آفرین جان‌آفرین پاک را
آن که جان بخشید و ایمان خاک را
عرش را بر آب بنیاد او نهاد
خاکیان را عمر بر باد او نهاد
آسمان را در زبردستی بداشت
خاک را در غایت پستی بداشت
آن یکی را جنبش مادام داد
وان دگر را دایما آرام داد
آسمان چون خیمه‌ای برپای کرد
بی‌ستون کرد و زمینش جای کرد
کرد در شش روز، هفت انجم پدید
وز دو حرف آورد نُه طارم پدید
مهرهٔ انجم ز زرین حقه ساخت
با فلک در حقه هر شب مهره باخت
دام تن را مختلف احوال کرد
مرغ جان را خاک در دنبال کرد
بحر را بگذاشت در تسلیم خویش
کوه را افسرده کرد از بیم خویش
بحر را از تشنگی لب خشک کرد
سنگ را یاقوت و خون را مشک کرد
روح را در صورت پاک او نمود
این همه کار از کفی خاک او نمود
عقل سرکش را به شرع افکنده کرد
تن به جان و جان به ایمان زنده کرد
کوه را هم تیغ داد و هم کمر
تا به سرهنگیِّ او افراخت سر
گاه گل در روی آتش دسته کرد
گاه پل بر روی دریا بسته کرد
نیم پشه بر سر دشمن گماشت
بر سر او چارصد سالش بداشت
عنکبوتی را به حکمت دام داد
صدر عالم را درو آرام داد
بست موری را کمر چون موی سر
کرد او را با سلیمان در کمر
خلعت اولاد عباسش بداد
طاء و سین بی‌زحمت طاسش بداد
پیشوایانی که ره‌بین آمدند
گاه و بی‌گاه از پی این آمدند
جان خود را عین حیرت یافتند
هم ره جان عجز و حسرت یافتند
در نگر اول که با آدم چه کرد
عمرها بر وی در آن ماتم چه کرد
باز بنگر نوح را غرقاب کار
تا چه برد از کافران سالی هزار
باز ابراهیم را بین دل شده
منجنیق و آتشش منزل شده
باز اسمعیل را بین سوگوار
کبش او قربان شده در کوی یار
باز در یعقوب سرگردان نگر
چشم کرده در سر کار پسر
باز یوسف را نگر در داوری
بندگی و چاه و زندان بر سری
باز ایوب ستمکش را نگر
مانده در کرمان و گرگان پیش در
باز یونس را نگر گم گشته راه
آمده از مه به ماهی چند گاه
باز موسی را نگر ز آغاز عهد
دایه فرعون و شده تابوت مهد
باز داود زره‌گر را نگر
موم کرده آهن از تفِّ جگر
باز بنگر کز سلیمان خدیو
ملک وی بر باد چون بگرفت دیو
باز آن را بین که دل پرجوش شد
ارّه بر سر دم نزد خاموش شد
باز یحیی را نگر در پیش جمع
زار سر ببریده در طشتی چو شمع
باز عیسی را نگر کز پای دار
شد هزیمت از جهودان چند بار
باز بنگر تا سر پیغمبران
چه جفا و رنج دید از کافران
تو چنان دانی که این آسان بود
بلکه کمتر چیز تَرک جان بود
چند گویم چون دگر گفتم نماند
گر گلی کز شاخ می‌رُفتم نماند
کشتهٔ حیرت شدم یک‌بارگی
می‌ندانم چاره جز بی‌چارگی
ای خرد در راه تو طفلی بشیر
گم شده در جست و جویت عقل پیر
در چنان ذاتی من آنگه کی رسم؟
از زَعَم من در منزه کی رسم؟
نه تو در علم آیی و نه در عیان
نی زیان و سودی از سود و زیان
نه ز موسی هرگزت سودی رسد
نه ز فرعونت زیان بودی رسد
ای خدای بی‌نهایت! جز تو کیست؟
چون تویی بی‌حد و غایت جز تو چیست؟
هیچ چیز از بی‌نهایت بی‌شکی
چون به سر ناید کجا ماند یکی؟
ای جهانی خلق حیران مانده
تو به زیر پرده پنهان مانده
پرده برگیر آخر و جانم مسوز
بیش ازین در پرده پنهانم مسوز
گم شدم در بحر حیرت ناگهان
زین همه سرگشتگی بازم رهان
در میان بحر، گردون مانده‌ام
وز درونِ پرده بیرون مانده‌ام
بنده را زین بحر نامحرم برآر
تو درافکندی مرا تو هم برآر
نفْس من بگرفت سر تا پای من
گر نگیری دست من، ای وای من
جانم آلودست از بیهودگی
