ای ترک می بیار که عیدست و بهمنست
غایب مشو نه نوبت بازی و برزنست
ایام خز و خرگه گرمست و زین سبب
خرگاه آسمان همه در خز ادکنست
خالی مدار خرمن آتش ز دود عود
تا در چمن ز بیضهٔ کافور خرمنست
آن عهد نیست آنکه ز الوان گل چمن
گفتی که کارگاه حریر ملونست
سلطان دی به لشکر صرصر جهان بکند
بینی که جور لشکر دی چون جهان کنست
در خفیه گرنه عزم خروجست باغ را
چون آبگیرها همه پر تیغ و جوشنست
نفس نباتی ار به عزبخانه باز شد
عیبش مکن که مادر بستان سترونست
باد صبا که فحل بنات نبات بود
مردم گیاه شد که نه مردست و نه زنست
از جوش نشو دیگ نما تا فرو نشست
از دود تیره بر سر گیتی نهنبنست
در باغ برکه رقص تموج نمیکند
بیچاره برکه را چه دل رقص کردنست
کز دست دی چو دشمن دستور مدتیست
کز پای تا به سر همه دربند آهنست
صدری که دایم از پی تفویض کسب ملک
خاک درش ملوک جهان را نشیمنست
آن پادشا نشان که ز تمکین کلک اوست
هر پادشا که بر سر ملکی ممکنست
آن کز نهیب تف سموم سیاستش
خون در عروق فتنه ز خشکی چوروینست
هر آیتی که آمده در شان کبریاست
اندر میان ناصیهٔ او مبینست
آن قبه قدر اوست که بر اوج سقف او
خورشید عنکبوت زوایاء روزنست
وان قلعه جاه اوست که گویی سپهر و مهر
در منجنیق برجش سنگ فلاخنست
جبر رکاب امر و عنان نفاذ او
زان دام که در ریاضت گردون توسنست
خورشید سرفکنده و مه خویشتن شناس
مریخ نرم گردن و کیوان فروتنست
آنجا که کر و فر شبیخون قهر اوست
نصرت سلاحدار و نگهبان مکمنست
کلکش چه قایلست که صاحبقران نطق
یعنی که نفس ناطقه در جنبش الکنست
صوت صریر معجزش از روی خاصیت
در قوت خیال چنان صورت افکنست
کاکنون مزاج جذر اصم در محاورات
ده گوش و ده زبان چو بنفشه است و سوسنست
ای صاحبی که نظم جهان را بساط تو
چون آفتاب و روز جهان را معینست
در شرع ملک آیت فرمان تست و بس
نصی که بیتکلف برهان مبرهنست
در نسبت ممالک جاه تو ملک کون
نه کاخ و هفت مشعله و چار گلخنست
در آستین دهر چه غث و سمین نهاد
دست قضا که آن نه ترا گرد دامنست
از جوف چرخ پر نشود دست همتت
سیمرغ همت تو نه چو مرغان ارزنست
آن ابر دست تست که خاشاک سیل او
تاریخ عهد آذر و نیسان و بهمنست
برداشت رسم موکب باران و کوس رعد
وین مختصر نمونه کنون اشک و شیونست
تنگست بر تو سکنهٔ گیتی ز کبریات
در جنب کبریاء تو این خود چه مسکنست
وین طرفهتر که هست بر اعدات نیز تنگ
پس چاه یوسف است اگر چاه بیژنست
خود در جهان که با تو دو سر شد چو ریسمان
کاکنون همه جهان نه برو چشم سوزنست
ترف عدو ترش نشود زانکه بخت او
گاویست نیک شیر ولیکن لگدزنست
دشمن گریزگاه فنا زان به دست کرد
کاینجا بدیده بود که با جانش دشمنست
صدرا مرا به قوت جاه تو خاطریست
کاندر ازای فکرت او برق کودنست
وانجا که در معانی مدحت بکاومش
گویی جهازخانهٔ دریا و معدنست
گویند مردمان که بدش هست و نیک هست
آری نه سنگ و چوب همه لعل و چندنست
در بوستان گفتهٔ من گرچه جای جای
با سرو و یاسمین مثلا سیر و راسنست
در حیز زمانه شتر گربها بسیست
گیتی نه یک طبیعت و گردون نه یک فنست
با این همه چو بنگری از شیوهای شعر
اکنون به اتفاق بهین شیوهٔ منست
باری مراست شعر من، از هر صفت که هست
گر نامرتبست و گر نامدونست
کس دانم از اکابر گردنکشان نظم
کورا صریح خون دو دیوان به گردنست
ناجلوهگاه عارض روزست و زلف شب
این تیره گل که لازم این سبز گلشنست
دور زمانه لازم عهد تو باد ازآنک
ازتست روز هرکه در این عهد روشنست
وین آبگینه خانهٔ گردون که روز و شب
از شعلهای آتش الوان مزینست
بادا چراغوارهٔ فراش جاه تو
تا هیچ در فتیلهٔ خورشید روغنست



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در مدح جلالالدین احمد است و به توصیف صفات و ویژگیهای برجسته او میپردازد. شاعر با اشاره به زیباییهای طبیعت و قدرت جلالالدین، شکوه حکومت او را به تصویر میکشد و به رابطهٔ او با زمین و آسمان اشاره میکند. در این میان، شاعر از قدرت و تأثیر او بر مملکت و مردم سخن میگوید و به او بهعنوان یک پادشاه بزرگ و توانمند ارادت میورزد. همچنین به مظاهر حکومتی و ضرورت وجود او در زمانه اشاره میشود و اینکه وجودش باعث استحکام و آرامش دنیا است. شعر در نهایت به زیبایی و شکوه فرمانروایی او گرایش دارد و خواهان دوام و تداوم آن است.
