این شوخی ترا
از که آمختی نهادن شعرهائی شوخ چم
گر برستی شاعران هرگز نبودی آشنا
کشه بر بندی گرفتی در گدائی سرسری
[...]
پادشا بر کامهای دل که باشد؟ پارسا
پارسا شو تا شوی بر هر مرادی پادشا
پارسا شو تا بباشی پادشا بر آرزو
کآرزو هرگز نباشد پادشا بر پارسا
پادشا گشت آرزو بر تو ز بیباکی تو
[...]
تا دل من در هوای نیکوان گشت آشنا
در سرشک دیده ام کرد این دل خونین شنا
تا مرا بیند بلا با کس نبندد دوستی
تا مرا بیند هوی با کس نگردد آشنا
من بدی را نیک تر جویم که مردم را بدی
[...]
شاعران بینوا خوانند شعرِ با نوا
وز نوای شعرشان، افزون نمی گردد نوا
طوطیانه گفت و نتوانند جز آموخته
عندلیبم من که هر ساعت دگر سازم نوا
اندر آن معنی که گوید بِدهَمِ انصاف سخن
[...]
ای جهانداری که هستی پادشاهی را سزا
در جهانداری نباشد چون تو هرگز پادشا
از بشارتهای دولت وز اشارتهای بخت
شاه پیروز اختری و خسرو فرمانروا
پادشاهی یافته است از نام تو عز و شرف
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.