جرم خورشید چو از حوت درآید به حمل
اشهب روز کند ادهم شب را ارجل
کوه را از مدت سایهٔ ابر و نم شب
پر طرایف شود اطراف چه هامون و چه تل
سبزه چون دست به هم درزند اندر صحرا
لاله را پای به گل در شود اندر منهل
ساعد و ساق عروسان چمن را بینی
همه بربسته حلی و همه پوشیده حلل
پیش پیکان گل و خنجر برق از پی آن
تا نسازند کمین و نسگالند جدل
بر محیط فلک از هاله سپر سازد ماه
بر بسیط کره از خوید زره پوشد طل
وز پی آنکه مزاجش نکند فاسد خون
سرخ بید از همه اعضا بگشاید اکحل
هر کرا فصل دی از شغل نما عزلی داد
شحنهٔ نفس نباتیش درآرد به عمل
باد با آب شمر آن کند اندر بستان
که کند با رخ آیینه به سوهان مصقل
وان کند عکس گل و لاله به گردش که به شب
عکس آتش بکند گرد تنور و منقل
مرغزاری شود اکنون فلک و ابر درو
راست چونان که تو گفتی همه ناقه است و جمل
میل اطفال نبات از جهت قوت و قوت
کرده یک روی بر اعلی و دگر در اسفل
هر نماز دگری بر افق از قوس قزح
درگهی بینی افراشته تا اوج زحل
به مثالی که به چیزیش مثل نتوان زد
جز به عالی در دستور جهان صدر اجل
ناصر دین و نصیر دول و صاحب عصر
بلمظفر که دول یافت بدو دین و دول
آنکه رایش دهد اجرام کواکب را نور
وانکه کلکش کند اسرار حوادث را حل
آنکه داخل بود اندر سخنش صدق و صواب
همچو اندر کلمات عربی نحو و علل
وانکه خارج بود از مکرمتش روی و ریا
همچو از معجزههای نبوی زرق و حیل
طبع نامیزد بیرخصتش الوان حدوث
عقل نشناسد بیدفترش اکثر ز اقل
زاید از دست و عنانش همه اعجال صبا
خیزد از پای و رکابش همه آرام جبل
نطق پیش قلمش لال بود چون اخرس
عقل پیش نظرش کژ نگرد چون احول
روز مولود موالید و جودش گفتند
مرحبا ای ز عمل آخر و از علم اول
ای به اجناس شرف در همه اطراف سمر
وی به انواع هنر در همه آفاق مثل
بس بقایی نبود خصم ترا در دولت
چه عجب رایحهٔ گل ببرد روح جعل
ای دعاوی سخا بیکف دستت باطل
وی قوانین سخن بیسر کلکت مختل
بنده سالیست که تا در کنف خدمت تو
غم ایام نخوردست چه اکثر چه اقل
ورنه با او فلک این کرد ازین پیش همی
کاتش و آب کند با گهر موم و عسل
جز در آیینه و آبت نتوان دید نظیر
جز در اندیشه و خوابت نتوان یافت بدل
هم ترا دارد اگر داردت ایام نظیر
هم ترا آرد اگر آردت افلاک بدل
نه خدایی و دهد دست تو رزق مقدور
نه رسولی و بود نطق تو وحی منزل
هرچه در مدح تو گویم همه دانی که رواست
چیست کان بر تو روا نیست مگر عزوجل
مدحتی کان نه ترا گویم بهتان و خطاست
طاعتی کان نه ترا دارم طغیان و زلل
شعر نیکو نبود جز به محل قابل
شرع کامل نبود جز به نبی مرسل
بود بیبالش تو صدر وزارت خالی
بود بیحشمت تو کار ممالک مهمل
نتوانم که جهان دگرت گویم از آن
کاین جهانیست مفصل تو جهان مجمل
هست با جود تو ایمن همه عالم ز نیاز
هست با عدل تو خالی همه گیتی ز خلل
کهربا چون گرهٔ ابروی باس تو بدید
خاصیت باز فرستاد مزاجش به ازل