من ندارم طاقت آلودگی
یا ازین آلودگی پاکم بکن
یا نه در خونم کش و خاکم بکن
خلق ترسند از تو من ترسم ز خود
کز تو نیکو دیده‌ام از خویش بد
مرده‌ای‌ام می‌روم بر روی خاک
زنده گردان جانم ای جان‌بخش پاک
مؤمن و کافر به خون آغشته‌اند
یا همه سرگشته یا برگشته‌اند
گر بخوانی این بود سرگشتگی
ور برانی این بود برگشتگی
پادشاها! دل به خون آغشته‌ام
پای تا سر چون فلک سرگشته‌ام
گفته‌ای من با شما‌اَم روز و شب
یک نفس فارغ مباشید از طلب
چون چنین با یکدگر همسایه‌ایم
تو چو خورشیدی و ما هم سایه‌ایم
چه بود ای معطی بی‌سرمایگان
گر نگه داری حق همسایگان
با دلی پر درد و جانی با دریغ
ز اشتیاقت اشک می‌بارم چو میغ
گر دریغ خویش برگویم تو را
گم بباشم تا به کی جویم تو را
رهبرم شو زان که گمراه آمدم
دولتم ده گر چه بی‌گاه آمدم
هر که در کوی تو دولت‌یار شد
در تو گم گشت و ز خود بیزار شد
نیستم نومید و هستم بی‌قرار
بوک درگیرد یکی از صد هزار
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به توحید و یکتاپرستی خداوند می‌پردازد و عظمت و قدرت او را در آفرینش جهان و تدبیر آن توصیف میکند. عطار از خلقت آسمان، زمین، انسان و مخلوقات دیگر یاد میکند و نشان می‌دهد که خداوند همه چیز را با حکمت و در زمان معین آفریده است. او به ماجرای پیامبران و آزمون‌های آنان اشاره میکند، از جمله داستان‌های نوح، ابراهیم، یعقوب و موسی که مراعات و عبودیت آنها را در برابر مشکلات بیان میکند. شاعر در نهایت به حیرت و سرگشتگی خود در جستجوی حقیقت و وصال خدا اشاره می‌نماید و از او خواستار رهایی از بندگی نفس و آلودگی است. احساس درد و longing به قدرت و رحمت خداوند در کلام او کاملاً مشهود است.
هوش مصنوعی: خداوندی که جان را آفرید و به انسان زندگی و ایمان بخشید، ویژگی‌ای پاک و زنده دارد.
هوش مصنوعی: خداوند عرش (جایگاه بلند) را بر پایهٔ آب قرار داد و برای انسان‌های خاکی (که به زمین تعلق دارند) عمر (زندگی) را به باد (یعنی نابودی و فنا) داد.
هوش مصنوعی: خدا آسمان را در بالاترین مقام قرار داد و خاک را در پست‌ترین جایگاه گذاشت.
هوش مصنوعی: خداوند به آسمان حرکتی دائمی بخشید و به زمین آرامش مستمر عطا کرد.
هوش مصنوعی: خداوند آسمان را مانند یک خیمه بدون ستون برپا کرده است و زمین را به عنوان جایی برای ساکن شدن قرار داده است.
طارم = آسمان، سپهر، فلک
مهره باختن = شعبده کردن - بازی کردن
هوش مصنوعی: بدن انسان در شرایط و حال‌های متفاوتی قرار می‌گیرد، اما روح او به دنبال معنویات و واقعیات برتر است.
هوش مصنوعی: مرغ جان (روح) در برابر خداوند خود را تسلیم کرد و به همین دلیل کوه از ترس او و شکوه‌اش غمگین و افسرده شد.
اشاره به ساحل به استعاره از خشکی و لب تشنگی دریا و در مصراع دوم قدر ایجاد تغییرات شگرف که سنگ سیاه را تبدیل به یاقوت سرخ میکند و خون بدبو را تبدیل به مُشک معطر
هوش مصنوعی: روح انسان را در صورت (ظاهری) پاک او به نمایش گذاشت و این همه کارها را از خاک او (آدم) انجام داد.
هوش مصنوعی: عقل سرکش و نافرمان را با قوانین شرع آرام و مهار کرد. این کار باعث شد که جسم به جان و جان به ایمان حیات و زندگی تازه‌ای پیدا کند.
هوش مصنوعی: خداوند به کوه هم تیغ و هم کمر داده است تا به رهبری آن، سرش را بلند کند.
