در خرقه چو آتش زدی ای سالک عارف
جهدی کن و سرحلقه ی رندان جهان باش
هاتفی از گوشه ی میخانه دوش
گفت ببخشند گنه، می بنوش
عفو الهی بکند کار خویش
مژده ی رحمت برساند سروش
این خرد خام به میخانه بر
تا می لعل آوردش خون به جوش
گرچه وصالش نه به کوشش دهند
آن قدر ای دل که توانی بکوش
رندی حافظ نه گناهی است صعب
با کرم پادشه جرم پوش
ای در این خوابگه بی خبران
بی خبر خفته چو کوران و کران
سر برآور که در این پرده سرای
میرسد بانگ سرود از همه جای
بلبل از منبر گل نغمه نواز
قمری از سرو سهی زمزمه ساز
بانگ برداشته مرغ سحری
کرده بر خفته دلان نوحه گری
چرخ در گردش از این بانگ و نوا
کوه در رقص از این صوت و صدا
هیچ از جای نمی خیزی تو
الله الله چه گران خیزی تو
ساعتی ترک گران جانی کن
شوق را سلسله جنبانی کن
بگسل از پای خود این لنگر گل
گام زن شو به سوی کشور دل
آستین بر سر عالم افشان
دامن از طینت آدم افشان
سنگ بر شیشه ی ناموس انداز
چاک در خرقه ی سالوس انداز
همه ذرات جهان در رقص اند
رو نهاده به کمال از نقص اند
تو هم از نقص قدم نه به کمال
دامن افشان ز سر جاه و جلال
خواب بگذار که بی خوابی به
دیده را سرمه ی بیخوابی به
مردی مالی نزد دیگری به ودیعت نهاد و به حج رفت. زمانی که بازگشت، مرد آن مال را انکار کرد. وی به نزد ایاس قاضی رفت، وی گفت: این امر را پنهان دار. و سپس خود، آن مرد را بخواند.
زمانی که بیامد، گفتش مال غایبی نزد ماست. از آنجا که من امانت داری تو بشنیدهام. خانهی خویش مستحکم بدار و شخصی مورد اطمینان، بفرست تا مال بدآنجا برد.
ایاس سپس صاحب مال را بخواند و وی را گفت: اکنون به نزد امانتدار رو مال خود طلب کن و وی را بگوی اگر آن را ندهی از تو شکایت به ایاس قاضی برم.
مرد به نزد وی رفت و او از بیم آن که مالی که قاضی بدو وعده داده بود، از دستش رود، مال وی پس داد. مرد خبر به ایاس داد. وی بخندید و گفت: خداوند مال تو، بر تو برکت دهد.
خلیفه ای یکی از کارگزاران خویش را نوشت: از زندان خویش سی نفر را که مستحق قتلاند بفرست، تا پاره پارهشان کنم. و اگر بدین تعداد در زندان نداری، باقی را تا آن مقدار از نویسندگان دیوان داوریت برگزین. زیرا آنها همه مستحق قتلاند.
تاجری در دعوایی که داشت به پادشاهی توسل جست. شاه با وی نزد قاضی حاضر شد. قاضی گفت: کسی که در دعوایش به پادشاهان توسل جوید، باید قضاوت از شیطان خواهد.
انوشیروان به یکی از دشمنان مغلوب شده ی خویش گفت: ایزد را سپاس که مرا بر تو پیروزی داد. پاسخ داد: همان ترا بس که بهجای آنچه خود دوست همی داشت، آنرا که تو دوست میداشتی ارزانیات داشت.
گناهکاری را به نزد منصور خلیفه آوردند. فرمان داد که بکشندش. محکوم گفت: «ان الله یامرک بالعدل و الاحسان ». اگر درباره ی دیگران به عدل عمل کرده ای، درباره ی من به احسان عمل کن. منصور فرمان داد که رهایش کنند.
