به نیک طالع و فرخنده روز و فرخ فال
به سعد اختر و میمون زمان و خرم حال
به بارگاه وزارت به فرخی بنشست
خدایگان وزیران و قبلهٔ آمال
نظام مملکت و صدر دین و صاحب عصر
سپهر رفعت و قدر و جان عز و جلال
محمدآنکه به اقبال او دهد سوگند
روان پاک محمد به ایزد متعال
زمانه بخشش و خورشیدرای و گردونقدر
کریمطبع و پسندیدهفعل و خوبخصال
ببسته از پی حکمش میان زمین و زمان
گشاده از پی حمدش زبان نسا و رجال
به گام عقل مساحت کند محیط فلک
به نور رای تصور کند خیال حیال
بهجنب قدر بلندش مدار انجم پست
به پیش رای مصیبش زبان حجت لال
به کینش اندر مضمر عنا و محنت و مرگ
به مهرش اندر مدغم بقا و نعمت و مال
حواله کرد به دیوان و مهر و کینش مگر
خدای نامهٔ ارواح و قسمت آجال
به فر دولت او شیر فرش ایوانش
تواند ار بکند شیر چرخ را چنگال
به حشمتش بکند دیده تیهو از شاهین
به قوتش بکند پنجه روبه از ریبال
ز بیم او همه عمر استخوان دشمن اوست
چو از بخار دخانی زمین گه زلزال
ز دست بخشش او حاکی است اشک سحاب
ز حزم محکم او راوی است سنگ جبال
دلش ملال نداند همی به بخشش و جود
مگر ز بخشش و جودش ملول گشت ملال
تو آن کسی که سپهرت نپرورید نظیر
تو آن کسی که خدایت نیافرید همال
عنایتی بد و صلصال، اصل آدم و تو
از آن عنایت محضی و آدم از صلصال
به قدر و جاه و شرف از کمال بگذشتی
درست شد که کمالیست از ورای کمال
اگر به کوه برند از عنایت تو نشان
وگر به بحر برند از سیاست تو مثال
در آن بنفشه به جای خارهٔ صلب
وزین پشیزه بریزد ز پشت ماهی دال
فلک خرام سمند ترا سزد که بود
جهان به زیر رکاب و فلک به زیر نعال
ز نعل مرکب و از طبل باز تو گیرند
هلال و بدر به چرخ بلند بر اشکال
مه نوی تو به ملک اندر از خسوف مترس
از آنکه راه نباشد خسوف را به هلال
چگونه یازد بدخواه زی تو دست جدل
چگونه آرد بدگوی با تو پای جدال
که شیر رایت قهرت چو کام بگشاید
فرو شوند هزبران به گوشها چو شکال
نهان از آن ننماید ضمیر او که دلش
ز تف هیبت تو همچو لب شکسته سفال
چو باد در قفس انگار کار دولت خصم
از آنکه دیرنپاید چو آب در غربال
شد آنکه دشمن تو داشت گربه در انبان
کنون گهست که با سگ درون شود به جوال
بزرگوارا من بنده گرچه مدت دیر
به خدمتت نرسیدم ز گردش احوال
بخیر بر تو دعا کردهام همی شب و روز
بطبع بر تو ثنا گفتهام همی مه و سال
به خدمت تو چنان تشنه بودهام بخدای
که هیچ تشنه نباشد چنان به آب زلال
به بخت تیرهٔ برگشته گفتم آخر هم
به کام باز بگردد سپهر خیره منال
جمال جاه تو از پرده برگشاید روی
همان قدر تو بر بنده گستراند بال
بحق خاتم و کلک تو بر یسار و یمین
که بیتو باز ندانستهام یمین ز شمال
به بند چرخ بدم بسته تاکنون که گشاد
خدای بر من و بر دیگران در اقبال
به ایمنی و خوشی در سرای عمر بمان
بفرخی و فرح بر سریر ملک ببال
ز رشک چهرهٔ بدخواه تو چو زر عیار
ز اشک دیدهٔ بدگوی تو چو بحر طلال
مباد اختر خصم ترا سعود و شرف
مباد کوکب خبت ترا هبوط و زوال



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به مدح دستور نظامالملک صدرالدین محمد میپردازد و او را شخصیتی نیکو، خوششانس و با فضیلت معرفی میکند. وی تأثیرات مثبت و خیرخواهانه این شخصیت را بر جامعه و دولت بازگو میکند و به ویژگیهایی چون بخشش، حکمت و قدرت او اشاره میکند. شاعر به قدرت و عظمت این وزیر اشاره میکند که تمام عناصر طبیعت به خاطر او در حال خدمت هستند و دشمنان از ترس او در عدم توانایی به مقابله هستند. در نهایت، او با ابراز ارادت و دعا برای نظامالملک، آرزوی خوشبختی و موفقیت برای او دارد.