عدل تو مسطر اشغال جهانست کز آن
راست شد قاعدهها همچو خطوط جدول
دست عدل تو گشادست چنان بر عالم
که فرو بندد اگر قصد کند دست اجل
بر تو واقف نشود عقل کل از هیچ قیاس
وز تو ایمن نبود خصم تو از هیچ قبل
خصمت ار دولتکی یافت مزور وانرا
روزکی چند نگهداشت بتزویر و حیل
آخرالامر درآمد به سر اسب اجلش
تا درافتاد به یک حادثه چون خر به وحل
گاه با ضربت رمحی ز سماک رامح
گاه با نکبت عزلی ز سماک اعزل
رویش از غصهٔ ایام بر دشمن و دوست
داشتی چون گل دورو اثر خوف و خجل
گوش کاره شود از قصهٔ او لاتسمع
هوش واله شود از غصهٔ او لاتسال
بخت بیدار تو بود آنکه برانگیخت چنین
دولت خفتهٔ او را ز چنان خواب کسل
لله الحمد که تا حشر نمیباید بست
در قطار تعبش نیز نه ناقه نه جمل
شد ز فر تو همه مغز چو تجویف دماغ
گرچه دی بود همه پوست چو ترکیب بصل
تا محل همه چیز از شرف او خیزد
جاودان بر همه چیزیت شرف باد و محل
درگهت مقصد ارکان و برو باز حجاب
مجلست ملجا اعیان و درو مدح و غزل
پای اقبال جهان سوی بداندیش تو لنگ
دست آسیب جهان سوی نکوخواه تو شل
روزه پذرفته و روزت همه فرخنده چو عید
وز قضا بستده با دخل ابد وجه ازل



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در مدح ناصرالدین طاهر و توصیف فصل بهار است. شاعر به زیباییهای بهار میپردازد و سرسبزی، شکوفایی گلها، و طراوت طبیعت را توصیف میکند. در این وصف، ناصرالدین طاهر به عنوان یک حاکم بزرگ و نیکوکار معرفی میشود که در دوران خود خیر و برکت را برای مردم به ارمغان آورده است. همچنین، مقام و خصوصیات برجسته او در عین عطوفت و صداقت، ستایش میشود. در انتها، شاعر به ارزش وجود او در حیات اجتماعی و سیاسی تأکید کرده و برکت وجودش را برای جامعه مسلم میداند.
هوش مصنوعی: هنگامی که خورشید از برج حوت خارج شده و به برج حمل وارد میشود، روز مانند رنگ تیره و سیاه شب را روشن میکند و برتری میدهد.
هوش مصنوعی: کوه به خاطر وجود سایهٔ ابر و باران شب، در طول زمان پر از زیباییها و جلوههای مختلف میشود، چه در دشتهای هموار (هامون) و چه در تپهها (تل).
هوش مصنوعی: سبزهها اینگونه که دستهایشان را به هم میزنند، در دشت باعث میشوند که لالهها به پای در گل بیفتند و به درون آب بروید.
هوش مصنوعی: در میان چمن، ساعد و ساق عروسان را میبینی که گردنبند و زیورآلات به خود بستهاند و همهجا را با پوشش زیبا آراستهاند.
هوش مصنوعی: در میان گلها و شمشیرها، برق و نور به دنبال آن میآید، تا دشمنان کمین نکنند و درگیری و نزاعی به وجود نیاید.
هوش مصنوعی: ماه مانند یک سپر، دور آسمان را احاطه میکند و بر روی زمین، کره را مثل یک زره میپوشاند. تسلط و زیبایی ماه در آسمان و زمین را توصیف میکند.
هوش مصنوعی: بهدنبال آنکه خون سرخ مزاجش را فاسد نکند، بید (نخل) از تمام اعضایش، رنگ سیاهی (اکحل) بگشاید.