هوش مصنوعی: ای ترک، باده بیاور که امروز عید و جشن بهمن است. غایب نباش، چون زمان شادی و بازی و گشت و گذار است.
هوش مصنوعی: فصل زمستان و محل زندگی گرمایشی (خرگه) بسیار گرم است و به همین دلیل آسمان نیز به رنگ سفید برف درآمده است.
هوش مصنوعی: خرمن آتش را از بخار و دودی که از عود (بخورساز) بلند میشود خالی نکن، زیرا در باغ، بخشی از کافور (بوی خوش) وجود دارد که به آن خوشبو میکند.
هوش مصنوعی: آن زمان که گفتی باغ پر از رنگ و بوی گل است، دیگر آن زمان نیست، زیرا کارگاه حریر با رنگهای مختلف در آن فضا مشهود نیست.
هوش مصنوعی: سلطان دی (خدای روز) در نبرد با باد سرد و تند، به لشکر صرصر (باد سرد) مینگرد، و تو میبینی که ظلم و ستم لشکر دی (سرنوشت) به نحوی است که جهان را تغییر میدهد.
هوش مصنوعی: اگر در پنهانی (خفیه) نیت خروج داشته باشیم، باید توجه کنیم که باغ به مانند آبگیرها، پر از تیغ و زره است. یعنی ورود به آنجا خطرناک و مملو از دشواری است.
هوش مصنوعی: اگر نفس گیاهی به خانهای خالی برگردد، عیبی ندارد، زیرا مادر باغی که هیچ محصولی ندارد، محکوم است.
هوش مصنوعی: باد صبا که باعث باروری و سرسبزی گیاهان است، مردم را به حالت گیاه درآورد، که نه میتوان آن را مرد نامید و نه زن.
هوش مصنوعی: این بیت به جوش و خروش دیگ تشبیه میکند که در آن دودی تیره و غلیظ میتراود. به این معناست که از فشار و بیتابی نباید نتیجه گرفت که تغییری در اوضاع جهان فرا خواهد رسید، زیرا این دود نشانهای از بهبود نیست، بلکه عمق مشکلات و نافهمیهای وضعیت موجود را نشان میدهد.
هوش مصنوعی: برکهای که در باغ است، به خاطر نداشتن آب و خرمی، قادر به رقص و جنبش نیست، و حال آنکه بیچاره برکه میخواهد برقصید و شاداب باشد.
هوش مصنوعی: از زمانی که دشمن دستور داده، دیوانهوار در قید و بند او هستم و از سر تا پا تماما در زنجیر اسیر شدهام.
هوش مصنوعی: صدر (زمینهاش: پادشاهی) که همواره در پی واگذاری (خود) برای تصاحب سرزمین خاکی است، در واقع دروازهی نشستن پادشاهان دنیا بر او است.
هوش مصنوعی: آن پادشاهی که نشان او (نشانه و علامت او) به فرمانبری قلمش وابسته است، هر پادشاهی که بر سر سرزمینی تسلط دارد، ممکن است.
هوش مصنوعی: شخصیتی که به خاطر تاثیرات منفی و بیرحمانه سیاستش، موجب خشکی و فتنه در جامعه شده است، به گونهای است که نفوذ او مانند زهر سموم، در رگهای مردم جریان دارد.
هوش مصنوعی: هر نشانه و آیتی که دربارهٔ کبریایی خداوند آمده، به وضوح در پیشانی (ناصیه) جلالالدین احمد نمایان است.
هوش مصنوعی: آن قبه نشانگر عظمت اوست که در بالای سقفش، خورشید مانند یک عنکبوت در زوایای روزنها به تار میزند.