مردی را که به زندقه متهم بود، به نزد هارون الرشید آوردند. هارون گفت: آن قدر خواهمت زد که به زندقه اقرار آوری.
مرد پاسخ داد: این خلاف امر خداوند است. چه امر داده است مردمان را زنند تا ایمان آوردند و تو خواهی مرا زنی تا به کفر اقرار آورم؟ هارون وی را ببخشود.
علی بن الحسین، زین العابدین(ع) فرمود: هیچ یک از شما بر دیگری نباید فخر فروشد. چه تمامی شما بردهاید و مولایتان یکی است.
حکیمی را پرسیدند: کدام حرف خفی را نباید گفت؟ پاسخ داد: این که مرد از نکوکاریهای خود گوید.
به دوست گرچه عزیز است راز دل مگشای
که دوست نیز بگوید به دوستان عزیز
یزید بن اسید از عباس، برادر منصور خلیفه، به وی شکایت برد. منصور گفت: نیکیهای من و بدیهای برادرم را یکجا گرد کن و بنگر که با یکدیگر برابری کنند. وی پاسخ داد: اگر نیکوکاریتان به ما، در قبال بدیهایتان بود، اطاعت ما از شما از فضل ماست.
محمد بن عمران، به محاذات کاخ مأمون، قصری بساخت. مأمون را گفتند که وی قصد هم چشمی تو داشته است.
مأمون وی را بخواست و پرسید: زچه رو قصر خویش در مقابل کاخ من بساختی؟ گفت: از آن رو که خواستم امیرالمومنین آثار نعمتهای خویش بر من را شاهد بود.
حکیمان گفتهاند: آدمیانی که زود خشنود شوند، زود نیز به خشم آیند. چنانکه هیمه ای که زود برافروزد، زود خاموش شود.
انوشیروان گفت: بنده ی صالح از فرزند آدمی نیکوتر است. چه بنده هرگز مرگ سرور خویش را به مصلحت خویش نبیند. اما فرزند مصلحت خویش را در مرگ پدر بیند.
بوالعیناء را پرسیدند: زچه رو برده ای حضی شده و سیاه را به خدمت گرفته ای؟ گفت: سیاه از آن رو که به وی متهم نکنند. و حضی شده از آن رو که از وی اتهامم ندهند.
اسکندر روزی خطاب به فرزندش گفت: ای مادر حجامتگر! فرزند گفت: بدین گونه، مادرم نیک اختیار کرده است وتو اما بد برگزیده ای.
حکیمی گفت: سکوت زینت عاقلان است و پوشش جاهلان.
عمر بن عبدالعزیز، مردی را که سخن بسیار و به آواز بلند همی گفت، مخاطب کرد و گفت: آهسته بانگ کن. چه اگر بانگ بلند را خیری بود، خر را خیر از همه بیش بودی.
از سخنان بزرگان: کسی را که بیم جواب نبود، بگوید و آن را که آن بیم بود، شکوت پیشه شود.
فرزدق (شاعر) گفت: گاه شود که گفتن یک بیت نزد من سخت تر از کشیدن دندانی بود.
حجازی ابن شبرمه را گفت: دانش از ما برخاست. ابن شبرمه گفت: بلی، اما دیگرتان بازنگشت.
علی بن رستم به بغداد شد و اسلام آورد. سپس در نامه ای به خویشان خود نوشت: من از مدینة السلام، به سلامت و اسلام این نامه را بفرستاده ام، والسلام.
برادرش که آن نامه بخواند، گفت: بخدا تنها از آن رو که این نامه را با این واژه ها نویسد، به بغداد شد و اسلام آورد.