هوش مصنوعی: هر کسی که در فصل پاییز بر اثر تغییرات طبیعی از طراوت و شادابی دور باشد، نفس گیاهی او را به کار و تلاش وامیدارد.
هوش مصنوعی: باد در بستان، آب را طوری میجنباند که مانند سوهان بر روی آیینه، نقش و نگار میسازد.
هوش مصنوعی: و این کار باعث میشود که تصویر گل و لاله در گردشی شگفتانگیز شکل بگیرد، مانند اینکه در شب، تصویر آتش در اطراف تنور و منقل منعکس شود.
هوش مصنوعی: آسمان و ابر اکنون زراعتگاه و گلزار میشود، بهگونهای که آنچه تو گفتی حقیقت دارد و همه چیز مانند شتر و بار است.
هوش مصنوعی: خواص گیاهان به علت قوتی که دارند، باعث میشود که در یک سمت به سوی بالا رشد کنند و در سمت دیگر به سمت پایین.
هوش مصنوعی: در هر افق، نور و رنگی که مانند قوس قزح است، بهطور نمادین نمایان میشود و به سوی اوج سیاره زحل که نماد بلندی و بزرگی است، برافراشته میشود.
هوش مصنوعی: تنها چیزی که نمیتوان به آن هیچ مشابهی پیدا کرد، مانند عالیترین مقام و شخصیت در جهان که از هر جهت برتر و ممتاز است، میباشد.
هوش مصنوعی: ناصرالدین، یاریرسان دین و حامی دولتها و فرمانروای عصر خود، در خوشبختی و موفقیت دین و حکومت به او وابسته است.
هوش مصنوعی: این بیت به کسی اشاره دارد که قدرت و دانشش باعث روشن شدن نقاط تاریک و حل مشکلات پیچیده میشود؛ او همچون نوری است که اجرام آسمانی را روشن میکند و توانایی تحلیل و解ای معماهای حوادث را دارد.
هوش مصنوعی: کسی که در گفتارش راستگویی و درستی وجود دارد، مانند قواعد و دلایل زبان عربی که ثابت و مشخص هستند.
هوش مصنوعی: کسی که از نیکوییهای او دور است، مثل روی و ریا، از معجزههای پیامبر که پر از حقایق و جادوگران دروغین است، جداست.
هوش مصنوعی: طبع (ذات) هرگاه بدون اجازهٔ او (ناصرالدین طاهر) چیزی بیان کند، رنگهای جدیدی از مفهوم و فکر را ارائه میدهد و عقل هم بدون دفتر و دستهاش نمیتواند اصلاً چیزی را درک کند، زیرا غالباً (در بین افکار) از امور کمتر است.
هوش مصنوعی: از دست و اختیار او همه نسیمهای خوش و آرامش کوهستان ناشی میشود. نسیم صبا از پای و زینش بیرون میآید و آرامش همچون یک کوه بزرگ به وجود میآید.
هوش مصنوعی: سخنگفتن در حضور او بیمعنا و بیصدا بود، مانند این که زبان نداشته باشد؛ و عقل و فکر در برابر دیدههای او دچار انحراف و کژی میشود، مانند کسی که سیرش ضعیف و ناتوان است.
هوش مصنوعی: در روز تولد او که منشأ خوبیها و بخششهاست، خوشامد گفته شده است به او که آخرین عملش برتر از علم نخستین اوست.
هوش مصنوعی: ای که در همه جا از نظر شرافت و مقام برتری و در تمام دنیا به خاطر انواع توانمندیها و هنرهای مختلف معروفی.
هوش مصنوعی: در دولت تو، خصم و دشمنی باقی نمانده است، پس چه تعجبی دارد اگر بوی خوش گل، روح و جان جعل (دیگران) را میبرد و تحت تاثیر قرار میدهد؟
هوش مصنوعی: ای ادعاهای بخشش تو که بدون انجام کار خاصی مطرح میشود، بیمعنی و بیپایه است و اصول صحبت تو نیز بدون ساختار و نظم است.
