قصیدهٔ شمارهٔ ۱۴۵ - چون صدراعظم مجدالدین ابوالحسن عمرانی از سمرقند بازآمد و سلطان تشریفش فرمود اعدا بر او افتریها کردند در دفع آن افتریها انوری این قصیدهٔ بگفت
سه ماهه فراقت بر اهل خراسان
بسی سال بودست آسان و آسان
به جانت که گر بیخبرهاء خیرت
خبر داشت کس را تن از دل دل از جان
زبان بود در کامها بیتو خنجر
نظر بود در دیدهها بیتو پیکان
یکی از تف سینه در قعر دوزخ
یکی از نم دیده در موج طوفان
ز بس خار هجر تو در دیده و دل
ز خونابه رخسارها چون گلستان
چنان روز بر ما سیه کرد بیتو
که کسمان ندیدی سپیدی دندان
از آن بیم کز کافریهای گردون
نباید که کاری رود نابسامان
دعاگوی جان تو خلقی موحد
مددخواه جاه تو شهری مسلمان
کدامین سعادت بود بیشتر زین
که باز آمدی در سعادات الوان
مگر طاعتی کرده بودست خالص
زمین سمرقند در حق یزدان
اگر این نبودست آلوده گشتست
زمین خراسان به نوعی ز عصیان
که مستوجب فرقتت شد سه ماه این
که مستسعد خدمتت شد سه ماه آن
ایا چرخ در پیش قدر تو واله
و یا ابر در پیش دست تو حیران
تویی آنکه در مجلست بخت ساقی
تویی آنکه بر درگهت چرخ دربان
به کوی کمال تو در، عقل ناقص
به خوان سخای تو بر، جود مهمان
کند حل و عقد تو بر چرخ پیشی
دهد امر و نهی تو بر دهر فرمان
زمین هرکجا امن تو نیست فتنه
جهان هرکجا عدل تو نیست ویران
کمر پیش حکم تو بربسته جوزا
کله پیش قدر تو بنهاده کیوان
اثرهای کین تو چون نحس عقرب
نظرهای لطف تو چون سعد میزان
ز مسطور کلکت شود مرده زنده
مگر در دوات تو هست آب حیوان
زهی فکرتت اختران را مدبر
زهی دامنت آسمان را گریبان
به تشریف اقبال اگر برکشیدت
چه سلطان عالم چه گردون گردان
ز عالم تویی اهل اقبال گردون
ز گیتی تویی اهل تشریف سلطان
منزه بود حکم گردون ز شبهت
مجرد بود رای سلطان ز طغیان
از آن دم که چشم بد روزگارم
ز چشم خداوند کردست پنهان
گمانم به لطفت همین بود کاری
مرا پیش خدمت به اعزاز و احسان
گمانی ازین به یقین شد نشاید
امیدی از این به وفا کرد نتوان
نگر تا ندانی که تاخیر بنده
در این آمدن بود جز محض حرمان
به ذات خداوند و جان محمد
به تعظیم اسلام و اجلال ایمان
به تاکید هر حکمی از شرع ایزد
به تغییر هر حرفی از نص قرآن
به حق دم پاک عیسی مریم
به حق کف دست موسی عمران
به تیمار یعقوب و دیدار یوسف
به تقوی یحیی و ملک سلیمان
به جود کف راد دینار بخشت
که بر نامهٔ رزق خلقست عنوان
به نور دل پاک اسرار بینت
که بر دعوی آفتابست برهان
که در مدتی کز تو محروم بودم
جهان بود بر جان من بند و زندان
نفس کرده بر رویم اشک فسرده
اسف کرده در جانم اندیشه بریان
دلی پر مواعید تایید یزدان
سری پر اراجیف وسواس شیطان
تن از ایستادن به خانه شکسته
دل از بازگشتن ز خدمت پشیمان
تو دانی که تا یک نفس بیتو باشم
دلی باید از سنگ و جانی ز سندان
کنون نذر عهدی بکردم بکلی
که باطل نگردد به تاویل و دستان
که تا دست مرگم گریبان نگیرد
من و دامن خدمت و دست پیمان
حدیث نکوخواه و بدخواه گفتن
به مدح اندرون باز بردن به دیوان
طریقی قدیمیست و رسمی مؤکد
همه کس بگوید چه دانا چه نادان
من آن دانم و هم توانم ولیکن
از آن التفاتی نکردم به ایشان
که از عشق مدحت سر آن ندارم
که گویم فلانکس فلانست و بهمان