هوش مصنوعی: این قلعه نشان از مقام و اعتبار اوست، طوری که به نظر میرسد آسمان و خورشید مانند سنگهای پرتابی در کمان برج آن هستند.
هوش مصنوعی: جبر به معنای اجبار و فشار در تحت کنترل بودن، و «رکاب» به معنای تمهیدات و ابزار برای کنترل یک سواری است. در این بیت، به نحوی بیان شده که تمام امور و ارادهها تحت تسلط جلالالدین احمد است و او به مانند یک سوارکار ماهر اسبش را هدایت میکند. این موضوع نشاندهندهٔ قدرت و سلطهٔ او در میدان زندگی و جهان است، به گونهای که هیچ چیزی نمیتواند بر او غلبه کند.
هوش مصنوعی: خورشید و ماه، به خاطر عظمت جلالالدین احمد، در حالتی متواضع و سرافکنده قرار دارند، و سیارههایی چون مریخ و زحل نیز به همین دلیل نرمش و فروتنی از خود نشان میدهند.
هوش مصنوعی: در جایی که صدای قهر جلالالدین احمد به گوش نمیرسد، او چون اسلحهدار و نگهبان از مکان خود دفاع میکند.
هوش مصنوعی: او از مهارتهای خاص خود و تأثیرش بر مخاطبان صحبت میکند، به طوری که نطق او با وجود خوب بودنش، در مقایسه با کلام پر بار و معجزهآسا به گونهای کمرنگ و ناقص به نظر میرسد. به عبارت دیگر، نطق او حتی در حرکت و بیان خود نیز به نقصی دچار است.
هوش مصنوعی: صدای معجزهآسا و جذاب او به گونهای است که از روی ویژگیهای خاصش، در قدرت تخیل، تصاویری زیبا و قابل تجسم ایجاد میکند.
هوش مصنوعی: حرفهای مردمی که با جاذبه و زیبایی بیان میشوند، مانند بنفشه و سوسن، برای کسانی که گوش شنوا دارند، دلنشین و خوشایند است، درست مثل مزاجی که با اثرات طبیعی همخوانی دارد.
هوش مصنوعی: ای کسی که نظم و ترتیب دنیا مانند فرش را تحت نظر توست، همچون آفتاب که روز را روشن و مشخص میکند.
هوش مصنوعی: در قانون و شرع، پادشاهی تو نشانهٔ قدرت و حکم توست و تنها دلیلی که بدون زحمت و تدلیس و قانعکننده ارائه میشود، همان است.
هوش مصنوعی: جلالالدین احمد، در فضیلت و مقام والای تو، تنها به کاخ و منازل مادی و مادیات محدود نیست، بلکه نشاندهندهٔ عظمت و جاه تو در کشورهای دیگر است. تو ملک حقیقی و مرجع سلطنت آن جهانی هستی، نه صرفاً یک ساختمان و بنای فیزیکی.
هوش مصنوعی: هر چه در دهر (دنیا) پیش میآید و به ظاهر خوب یا بد است، به دست تقدیر و قضا تعلق دارد و این امور به تو ارتباطی ندارد و تو نباید به آنها دل ببندی.
هوش مصنوعی: در دل آسمان، تلاش تو برآورده نمیشود. همت تو همانند سیمرغ، به قدری بزرگ و والا است که با مرغهای بیاهمیت که مانند ارزن هستند، قابل مقایسه نیست.
هوش مصنوعی: ابر مورد اشاره، نماد قدرت و شکوه جلالالدین احمد است و نشان میدهد که او توان دارد که خاشاک و آشفتگی را به سیل تبدیل کند. همچنین، تاریخهای آذر، نیسان و بهمن نمایانگر تغییرات و وقایعی هستند که به وسیلهٔ قدرت او تحت تأثیر قرار گرفتهاند.
هوش مصنوعی: این بیت به تصویر کشیدن حالتی از طراوت و زندگی میپردازد که در هنگام بارش باران و صداهای رعد و برق به وجود میآید. برداشت خالی از سادگی و زیبایی باران و رعد، در نهایت به حالتی از اشک و شیون اشاره دارد که نشاندهندهٔ تأثیرات عاطفی و روحی این پدیدههای طبیعی است.
هوش مصنوعی: سکنهٔ گیتی (ساکنان جهان) از بزرگی و عظمت تو (جلالالدین احمد) به تنگ آمدهاند و در مقابل کبریایی که تو داری، چه جایی برای زندگی باقی مانده است.
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که در میان دشمنان و حوادث بد، چیزی جالبتر از این نیست که چاه یوسف (محل زندانی شدن یوسف) در برابر چاه بیژن (محل خطر بیژن در داستانهای کهن) قرار دارد. یعنی اوضاع دشوار نیز میتواند به نوعی شگفتانگیز و متفاوت باشد.