هوش مصنوعی: سالی است که من در سایهٔ حمایت تو زندگی میکنم و از غم و اندوه ایام دور هستم، چه در زمانهای خوب و چه در زمانهای بد.
هوش مصنوعی: اگر او (ناصرالدین طاهر) نبود، فلک (آسمان) همواره با آتش و آب، طلا و عسل را میسوزاند و میآورد، اما وجود او باعث شده که این کارها ممکن باشد.
هوش مصنوعی: فقط در آیینه و آب، نمیتوان نظیری از او (ناصرالدین طاهری) دید و تنها در تفکر و خواب، نمیتوان کسی را به جای او یافت.
هوش مصنوعی: اگر روزگار هم نظیر تو را داشته باشد، آسمانها هم اگر بخواهند، بدل و مشابه تو را برایت میآورند.
هوش مصنوعی: نه تو خدا هستی که بتوانی به کسی روزی بدی و نه تو پیامبر هستی که گفتارت وحی الهی باشد.
هوش مصنوعی: هر چیزی که در ستایش تو میگویم، تو خود میدانی که درست و شایسته است، اما چیزی که شایسته تو نیست، جز ذات خداوند (عزوجل) نمیباشد.
هوش مصنوعی: مدح و ستایشی که من درباره تو میگویم، دروغ و نادرست نیست، و اطاعتی که از تو ندارم، به معنای سرپیچی و خطا نیست.
هوش مصنوعی: شعر خوب فقط در شرایطی ارزشمند است که در جایگاه مناسب گفته شود، و هیچ کلامی بهراستی کامل نیست مگر اینکه از سوی پیامبر فرستاده شده باشد.
هوش مصنوعی: بدون وجود تو که همچون پشتیبان و وزیر عالیمقام هستی، جایگاه وزارت خالی و بیمعنی خواهد بود و بدون عظمت و احترام تو، امور کشورها به بینظمی و بیتوجهی دچار میشوند.
هوش مصنوعی: نمیتوانم جهانی دیگر برای تو توصیف کنم، زیرا این جهان با همه جزئیاتش برای تو بهطور کامل و واضح نمایان است.
هوش مصنوعی: جهان به برکت بخشش و سخاوت تو از نیازها ایمن است و به واسطهٔ عدالت تو، هیچ کجای گیتی نقص و کمبودی ندارد.
هوش مصنوعی: کهربا، به خاطر زیبایی و جذابیت ابروی تو، خاصیتی پیدا کرد و چنان حالتی به خود گرفت که از ابتدا از آن برخوردار بود.
هوش مصنوعی: عدل تو مانند خطی که بر روی کاغذ کشیده شده، بر تمامی جهان حاکم است و به واسطهٔ آن، تمامی قوانین و قواعد جهان به سامان درآمدهاند و نظم یافتهاند، همانطور که خطوط یک جدول منظم و مرتب هستند.
هوش مصنوعی: دست انصاف و عدل تو به قدری باز و گسترده است که میتواند تمام جهان را در آغوش گیرد، اما اگر بخواهد، میتواند باعث نابودی و پایان عمر نیز شود.
هوش مصنوعی: عقل کل نمیتواند به طور کامل از هیچ نظری تو را بشناسد و هیچ دشمنت هم از گذشته و سابقه تو احساس امنیت نمیکند.
هوش مصنوعی: اگر دشمن تو به کمی ثروت و موفقیت دست یابد، آن را با نیرنگ و تدبیر کمی نگه میدارد و در واقع با فریب و حیله آن را به دست آورده است.
هوش مصنوعی: در نهایت، مرگ به سراغ او (ناصرالدین طاهر) آمد و او مانند کسی که در گل و لای افتاده، به یک حادثه ناگوار افتاد.
