ای چو عقل اول از آلایش نقصان بری
چون سپهرت بر جهان از بدو فطرت برتری
مسند تست آن کزو عالی نسب شد کبریا
پایهٔ تست آن کزو ثابت قدم شد مهتری
سایه و خورشید نتوانند پیمودن تمام
گر ز جاه خویش در عالم بساطی گستری
تا تو باشی مشتری را صدر و مسند کی رسد
گر دوات زر شود خورشید پیش مشتری
تو در آن جمع بدین منصب رسیدستی کزو
ماه با پیکی برون شد زهره با خنیاگری
باز پس ماند ز همراهیت اگر آصف بود
کاروانی کی رسد هرگز به گرد لشکری
آصف ار آن ملک را ضبط آنچنان کردی به رای
گم کجا کردی سلیمان مدتی انگشتری
فرق باشد خاصه اندر جلوهگاه اعتبار
آخر از نقش الهی تا به نقش آزری
آن شنیدستی که روزی کلکت از روی عتاب
آنکه بیتمکین او ناید ز افسر افسری
گفت نیلوفر چو کلک از آب سر بیرون کشد
کیست او تا پیش کلک اندر سرش افتد سری
آفتاب از بیم آن کین جرم را نسبت بدوست
همچو کلکت زرد شد بر گنبد نیلوفری
گر نفاذ دیو بندت باس آهن بشکند
درع داودی کند در دستها زین پس پری
ای به جایی در خداوندی کز آنسو جای نیست
میتوانی چون همی از آفرینش بگذری
بر بساط بارگاهت جای میجست آفتاب
چرخ گفتش خویش را چند بر جایی بری
باد را هردم بساطت گوید ای بیهودهرو
عرش داری زیر پاهان تا به غفلت نسپری
در چنین حضرت که از فرط تحیر گم شود
سمت وزن و قافیت بر بونواس و بحتری
از قصور مایه یا از قلت سرمایه دان
گر تحاشی میکند از خدمت تو انوری
تو خود انصافش بده در بارگاه آفتاب
هیچکس خفاش را گوید چرا میننگری
گر خلافی رفتش اندر وعده روزی درگذار
مشمر از عصیان و خود دانم ز خدمت بشمری
ور ز روی بندگی ترتیب نظمی میکند
تا ازو روزی چنان کز بندگان یاد آوری
عقل فتوی میدهد کین یک تجاوز جایزست
ورنه حسان کیست خود در معرض پیغمبری
راستی به، طوطیان خطهٔ اسلام را
با وجودت خامشی دانی چه باشد کافری
نیست مطلوبش مواجب زانکه در هر نوبتی
بیتقاضا خود خداوندا نه آن غم میخوری
اندرین نوبت خرد تهدید میکردش که هان
جای می بین حاصلت زیفست و ناقد جوهری
عشق گفت ای انوری دانی چه منیوش این سخن
شاعری سودا مپز رو ساحری کن ساحری
لیکن ار انصاف خواهی هیچ حاجت نیستت
تا طریق فرخی گویی و طرز عنصری
چون بگفتی صدر دنیا صاحب عادل عمر
مدح کلی گفته شد دیگر چه معنی پروری
سایهٔ او بس ترا بر سر که اندر ضمن او
نوربخش اختران ننهاد جز نیکاختری
چاکر او باش آیا گر مسلم گرددت
بس خداوندی که بر اقران کنی زان چاکری
تا بود در کارگاه عالم کون و فساد
چار ارکان را بهم گه صلح و گاهی داوری
بسته بادا بر چهار ارکان به مسمار دوام
دور عمرت زانکه عالم را تو رکن دیگری
پایهٔ گردون مسلم دور گردون زیردست
سایهٔ سلطان مربی حفظ یزدان بر سری
از جهان برخور بدان منگر که در خورد تو نیست
نیست او در خورد تو لیکن تو او را درخوری



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این مدحنامه به ستایش دستور جلالالدین عمر میپردازد و او را همچون نمادی از عقل و فضیلت میداند. او به جایگاه عظیم عمر در جامعه اشاره کرده و میگوید که مقام و اعتبار او به اندازهای است که خورشید و ماه قادر به مقایسه با او نیستند. شاعر از قدرت و شکوه او در حکمرانی و تدبیر سخن میگوید و تأکید میکند که او باید الگوی دیگران باشد. همچنین به عبور عمر از محدودیتهای انسانی و ارتباطش با آفرینش میپردازد و در نهایت با نگاهی به جهان، میگوید که عمر، خود رکن و محور اساسی عالم است.
هوش مصنوعی: ای تو که مانند نخستین عقل از آلودگیهای نقص پاکی و مانند سپهر، بر همه جهان از آغاز آفرینش برتری.