در سرای مغان رفته بود و آب زده
نشسته پیرو صلائی به شیخ و شاب زده
سبوکشان همه در بندگیش بسته کمر
ولی ز ترک کله ضمه برسحاب زده
گرفته ساغر عشرت فرشته ی رحمت
زجرعه بر رخ حور و پری گلاب زده
عروس بخت در آن حجله با هزاران ناز
کشیده وسمه و بر برگ گل گلاب زده
سلام کردم و با من بروی خندان گفت:
که ای خمارکش مفلس شراب زده
که کرد این که تو کردی به ضعف همت ورای
ز گنج خانه شده، خیمه برخراب زده
وصال دولت بیدار تر سمت ندهند
که خفته ای تو در آغوش بخت خواب زده
مفروش عطر عقل به هندوی زلف یار
کانجا هزار نافه ی مشکین به نیم جو
منبسط بودیم و یک جوهر همه
بی سر و بی پا بدیم آن سر همه
یک گهر بودیم همچون آفتاب
بی گره بودیم و صافی همچو آب
چون به صورت آمد آن نور سره
شد عدد چون پایه های کنگره
کنگره ویران کنیم از منجنیق
تا رود فرق از میان این فریق
شرح این را گفتمی من از مری
لیک ترسم تا نلغزد خاطری
نکته ها چون تیغ فولاد است نیز
گر نداری تو سپر واپس گریز
پیش این الماس بی اسپرمیا
کز بریدن تیغ را نبود حیا
زین سبب من تیغ کردم در غلاف
تا که کج خوانی نباید برخلاف
منصور خلیفه گفت: از برکات ما بر مسلمانان یکی این است که به روزگار ما طاعون از میان رفته است. یکی از حاضران گفت: از آن رو که خداوند هرگز طاعون و طاغوت را یک جا جمع نکند.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر دربارهٔ هشیاری و تلاش در مسیر عرفان و رهایی از تعلقات دنیوی است. شاعر از سالک عارف میخواهد که با شجاعت و عزم، نردبان رندی و عشق را بپیماید و به میخانهٔ عشق رو آورد. دعوت به بخشندگی و گناهزدایی الهی در این میان به چشم میخورد، و الهامات سروش رحمت بر دل رندان نازل میشود. همچنین، حالتی از شادی و حرکت در مشترک جهان بیان میشود که همه چیز به آواز و رقص درآمده است. در نهایت، شاعر به تلاش مداوم برای رسیدن به کمال و رهایی از خواب غفلت اشاره میکند و از شنوندگان میخواهد که از جهل و بیخبری بیدار شوند و به سوی سرای دل حرکت کنند.
هوش مصنوعی: ای سالک عارف، اکنون که خرقهٔ زهد و ریا را آتش زدی، بکوش تا پیشوای رندان آزادهی جهان شوی.
هوش مصنوعی: دیشب ندادهندهای غیبی از گوشهٔ میخانه گفت: گناه بخشیده میشود، پس می بنوش.
هوش مصنوعی: بخشش خداوند کار خود را میکند و فرشتهٔ پیامآور مژدهٔ رحمت را میرساند.
هوش مصنوعی: این عقل ناپخته را به میخانه ببر تا شراب سرخ خونش را به جوش آورد و پختهاش کند.
هوش مصنوعی: هرچند وصال یار با کوشش به دست نمیآید، ای دل، تا آنجا که میتوانی بکوش.
هوش مصنوعی: رندی حافظ در برابر بخشندگی پادشاه خطاپوش گناه سنگینی نیست. این ابیات غزلی از حافظ است که شیخ بهایی در کشکول آورده است.
هوش مصنوعی: ای کسی که در این خوابگاه غافلان، همچون کوران و کران بیخبر خفتهای.
هوش مصنوعی: سر بلند کن، که در این سرای پردهدار جهان از هر سو آواز سرود به گوش میرسد.
هوش مصنوعی: بلبل بر شاخهٔ گل همچون منبر نغمه میخواند و قمری بر سرو بلند زمزمه میکند.
هوش مصنوعی: مرغ سحر بانگ برآورده و برای دلمردگان خفته نوحهسرایی میکند.
هوش مصنوعی: آسمان از این بانگ و نوا به گردش درآمده و کوه از این آواز به رقص افتاده است.