هوش مصنوعی: در این بیت، انوری به ارتباط نزدیکی که با جلالالدین احمد دارد اشاره میکند. او میگوید که در جهان، رابطه آنها به اندازه یک ریسمان محکم است و اکنون تمام جهان به این دو نفر مانند یک چشم سوزن محدود شده است، یعنی تمام توجهها به آنها معطوف شده است.
هوش مصنوعی: دشمن هرگز خوشحال نخواهد بود، زیرا بخت او مانند یک گاوی است که شیر نیکو میدهد، اما به دلیل لگدزدن، خطرناک هم هست.
هوش مصنوعی: دشمن توانسته است به وسیلهٔ فنا، به مکانی پناه ببرد، زیرا او به چشم دیده که اینجا با جانش دشمن است.
هوش مصنوعی: عظمت و موقعیت تو به من احساس قدرت و اطمینان میدهد، زیرا اینطور به نظرم میرسد که در برابر فکر تو، مانند درخشش ناچیز آتشفشانهایی که فاقد شعور هستند، ضعیف و ناتوان هستم.
هوش مصنوعی: در جایی که برای ستایش تو میکوشم، گویا خانهای است پر از معانی عمیق و گرانبها مانند دریا و منابع آن.
هوش مصنوعی: مردم میگویند که هم خوب است و هم بد، اما درست است که همه چیز به خوبی و زیبایی نیست و تنها سنگ و چوب نیست، بلکه همچون لعل و چندن (سکه طلا) هم وجود دارد.
هوش مصنوعی: در بوستانی که من دربارهاش سخن گفتهام، اگرچه همه جا با درختان سرو و گل یاسمن زیباست، اما درواقع اینجا نیز مانند سیر و راسن (نوعی سبزی و گیاه) پر از چیزهای مختلف است.
هوش مصنوعی: در زمانهٔ حال، شتران بسیاری وجود دارند که از همدیگر متفاوتاند؛ یعنی دنیا تنها یک نوع طبیعت و آسمان فقط یک نوع هنر نیست.
هوش مصنوعی: هرچند در زمانهٔ کنونی، انواع و شیوههای مختلف شعر وجود دارد، اما اگر به دقت بنگری، شیوهٔ من بهترین و باکیفیتترین شیوه به شمار میآید.
هوش مصنوعی: شعر من در نهایت از آنِ خودم است، چه مرتب باشد و چه بینظم.
هوش مصنوعی: کسی را نمیشناسم که از بزرگان سرشناس باشد و نظم او را به وضوح به دو دیوان نسبت داده باشد.
هوش مصنوعی: ظهور چهرهٔ زیبایی چون خورشید است و موهای سیاه شب، این گل تیره (شاید اشاره به زیبایی یا زشتی) که در این گلستان سرسبز وجود دارد، نشاندهندهٔ نیاز و وابستگی به زیبایی و زندگی است.
هوش مصنوعی: دوران و زمانه باید برپایهٔ پیمان تو باشد، زیرا تنها تویی که روز را برای افرادی که در این زمان روشن و درخشان هستند، فراهم میکنی.
هوش مصنوعی: این آسمان مانند یک شیشهٔ زیباست که به طور مداوم با شعلههای رنگارنگ آتش زینت داده میشود.
هوش مصنوعی: باشد که چراغهای روشنات، که نماد مقام و عظمت توست، تا همیشه روشن بماند و هیچچیز در فتیلهٔ نور خورشید نتواند به مانند روغن تأثیر بگذارد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
صدری که مسند از شرف او مزینست
حری که منبر از سخن او ممکنست
از لفظ عذب او همه آفاق پر درست
وز بوی خلق او همه عالم چو گلشنست
جودش بسایلان بر بارد ز آستین
[...]
گویند سعدیا به چه بطال ماندهای
سختی مبر که وجه کفافت معینست
این دست سلطنت که تو داری به ملک شعر
پای ریاضتت به چه در قید دامنست؟
یکچند اگر مدیح کنی کامران شوی
[...]
رنگ شفق نگر که چو خورشید روشنست
کز خون چشم ما فلک آلوده دامنست
بیژن کجاست ورنه چو نیکو نظر کنی
این خاک توده تیره تر از چاه بیژنست
بهمن پدید نیست وگرنه ز بانگ رعد
[...]
خونست بی تو گر همه دل چون دل منست
هر دل که بی تو خون نشود سنگ و آهنست
آن بلبلم که عقده دل دانه منست
آبی که هست در قفسم آب آهنست
طالع نگر که کشت امیدم ز آب سوخت
در کشوری که برق هوادار خرمنست
او را ز حال دیده حیران چه آگهی
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.