اشاره به داستان های گلستان ابراهیم و شکفته شدن نیل با عصای موسی
اشاره به داستان نمرود
اشاره به داستان پنهان شدن حضرت محمد در غار و تار تنیدن عنکبوت بر در غار به اذن خدا
هوش مصنوعی: خداوند به مورچه‌ای که مانند موی سر باریک و ظریف است، قدرتی بخشید و او را به اندازه‌ای قوی کرد که در کنار سلیمان، پیامبر بزرگ، قرار گیرد.
هوش مصنوعی: عطاری در این بیت می‌گوید که خداوند بدون زحمت و تلاشی، لباس و پوشش را به فرزندان عباس (نسبت به آنان به اشاره به مقام و ارزش آنها) عطا کرد و همچنین با آسانی ظرف (طاس) را به آنان بخشید.
هوش مصنوعی: پیشوایانی که ره‌نمای حقیقت هستند، در زمان‌های مختلف به دنبال این هدف می‌آیند.
هوش مصنوعی: آنها با وجود اینکه جان خود را در حیرت و شگفتی می‌یابند، به نوعی از عجز و حسرت نیز پی می‌برند که ناشی از ناتوانی در درک این حالت است.
هوش مصنوعی: در آغاز آفرینش، خداوند با آدم چه برخوردی کرد و به مدت‌های طولانی به او در این زمینه غم و اندوه نازل کرد.
هوش مصنوعی: دوباره به نوح نگاه کن که چگونه در جریان سیلی که او را غرق کرد، چه عذابی را برای کافران به مدت هزار سال به همراه داشت.
هوش مصنوعی: ابراهیم را ببین که دلش به خاطر آتش و منجنیق (که برای سوزاندنش آماده شده بود) در عذاب است و در آن آتش منزل کرده است.
کبش = بره دو ساله
هوش مصنوعی: نگاه کن به یعقوب، که در جستجوی پسرش، بسیار ناراحت و پراشفتگی است و به چشمانش تکیه کرده که فقط به فکر اوست.
هوش مصنوعی: یوسف را ببین که چگونه در سختی‌های زندان و با شرایط دشوار، همچنان به بندگی و عدالت خود پایبند است.
کرمان = کرم ها
هوش مصنوعی: یونس، پیامبری که به دلایل خاصی از راه مستقیم منحرف شده و در دل دریا با ماهی‌ها زندگی کرده، اکنون بعد از مدتی به سوی خدا و حقیقت برمی‌گردد. این بیت به بازگشت او و تجربه‌اش در غم و تنگنایی که طی کرده اشاره دارد.
هوش مصنوعی: موسی را در نظر بیاور که در آغاز دوران کودکی و در زمان فرعون، در تابوتی قرار گرفته و به ساحل دریا آورده شده است.
هوش مصنوعی: داود، آهن را نرم و شکل‌پذیر کرده است، که این کار به دلیل آتش دل اوست. این اشاره به مهارت و خلاقیت داود در آهنگری و ساخت زره دارد که از قلب داغ او ناشی میشود.
خدیو = پادشاه - شهریار
هوش مصنوعی: به دوباره بنگر که چگونه دل به شدت تحت تأثیر قرار گرفته و در حالی که پیش از این با شور و هیجان بوده، اکنون مانند ارّه‌ای که بر سر یک دم (قسمتی از بدن) قرار می‌گیرد، بی‌صدا شده است.
هوش مصنوعی: یحیی را دوباره ببین که در پیش جمع، سر بریده‌اش در ظرفی مانند شمع قرار دارد و به حال زاری افتاده است.
هزیمت = شکست خورده و گریزان - تارومار
هوش مصنوعی: به یاد بیاور که پیغمبران چقدر ظلم و زحمت از کافران متحمل شدند و به سختی‌ها و مصیبت‌هایی که بر آنان رفت، فکر کن.
هوش مصنوعی: تو می‌دانی که این کار آسان است و حتی نسبت به ترک جان، بی‌اهمیت‌تر به نظر می‌رسد.
هوش مصنوعی: من نمی‌توانم بیشتر از آنچه که گفتم بگویم، چرا که اگر گل‌هایی که از درخت چیده‌ام از بین برود، چیزی باقی نخواهد ماند.
هوش مصنوعی: سرشار از حیرت و شگفتی شده‌ام و به طور ناگهانی در این وضعیت قرار گرفته‌ام، نمی‌دانم چه راه حلی دارم جز این که بی‌چاره و درمانده باشم.
هوش مصنوعی: ای خرد، در مسیر تو همچون کودکی گم شده‌ام که در تلاش برای یافتن تو هستم؛ در حالی که عقل من کهنه و پیر شده است.