هوش مصنوعی: تو با این همه هیچ از جایت برنمیخیزی؛ شگفتا که چه سنگین و دیر برمیخیزی.
هوش مصنوعی: لحظهای تنبلی و سنگینی را رها کن و شوق را برانگیز و به حرکت درآور.
هوش مصنوعی: این لنگر گِل یعنی تعلق تن را از پای خود جدا کن و به سوی سرزمین دل گام بردار.
هوش مصنوعی: بر همهٔ جهان دست بیفشان و از آن دل بکن، و دامن خود را از سرشت خاکی آدمی پاک کن.
هوش مصنوعی: شیشهٔ نام و آبرو را بشکن و خرقهٔ ریا و فریب را پاره کن.
هوش مصنوعی: همهٔ ذرههای جهان در رقصاند و از نقص رو به سوی کمال دارند.
هوش مصنوعی: تو نیز از نقص به سوی کمال قدم بگذار و از مقام و شکوه دنیوی دست بشوی.
هوش مصنوعی: خواب را رها کن که بیداری بهتر است؛ بیداری برای چشم بهترین سرمه است.
هوش مصنوعی: مردی مالی را نزد دیگری امانت گذاشت و به حج رفت؛ چون بازگشت، امانتدار آن را انکار کرد. مرد نزد ایاس قاضی رفت و ایاس به او گفت ماجرا را پنهان کند، و خود امانتدار را فراخواند.
هوش مصنوعی: چون امانتدار آمد، ایاس به او گفت مال شخص غایبی نزد ماست و چون امانتداری تو را شنیدهام، میخواهم آن را به تو بسپارم؛ خانهات را محکم کن و فرد مطمئنی بفرست تا مال را به آنجا ببرد.
هوش مصنوعی: ایاس سپس صاحب مال را فراخواند و به او گفت: اکنون نزد همان امانتدار برو و مالت را بخواه و به او بگو اگر آن را پس ندهی، از تو نزد ایاس قاضی شکایت میکنم.
هوش مصنوعی: صاحب مال نزد او رفت. امانتدار از ترس اینکه مال بزرگتری که قاضی وعدهاش را داده بود از دستش برود، مال او را پس داد. مرد ماجرا را به ایاس گفت و ایاس خندید و برایش دعا کرد که خدا مالت را بر تو مبارک کند. حکایت نشان میدهد قاضی با تدبیر و از راه طمع خائن، حق را بازگرداند.
هوش مصنوعی: خلیفهای به یکی از کارگزارانش نوشت سی نفر از زندانیانی را که سزاوار کشتناند بفرستد تا آنان را تکهتکه کند و اگر این تعداد در زندان نیست، کسری را از نویسندگان و کارمندان دیوان قضاوت او برگزیند، چون همهٔ آنان مستحق مرگاند. این طعنهای تند به فساد دیوانیان است.
هوش مصنوعی: بازرگانی در دعوایی به پادشاهی پناه برد و شاه همراه او نزد قاضی آمد. قاضی گفت: کسی که در دعوای خود به پادشاهان متوسل شود، باید داوری را از شیطان بخواهد؛ یعنی دادخواهی با تکیه بر زور، ناروا است.
هوش مصنوعی: انوشیروان به یکی از دشمنان شکستخوردهاش گفت: خدا را شکر که مرا بر تو پیروز کرد. او پاسخ داد: همین برایت کافی است که خداوند بهجای آنچه خود دوست داشت، آنچه را تو دوست داشتی به تو داد؛ یعنی این پیروزی نشانهٔ خشنودی خدا از تو نیست.
هوش مصنوعی: گناهکاری را نزد منصور خلیفه آوردند و او فرمان قتلش را داد. محکوم آیهٔ «خدا به عدل و احسان فرمان میدهد» را خواند و گفت: اگر دربارهٔ دیگران عدالت کردهای، دربارهٔ من احسان کن. منصور دستور داد آزادش کنند.