هوش مصنوعی: گاهی با نیزهای از سوی شخصیتی نیرومند و برجسته به نام سماک رامح (که به جنگاوری و شجاعتش شناخته شده) ضربهای به دشمن میزنیم، و گاهی با بدبختی و زخم زبانی از سوی شخصیتی دیگر به نام سماک اعزل (که به خیانت و نفاق مشهور است) دچار رنج و مشکل میشویم.
هوش مصنوعی: چهرهاش به خاطر غم و نگرانی روزگار، هم بر دشمن و هم بر دوست، شبیه به گلی با دو رنگ است که نشاندهندهٔ ترس و شرم است.
هوش مصنوعی: گوشها به داستان او توجه میکنند و به صدای او گوش میدهند، در حالی که هوش و عقل انسان از غصه و غم او متاثر میشود و دیگر نمیتوانند سوالی بپرسند.
هوش مصنوعی: خداوندگار تو، بختی بیدار داشت که این چنین شواهدی از وفور نعمت و حکومتت را از خواب غفلتش بیدار کرد و به تو عطا کرد، در حالی که دیگران در خواب غفلت بودند.
هوش مصنوعی: سپاس خدا را که تا قیامت نباید در صف کوردلی، نه شتر و نه الاغ، در انتظار بمانم.
هوش مصنوعی: از زیبایی و عظمت تو، مغز همه چیز به کیفیت و خصائل بالا میرسد؛ مانند اینکه نمای ظاهری، درختی میشود در حالی که باطن آن بصل (پیاز) است که پوست آن شامل یک ترکیب است.
هوش مصنوعی: همه چیز از جلال و مقام او سرچشمه میگیرد. امیدوارم که شرافت و مقام برای همه چیز باقی و جاودان باشد.
هوش مصنوعی: دربار تو محلی است که بزرگان و ارکان عالم به آنجا میآیند و حجاب دلربایی مجلس تو، پناهگاهی برای افراد برجسته است و در آنجا شعر و مدح و غزل سروده میشود.
هوش مصنوعی: پای اقبال و شانس دنیا به سوی بداندیشان (بدخواهها) تو لنگ و ناقص است، و دست مصیبت و آسیب دنیا به سوی نیکوخواهان تو (خوبان) شل و ضعیف است.
هوش مصنوعی: روز تو مانند عید خوشی است و روزهات پذیرفته شده است، و قضا نیز به بهرهمندی تو از نعمتهای جاودانه و خوشیهای ازلی کمک کرده است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای بهنگام سخا ابر کف و دریا دل
مشتری خوار ز دیدار تو و ماه خجل
بر نوشته است بعمر ابدی ملک ترا
در ازل ایزد و در دست جهان داده سجل
ز سواران چگل خوار و خجل خیل عجم
[...]
ای نگاری که به حسن از تو زند حور مثل
ای غزالی که سزاوار سرودی و غزل
بر عرب هست ز بهر تو عجم را تفضیل
که عجم وصف تو گفته است و عرب وصف طلل
سرو زیر حُلّل و ماه بود زیر حلی
[...]
ماجرایی که میان من و گردون رفتست
دوش بشنو که ترا شرح دهم از اوّل
تا سحر گه من و او دیده بهم بر نزدیم
بس که گفتیم و شنیدیم ز هرگونه جدل
در میان گفتمش ای از تو واز گردش تو
[...]
شتران مست شدستند، ببین رقص جمل
زُ اشتر مست که جوید ادب و علم و عمل
علم ما دادهی او و ره ما جادهی او
گرمی ما دم گرمش، نه ز خورشیدِ حمل
دم او جان دهدت روز نَفَخْتُ بپذیر
[...]
صبح دَم دوش برآورد منادی بلبل
هین که باز از تُتُقِ غنچه برون آمد گل
مطربِ زهره نوا ساقیِ خورشید لقا
خوش بود خاصه که بر طلعتِ گل نوشی مُل
نازکان سرخوش و برطرفِ چمن طوف کنان
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.