خداوند خود خصم را نیک داند
من این مایه گفتم تو باقی همی دان
الا تا ز نقصان کمالست برتر
الا تا ز گردون فرودند ارکان
ز آثار ارکان و تاثیر گردون
مبادا کمال ترا بیم نقصان
دو عیدست ما را ز روی دو معنی
که خوشی و خوبیش را نیست پایان
همایون یکی هست تشریف خسرو
مبارک دگر عید اضحی و قربان
بدان عید بادت قضا تهنیتگو
بدین عید بادت قدر محمدت خوان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این قصیده، انوری به استقبال صدراعظم مجدالدین ابوالحسن عمرانی که پس از مدتی غیبت از سمرقند بازگشته است، میپردازد. شاعر ابراز میکند که فقدان صدراعظم بر دل و جان مردم سنگینی کرده و روزهای تیرهای را رقم زده است. او به ستایش از کارهای نیک و عدالت این شخصیت میپردازد و برکات آمدنش را به عنوان نشانهای از نعمت الهی میداند. انوری همچنین به اهمیت جایگاه صدراعظم در حفظ امنیت و عدالت در زمین خراسان اشاره میکند و او را مظهر قدرت و وقار میشناساند. در انتها، شاعر با دعا برای تداوم این تقدیر و بهرهمندی از وجود او، به حضورش در دیوان و مراسم رسمی اشاره میکند و روزهای خوش را آرزو مینماید.
هوش مصنوعی: فراق (جدایی) تو برای مردم خراسان به اندازهای طولانی شده که سه ماه آن برای آنها مانند سالها میگذرد و این زمان برایشان بسیار دشوار و طاقتفرساست.
هوش مصنوعی: به جان تو سوگند، اگر خیری در بیخبری تو باشد، هیچکس از دل و جان خبر ندارد.
هوش مصنوعی: بدون تو زبانها همچون خنجر در کامها خاموشاند و نگاهها چشمبهراه تو به مانند پیکانهایی سرشار از حسرت هستند.
هوش مصنوعی: مردم از شدت غم و اندوهی که در دل دارند، به اندازهی یک قطرهی اشک در دریای طوفان و متلاطم غم در جهنم عذاب میکشند.
هوش مصنوعی: بهخاطر پرچم غم جدایی تو، چشم و دل ما پر از خار و درد شده است و زخمهای ما باعث شده که صورتمان همچون گلستان که گلها را دارد، رنگین و زیبا به نظر برسد.
هوش مصنوعی: بدون تو، روزها به شدت تیره و تار شدهاند، طوری که هیچکس سفیدی دندانهای ما را نمیبیند و به وضوح نمیتواند ما را تشخیص دهد.
هوش مصنوعی: به خاطر ترسی که از کافران آسمانی داریم، نباید بگذاریم که کاری به هم بریزد و دچار آشفتگی شود.
هوش مصنوعی: مردم مؤمن و یکتاپرست برای جان تو دعا میکنند و از خداوند کمک میخواهند تا مقام و موقعیت تو، که یک شهر مسلمان را اداره میکنی، محفوظ بماند.
هوش مصنوعی: بهترین و بزرگترین خوشبختی چیست جز این که تو با رنگها و نعمتهای گوناگون به خانه بازگشتی؟
هوش مصنوعی: آیا سمرقند در حق خداوند طاعتی خالصانه انجام داده که اینگونه مورد لطف و رحمت قرار گرفته است؟
هوش مصنوعی: اگر چنین طاعتی وجود نداشت، زمین خراسان به نوعی از نافرمانی آلوده شده بود.
هوش مصنوعی: سه ماه فرصت نبود که بخواهم تو را ترک کنم، ولی سه ماه است که در خدمت تو بودهام و حالا به جدایی از تو نیازمند شدهام.
هوش مصنوعی: ای چرخ (سرنوشت) در مقابل مقام و ارزش تو بیخبر و شگفتزده است و یا ابرها در برابر قدرت و توانایی تو متحیر و سردرگماند.
هوش مصنوعی: تو کسی هستی که در مجلست خوشبختی و شانس مانند یک ساقی خدمت میکند و درگاهت بهگونهای است که آسمان (چرخ) به عنوان دربان حضور دارد.