هوش مصنوعی: مردی را که متهم به بیدینی بود نزد هارون الرشید آوردند. هارون گفت: آنقدر تو را میزنم تا به بیدینی اعتراف کنی.
هوش مصنوعی: مرد گفت: این خلاف فرمان خداست؛ خدا دستور داده مردم را بزنند تا ایمان بیاورند، اما تو میخواهی مرا بزنی تا به کفر اعتراف کنم؟ هارون از گناه او گذشت.
هوش مصنوعی: امام زینالعابدین فرمود: هیچکس از شما نباید بر دیگری فخر بفروشد، زیرا همهٔ شما بندهٔ یک خداوندید.
هوش مصنوعی: از حکیمی پرسیدند: کدام سخن راست است که گفتنش زشت است و نباید گفت؟ گفت: اینکه انسان از نیکیهای خود سخن بگوید.
هوش مصنوعی: راز دلت را به دوست، هرچند عزیز باشد، نگو؛ چون آن دوست هم آن را به دوستان عزیز خود خواهد گفت و راز فاش میشود.
هوش مصنوعی: یزید بن اسید از عباس، برادر منصور، نزد منصور شکایت کرد. منصور گفت: نیکیهای من و بدیهای برادرم را کنار هم بگذار تا ببینی برابرند. او پاسخ داد: اگر نیکی شما به ما تنها جبران بدیهایتان باشد، پس فرمانبرداری ما از شما لطف و بخشش خود ماست.
هوش مصنوعی: محمد بن عمران روبهروی کاخ مأمون قصری ساخت و به مأمون گفتند که او قصد رقابت و همچشمی با تو را داشته است.
هوش مصنوعی: مأمون او را خواست و پرسید چرا قصرت را روبهروی کاخ من ساختی؟ گفت: خواستم امیرالمؤمنین نشانههای نعمتی را که به من بخشیده، پیوسته ببیند. او با این پاسخ زیرکانه، اتهام رقابت را به سپاسگزاری بدل کرد.
هوش مصنوعی: حکیمان گفتهاند کسی که زود راضی شود، زود هم خشمگین میشود؛ مانند هیزمی که زود شعلهور میشود و زود هم خاموش میگردد.
هوش مصنوعی: انوشیروان گفت: غلام درستکار از فرزند بهتر است، زیرا غلام هرگز مرگ صاحبش را به سود خود نمیبیند، اما فرزند سود خود را در مرگ پدر میبیند؛ اشاره به میراث.
هوش مصنوعی: از ابوالعیناء پرسیدند چرا غلامی سیاه و اخته به خدمت گرفتهای؟ گفت: سیاه است تا مرا به او متهم نکنند، و اخته است تا او را به خانوادهام متهم نکنند و از ناحیهٔ او بدنام نشوم.
هوش مصنوعی: اسکندر روزی پسرش را با طعنه «ای پسرِ زنِ حجامتگر» خطاب کرد. پسر گفت: از این قرار، مادرم خوب انتخاب کرده که شاهی را به شوهری گرفته، اما تو بد انتخاب کردهای که زنی حجامتگر را برگزیدهای.
هوش مصنوعی: حکیمی گفت: خاموشی برای خردمندان زینت است و برای نادانان پردهپوش عیب.
هوش مصنوعی: عمر بن عبدالعزیز به مردی که پرحرفی میکرد و با صدای بلند سخن میگفت، گفت: آهستهتر حرف بزن؛ اگر صدای بلند خوبی داشت، خر از همه بهتر بود.
هوش مصنوعی: از سخنان بزرگان است: کسی که از پاسخ شنیدن نمیترسد، هرچه بخواهد میگوید، و کسی که از پاسخ میترسد، خاموشی پیشه میکند.
هوش مصنوعی: فرزدق شاعر گفته است که گاهی سرودن یک بیت برای او از کشیدن یک دندان هم سختتر است.