هوش مصنوعی: مسند و تخت سلطنت از آن توست که به خاطر تو، نسب تو در اوج است و تو به مقام کبریا رسیدهای. پایه و اساس تو نیز باعث شده که دیگران در مقام رفیع مهتری به ثبات و استواری برسند.
هوش مصنوعی: سایه و خورشید نمیتوانند تمام امکانات و برکتهای عالم را در بر بگیرند، حتی اگر از مقام و جایگاه خود در دنیا به خوبی استفاده کنند.
هوش مصنوعی: تا زمانی که تو هستی، مشتری (کسی که به دنبال چیز ارزشمند است) هیچگاه به مقام و جایگاه عالی (صدر و مسند) نمیرسد، حتی اگر دوات (قلم) از طلا باشد، خورشید نیز نمیتواند به مقام مشتری برسد.
هوش مصنوعی: تو در آن محفل به این مقام و رتبه رسیدی که از آن مقام، ماه به یک پیک (فرستاده) بیرون رفته و زهره (ستاره) با آوازخوانی (خنیاگری) به شادی پرداخته است.
هوش مصنوعی: اگر آصف، وزیر مشهور سلیمان، کاروانی به همراه داشته باشد و تو از او جدا شوی، هرگز به لشکر نخواهی رسید و در حقیقت از کامیابی دور خواهی ماند.
هوش مصنوعی: اگر آصف آن ملک (سلطنت) را با آن شیوهای که مد نظر داشت به دست میآورد، دیگر سلیمان کجا انگشترش را گم کرده بود؟ اشاره به این است که آصف (وزیر سلیمان) خود قدرتی بزرگ دارد و میتواند حتی سلطنت را به دست آورد.
هوش مصنوعی: در جلوهگاه اعتبار، تفاوتی است اساسی، از نقشی که به خواست خداوند ایجاد شده تا نقشی که برخاسته از هوس و آز است.
هوش مصنوعی: شما شنیدهاید که یک روز، کلک (قلم) با حالتی شاکی و معترض به کسی که از مقام و قدرت (افسر) بیاعتنا بوده، در مورد او صحبت میکند.
هوش مصنوعی: نیلوفر آبی (گل نیلوفر) وقتی از آب بیرون میآید، به مانند یک جوانه یا گیاه زنده بر روی آب خود را نشان میدهد. در اینجا پرسشی مطرح میشود که کیست که بتواند به زیبایی او (و شکوه او) برسد و برتری خود را بر او ثابت کند.
هوش مصنوعی: آفتاب به خاطر ترس از آنکه گناه را به او نسبت دهند، رنگش مانند گل نیلوفر زرد شده است.
هوش مصنوعی: هرگاه دیو بند تو نتواند با آهن بشکند، در دستت مانند درع داودی، پری به وجود میآید. یعنی اگر قدرت و تأثیرات منفی نتوانند تو را شکست دهند، موقعیتی برای ظهور نیروهای خوب و مثبت در زندگیات فراهم میشود.
هوش مصنوعی: ای کسی که در نزد خداوند مقام و جایگاهی داری که هیچ جای دیگری در آن سو وجود ندارد، تو میتوانی بدون هیچ مانعی از آفرینش بگذری.
هوش مصنوعی: آفتاب در بارگاه تو (جایگاه رفیع تو) بهدنبال جایی میگشت تا خود را در آن قرار دهد و از خود میپرسید که چرا باید در چنین برهوتی (خالی از عرش) بماند.
هوش مصنوعی: باد هر لحظه به تو میگوید، ای کسی که بیهوده به دنبال ارتفاعات هستی، تو عرش (بهشت یا مقام عالی) را زیر پا داری، پس نگذار که در غفلت بمانی و این را فراموش کنی.
هوش مصنوعی: در چنین جایگاهی که به خاطر شگفتی و حیرت، آدمی حتی از وزن و قافیه شعر نیز گم میشود و انگار بونواس و بحتری (شاعران بزرگ عرب) از یاد میروند، اشاره به عظمت و بزرگی آن حضرت دارد.
هوش مصنوعی: انوری میگوید که شاید دلیل دوری کسی از خدمت تو این باشد که یا ثروتش کم است یا تواناییاش کافی نیست.
هوش مصنوعی: در دادگاه آفتاب، یعنی در محیطی که همه چیز به روشنی و انصاف دیده میشود، هیچکس به خفاش نمیگوید چرا به نور نگاه نمیکند، زیرا او به دلیل ویژگیهای خود نمیتواند به نور خیره شود. این اشاره به این دارد که برخی ویژگیها و ضعفها از فرد انتظار نمیرود و باید در قضاوتها انصاف رعایت شود.