زَعِم = گمان و ظن
هوش مصنوعی: نه تو در علم به درک خدا می‌رسی و نه با چشم، پس از هیچ‌یک از سود و زیان‌های دنیوی نه به تو زیانی می‌رسد و نه سودی نصیب تو میشود.
هوش مصنوعی: نه از موسی به تو نفعی می‌رسد و نه از فرعون آسیبی به تو می‌رسد.
هوش مصنوعی: ای خدای بی‌نهایت! هیچ‌کس جز تو وجود ندارد و چون تو که بی‌پایان و بی‌مرز هستی، هیچ چیزی دیگر وجود ندارد.
هوش مصنوعی: هیچ چیز نمی‌تواند از بی‌نهایت جدا شود، زیرا وقتی که نابود یا به سر برسد، دیگر هیچ نشانی از آن باقی نمی‌ماند.
هوش مصنوعی: ای جهانی که مردم در حیرت و شگفتی هستند، تو زیر پرده‌ای پنهان مانده‌ای و هنوز نمایان نشده‌ای.
هوش مصنوعی: ای معبود، آخرین پرده را کنار بزن و مرا نازنین بسوزان، چرا که بیش از این در این پرده پنهان نکن.
هوش مصنوعی: به ناگاه در دریای حیرت گم شدم و از شدت سردرگمی، از این وضعیت نجاتم بده.
هوش مصنوعی: در میان دریا (با رمز و رازهای خود) گرفتار شده‌ام و از حقیقت و واقعیت دور مانده‌ام.
هوش مصنوعی: خداوندا، مرا از این دریا (دنیا یا دنیاطلبی) که برای من غریب و ناشناس است، نجات بده؛ تو که مرا به اینجا افکنده‌ای، خودت هم مرا از آن خارج کن.
هوش مصنوعی: نفس من تمام وجودم را گرفته و تسخیر کرده است. اگر تو، ای معبود، دست مرا نگیری، وای بر من!
هوش مصنوعی: جانم به خاطر بیهوده‌گی و امور بی‌فایده آلوده شده و دیگر تحمل این آلودگی را ندارم.
هوش مصنوعی: ای خدا، یا مرا از این آلودگی پاک کن، یا اینکه مرا در خونم غرق کن و به زمین بسپار.
هوش مصنوعی: مخلوق‌ها از تو می‌ترسند، اما من از خودم می‌ترسم، چون از تو چیزهای خوب دیده‌ام، ولی از خودم بدی‌ها را تجربه کرده‌ام.
هوش مصنوعی: من به حالتی مرده‌وار هستم و بر روی زمین زندگی می‌کنم. ای جان‌بخش پاک، جانم را زنده کن و دوباره حیات ببخش.
هوش مصنوعی: مؤمن و کافر هر دو در گناه و ناپاکی مشترکند، یا همه به دنبال حقیقت سرگردانند یا به راه حق بازگشته‌اند.
هوش مصنوعی: اگر این را بخوانی، نشانهٔ سرگشتگی است و اگر این را رد کنی، نشانهٔ بازگشت به حالتی دیگر است.
هوش مصنوعی: ای پادشاه! دل من پر از درد و اندوه است و شبانه‌روز مانند آسمان در حال سرگشتگی و بی‌قراری به سر می‌برم.
هوش مصنوعی: ای پادشاه! تو گفتی که من همه وقت با شما هستم، پس از جستجو و طلب چیزی دیگر غافل باشید.
هوش مصنوعی: ما در کنار یکدیگر زندگی می‌کنیم، تو مانند خورشید هستی و ما مانند سایه، در حقیقت وجود ما به وجود تو وابسته است.
چِبوَد = چه باشد
هوش مصنوعی: با دل ناراحت و جان در رنج، به خاطر حسرت و دلتنگی تو، اشک می‌ریزم مانند ابرهایی که باران می‌بارند.
هوش مصنوعی: اگر داستان غم و دردم را برایت بگویم، شاید نتوانم در جستجوی تو موفق شوم و از دست بروم.
هوش مصنوعی: از تو بخواهم که مرا هدایت کنی چرا که در مسیر گمراهی قرار گرفته‌ام، و به من نعمت و دولت عطا کن هرچند که دیر به حضور تو آمده‌ام.
هوش مصنوعی: هر کسی که در مسیر تو ثروت و خوشبختی را به دست آورد، به تو وابسته شده و از خود بی‌نصیب گشته است.
هوش مصنوعی: من ناامید نیستم و بی‌قرارم، شاید یکی از صدها هزار امید به من برسد و قلبم را درگیر کند.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۲۰ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.