هوش مصنوعی: مردی حجازی به ابن شبرمه با فخر گفت که دانش از سرزمین ما برخاسته است. ابن شبرمه به طعنه پاسخ داد: آری، ولی دیگر نزد شما بازنگشت؛ یعنی اکنون از دانش بیبهرهاید.
هوش مصنوعی: علی بن رستم به بغداد رفت و مسلمان شد و به خویشانش نامهای نوشت که در آن با واژههای «سلام» بازی کرده بود: از شهر سلام، با سلامت و اسلام، این نامه را فرستادم، والسلام.
هوش مصنوعی: برادرش پس از خواندن نامه به شوخی گفت: به خدا او فقط برای این به بغداد رفت و مسلمان شد که بتواند نامهای با این بازی لفظی بنویسد.
هوش مصنوعی: به میکدهٔ مغان رفتم و دیدم آن را رُفته و آبپاشی کرده بودند و پیر میکده نشسته بود و پیر و جوان را به نوشیدن فرامیخواند.
هوش مصنوعی: همهٔ بادهکشان کمر به خدمت او بسته بودند، اما او از سر بزرگی، با گوشهٔ کلاهش سایبان بر ابر زده بود؛ یعنی شکوهش تا آسمان میرسید.
هوش مصنوعی: فرشتهٔ رحمت جام شادی را به دست گرفته بود و از جرعهٔ آن، چون گلاب، بر چهرهٔ حوریان و پریان میپاشید.
هوش مصنوعی: عروس بخت و اقبال در آن حجله با ناز فراوان ابرو را با وسمه آراسته و بر برگ گل رخسارش گلاب زده بود.
هوش مصنوعی: به پیر سلام کردم و او با چهرهٔ خندان به من گفت: ای خمارزدهٔ بیچیزِ مستشده از شراب.
هوش مصنوعی: چه کسی چنین کرد که تو با همت و اندیشهٔ سستت کردی؟ از گنجخانه بیرون آمدی و در ویرانه خیمه زدی.
هوش مصنوعی: رسیدن به دولت و اقبالِ بیدار را به تو نمیدهند، چون تو در آغوش بختی خوابآلود به خواب رفتهای.
هوش مصنوعی: عطر عقل را به زلف سیاه یار عرضه مکن، زیرا آنجا هزار نافهٔ مشک به نیم جو ارزش دارد؛ یعنی در برابر عشق، عقل بیبهاست.
هوش مصنوعی: ما در عالم پیش از آفرینش گسترده و همه یک گوهر بودیم و در آن عالم بیسر و پا، یعنی بیصورت و بیحد، بودیم.
هوش مصنوعی: همه چون خورشید یک گوهر بودیم، بیگره و پاک و زلال مانند آب.
هوش مصنوعی: وقتی آن نور ناب به صورت و قالب درآمد، مانند دندانههای کنگرهٔ بارو، چندتا و جدا از هم شد.
هوش مصنوعی: باید این کنگرهها را با منجنیق ویران کنیم تا جدایی و دوگانگی از میان این گروه برخیزد.
هوش مصنوعی: شرح این معنا را با بحث و استدلال میگفتم، اما میترسم ذهن کسی بلغزد و به گمراهی افتد.
هوش مصنوعی: این نکتهها مانند شمشیر فولادین برندهاند؛ اگر سپری نداری، بازگرد و بگریز.
هوش مصنوعی: بیسپر پیش این الماس برنده میا، زیرا شمشیر از بریدن شرم نمیکند.
هوش مصنوعی: به همین سبب شمشیر سخن را در غلاف کردم تا کسی آن را کج و وارونه نفهمد.
هوش مصنوعی: منصور خلیفه به خودستایی گفت که یکی از برکات ما این است که در روزگار ما طاعون از میان رفته است. یکی از حاضران به طعنه گفت: چون خدا طاعون و طاغوت را با هم در یک جا گرد نمیآورد؛ یعنی خودِ تو طاغوتی.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.