هوش مصنوعی: اگر در وعدهای که به او داده شده، کوتاهیای صورت گرفته، این را به حساب عصیان او نگذار و بهخاطر بسپار که من بهخاطر خدمت و وفاداریام، این موضوع را نمیپندارم.
هوش مصنوعی: اگر به خاطر مقام بندگی و اطاعت، نظم و ترتیبی از خود بروز دهد، روزیای به او داده میشود که به خوبی بندگانش گواهی خواهد داد.
هوش مصنوعی: عقل فتوا میدهد که این یک تجاوز (خلاف) مجاز است، وگرنه حسان (شاعر معروف) کیست که خود را در معرض مقام نبوت (یعنی مقام پیامبری) قرار دهد.
هوش مصنوعی: راستی بگو، طوطیان در سرزمین اسلام با وجود تو، نمیدانند که خاموشی و سکوت در برابر چه کافری است.
هوش مصنوعی: او به دنبال درخواست و نیازهای دنیایی نیست، چرا که در هر زمانی به رضایت و خواست خداوند بسنده میکند و به غم و اندوهای توجه ندارد.
هوش مصنوعی: در این موقع، عقل به او هشدار میداد که در اینجا درنکن، زیرا آنچه بدست آوردهای بیارزش و کممایه است و تشخیصدهندهی جوهر وجودیات را نیز یادآور میشود.
هوش مصنوعی: عشق به انوری میگوید: آیا میدانی من چه خاصیتی دارم؟ این سخن را از شاعری نپندار و به آن دلبسته نشو، بلکه خودت را به ساحری بپرداز.
هوش مصنوعی: اما اگر انصاف را بخواهی، هیچ نیازی به گفتن روش فرخی یا سبک عنصری نیست.
هوش مصنوعی: وقتی گفتی که عمر، صاحب عادل و صدر دنیا است، دیگر چه نیازی به تعریف و ستایش به طور جزئی باقی میماند؟
هوش مصنوعی: سایهٔ جلالالدین عمر بر سر تو آن قدر است که در وجود او، ستارهها نیز جز از نیکاختری نمیتابند.
هوش مصنوعی: اگر چاکر او شوی، آیا چنین نیست که در نظر خداوندی که بر همقطاران خود هم سلطنت خواهی کرد، مسلمان میگردی؟
هوش مصنوعی: تا زمانی که در کارگاه جهان که سرنوشت و خرابی را رقم میزند، چهرههای چهارگانه (آتش، باد، آب و خاک) گاهی به صلح و آرامش میرسند و گاهی به قضاوت و داوری میپردازند.
هوش مصنوعی: چهار رکن جهان (آتش، آب، خاک، هوا) به میخ زندگی تو محکم شده است و امیدوارم که عمرت پایدار باشد، زیرا تو رکن دیگری برای عالم هستی.
هوش مصنوعی: سلطان جلالالدین عمر مانند سایهای بر روی زمین است و چون زیر دست اوست، گردون (آسمان) نیز در اطراف او میچرخد و به همین خاطر خداوند او را زیر نظر و حفظ خود دارد.
هوش مصنوعی: به دنیا و ظواهرش توجه نکن، زیرا برای تو مفید نیست. او به تو نیازی ندارد، اما تو به او وابستهای و او را میخواهی.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای جهان را دیدن تو فال مشتری
کیست آن کو نیست فال مشتری را مشتری
گر ز عنبر بر سمن عمدا تو افکندی زره
آن زره که کاشته است از غالیه بر ششتری
آهوی بزمی تو با کبر پلنگانت چکار
[...]
ای شکسته تیره شب بر روی ، روشن مشتری
تیره شب بر روی روشن مشتری در ششتری
از شکر بر نقره داری دانۀ یاقوت سرخ
وز شبه بر عاج داری حلقۀ انگشتری
زلف مشکین تو پنداری که آزر بر نگاشت
[...]
ای شکنج زلف جانان بر پرند ششتری
سایبان آفتابی یا نقاب مشتری
توده توده مشک داری ریخته بر پرنیان
حلقه حلقه زلف داری بافته بر ششتری
گاه بر گلنار تازه شاخهای سنبلی
[...]
ای به رخسار و به عارض آفتاب و مشتری
آفتاب و مشتری را من به جانم مشتری
داری از سنبل نهاده سلسله بر آفتاب
داری از عنبر کشیده دایره بر مشتری
از سر زلف سیه با حلقههای سنبلی
[...]
ای پدیدار آمده همچون پری با دلبری
هر که دید او مر ترا با طبع شد از دل بری
آفتاب معنی از سایت بر آید در جهان
زان که از هر معنیی چون آفتاب خاوری
زهره مزهر بر تو سازد کز عطارد حاصلی
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.