هوش مصنوعی: در محلی که تو هستی، کمال و فضیلت به اوج خود رسیده است؛ عقلهای ناقص در برابر سخاوت تو، مانند مهمانانی هستند که به سفرهی جود و بخشش تو دعوت شدهاند.
هوش مصنوعی: حل و عقد تو (یعنی تصمیمگیری و قضاوتت) بر آسمان تأثیر میگذارد و امر و نهی تو در دنیا، مثل فرمانی سلطانی، نافذ و مؤثر است.
هوش مصنوعی: هر جایی که امنیت تو برقرار نباشد، آنجا دچار فتنه و آشوب است؛ و هر مکانی که عدل و انصاف تو وجود نداشته باشد، آنجا ویران و ناکارآمد خواهد بود.
هوش مصنوعی: دست و کمر به اطاعت از حکم تو بسته است و سر و کله به زیر فرمان تو قرار گرفته است، مانند کیوان (زحل) که در مقایسه با ستاره جوزا (دو قلو) در زیر تاثیر قدر توست.
هوش مصنوعی: عوارض و پیامدهای دشمنی تو شباهت به بدبختی و شوم بودن عقرب دارد، ولی نگاههای مهربان و لطف تو مانند خوشبختی و نیکبختی میزان است.
هوش مصنوعی: بازنویسی نوشتههای تو در دوات (قلمدان) میتواند مردهها را زنده کند، مگر اینکه در این دوات، آب حیات باشد. این اشاره به قدرت کلام و نوشتار دارد که میتواند تأثیر عمیق و شگفتآوری بر زندگی و مرگ داشته باشد.
هوش مصنوعی: زیباست اندیشهات که ستارهها را تدبیر میکند و دامنت مانند آسمان، تمام عالم را در بر میگیرد.
هوش مصنوعی: اگر اقبال و خوششانسی تو را برکشد و به مقام شامخ برساند، این نه تنها به اعتبار و عظمت سلطان عالم است، بلکه همچنین به خاطر چرخش و تأثیرات گردون (آسمان و سرنوشت) است.
هوش مصنوعی: تو هستی کسی که در عالم به اقبال و خوشباشی شناخته میشوی، و در میان مردم، تویی که شایستهٔ ارج و مقام هستی و مورد توجه سلطان قرار داری.
هوش مصنوعی: حکم آسمانی از هر نوع شبههای پاک و خالص است و تدبیر سلطان به دور از هرگونه طغیان و فساد میباشد.
هوش مصنوعی: از زمانی که روزگار بد، مرا از نگاه خداوند دور کرد و مجاز به دیدن او نشدم، زندگیام دچار مشکل و سختی شده است.
هوش مصنوعی: من از محبت تو چنین فکر میکنم که به خاطر لطف و نیکوییات، کار من را به عنوان خدمتگزار با احترام و نیکی میپذیری.
هوش مصنوعی: باورم از گمان به حقیقت رسید که امیدی از این موضوع نمیتوان داشت و نمیشود به وفای آن اعتماد کرد.
هوش مصنوعی: نگاه کن که دلیل تأخیر من در این آمدن فقط بیفایده بودن و ناامیدی بود.
هوش مصنوعی: به خداوند و مقام محمد (پیامبر اسلام) سوگند که به احترام اسلام و بزرگداشت ایمان، من این سخن را میگویم.
هوش مصنوعی: هر حکمی که از جانب خداوند مقرر شده باشد، نباید هیچ کلمهای از متن قرآن تغییر کند.
هوش مصنوعی: به حرمت و بزرگی Jesus (عیسی) که فرزند مریم است و به حرمت و مقام دست موسی که فرزند عمران است.
هوش مصنوعی: به مهربانی و محبت یعقوب به یوسف و دیدن او، به تقوای یحیی و سلطنت سلیمان اشاره دارد. این بیت به صفات نیک و ویژگیهای مثبت این شخصیتها اشاره میکند.
هوش مصنوعی: بخشش و سخاوت او به اندازهای است که مانند دستکفی برای گشایش روزی مردم عمل میکند و این عمل او به عنوان عنوانی بر رفاه و روزی دیگران ثبت میشود.
هوش مصنوعی: دل روشن تو مانند نوری است که میتواند رازهای درونت را آشکار کند و این نور بر دعویِ روشنایی آفتاب که خود را به نمایش میگذارد، گواهی است.
هوش مصنوعی: مدت زیادی از تو دور بودم و در این زمان، دنیا برای من مانند یک بند و زندان احساس میشد.
هوش مصنوعی: آبرویم در برابر مردم با نداشتن آن اشکهای سرد و بیحالی آسیب دیده است و در دل من، افکار رنجآور و نگرانکننده مانند آتش در حال سوختن است.
هوش مصنوعی: دل من پر از وعدهها و امیدهایی است که به تأیید خداوند رسیده، اما سر من پر از دروغها و وسوسههای شیطانی است.
هوش مصنوعی: به خاطر شکست دل و پشیمانی از خدمت، تنم از ایستادن در خانه ناتوان است و نمیتوانم تحمل کنم.
هوش مصنوعی: تو میدانی که حتی برای لحظهای اگر بدون تو باشم، قلبی باید داشته باشم مثل سنگ و روحی مانند سندان (که سخت و سنگین است).
هوش مصنوعی: اکنون بهطور کامل عهدی را بهجا آوردهام که هیچگونه تفسیر و تغییر نپذیرد و باطل نشود.
هوش مصنوعی: تا زمانی که مرگ به سراغم نیاید، من به خدمت و وفای به عهد خود ادامه میدهم و نمیگذارم این دو را رها کنم.
هوش مصنوعی: نیکخواهان و بدخواهان را در مورد تحسین و تمجید شخصی گفتگو کردن و در نهایت این مباحثه را به محفل و دیوان رسمی وارد کردن.
هوش مصنوعی: این یک رسم قدیمی و تثبیتشده است که همه افراد، حتی با دانش و آگاهی متفاوت، میتوانند درباره مسائل مختلف صحبت کنند.
هوش مصنوعی: من به دانایی و توانایی خود واقف هستم، اما توجهی به این افراد نداشتم و برای آنها اهمیت قائل نشدم.
هوش مصنوعی: من به خاطر عشق و محبت به تو، نمیتوانم نام کسی را ذکر کنم یا به او انتقاد کنم و فقط به تو توجه دارم.
هوش مصنوعی: خداوند به خوبی میداند که دشمن چه کسی است و من فقط این مقدار را گفتم و تو خود از باقی موضوعات باخبر هستی.
هوش مصنوعی: ای کاش کمال، از نقصان برتر باشد و ای کاش ارکان آسمانی از گردون پایینتر نیایند.
هوش مصنوعی: از نشانههای قوی و تأثیرات آسمان، نترس که کمال تو در خطر نقصان نیست.
هوش مصنوعی: دو مناسبت عید وجود دارد که برای ما به دو دلیل مفید و شایستهاند؛ زیرا شادی و زیبایی آنها هیچگاه پایان نمییابد.
هوش مصنوعی: همایون به معنای خوشبخت و خوششانس است و در اینجا به تشریفات و عظمت خسرو (سلطان) اشاره دارد. به این ترتیب، در این بیت به دو مراسم مهم عید قربانی (اضحی) و عید دیگر اشاره شده که نشاندهنده خوشحالی و شادی است.
هوش مصنوعی: در آن روز عید قربانی، قضا و سرنوشت تو را تبریک میگویم و در این روز تو را به اندازه سعادتی که محمد (پیامبر اسلام) را دارند، بزرگ و ارزشمند میشمارم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
سوار سخن را ضمیر است میدان
سوارش چه چیز است؟ جان سخن دان
خرد را عنان ساز و اندیشه را زین
براسپ زبان اندر این پهن میدان
به میدان خویش اندر اسپ سخن را
[...]
چو غرواشه ریشی به سرخی و چندان
که صد لیف از ده یکش بست بتوان
حکیم و کریم آمدند از دو عمران
کلیم خدا و کریم خراسان
عنایت گر دین یزدان که در دین
صلابت نماید چو موسی بن عمران
سرافراز فضل بن عمران که دارد
[...]
دعا گوی دولت اثیر آنکه وقتی
بخدمت رسیده است درجیش سلطان
مبارک ضمیر تو اشعار او را
پسندیده و گرده تحسین فراوان
بسش داده تعریف و تشریف با تو
[...]
ببردی دلم را بدادی به زاغان
گرفتم گروگان خیالت به تاوان
درآیی درآیم بگیری بگیرم
بگویی بگویم علامات مستان
نشاید نشاید ستم کرد با من
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.