هوش مصنوعی: این بیت به جنبههای مثبت و خوشایند زندگی اشاره دارد و میگوید که به خاطر خوششانسی و روزهای خوش، خوشبختی، و شرایط خوب به سر میبرد. به عبارتی، روز و زمان را خوش یمن و مملو از خوشحالی توصیف میکند.
هوش مصنوعی: وزیران و بزرگانی که در بارگاه وزارت نشستهاند، به خاطر خوشحالی و سرزندگی در این مقام حضور دارند و همه به او (نظامالملک) امید دارند و به او توجه میکنند.
هوش مصنوعی: نظامالملک، وزیر و مقامدار بزرگ، در حال حاضر رهبری کشور را به عهده دارد و او در اوج مرتبه و مقام خود قرار دارد که به او عظمت و شان ویژهای بخشیده است.
هوش مصنوعی: محمد، کسی است که برکت و خوشبختی از جانب او نصیب میشود و روح پاک او به خداوند متعال قسم میخورد.
هوش مصنوعی: روزگار بخشنده و خورشید با رأی و ارادهای چون گردون، دارای نیکی و رفتار پسندیده، و ویژگیهای خوب است.
هوش مصنوعی: در پی فرمان او، زمین و زمان بسته شدهاند، و به خاطر ستایش او، زبان زنها و مردان باز شده است.
هوش مصنوعی: عقل میتواند وسعت آسمان را اندازهگیری کند و با درک خوبی که دارد، خیال خلاقانهاش را به تصویر بکشد.
هوش مصنوعی: به خاطر موقعیت و مقام بلند او، ستارهها از مقامش پایینتر هستند و در برابر عقل و نظر او، زبان حجتها و دلیلها بیصدا هستند و نمیتوانند چیزی بگویند.
هوش مصنوعی: در کینه او، مشکلات و درد و مرگ پنهان است، اما در محبتش، زندگی و نعمت و ثروت نهفته است.
هوش مصنوعی: او (دستور نظامالملک) اگرچه در امور دنیوی و مسائل مرتبط با دیوان و قدرت و اموال گاهی دچار مشکلات و کینهها میشود، اما خداوند سرنوشت و زمان مرگ را به روحها واگذار کرده است و این موضوع خارج از کنترل انسانهاست.
هوش مصنوعی: به خاطر مقام و قدرت او، اگر شیر آسمان هم بخواهد به ایوانش بیفتد، میتواند با دندانهای خود آن را گرفتار کند.
هوش مصنوعی: به خاطر عظمت او، چشم تیهو (پرندهای با دید قوی) مانند شاهین میشود و به خاطر قدرتش، پنجه روباه مانند ریبال (حیوان شجاع) میشود.
هوش مصنوعی: همهٔ عمر، دشمنش به خاطر ترس از او مانند استخوانی است که به زمین افتاده؛ همانطور که بخار دود زمین را در هنگام زلزله میلرزاند.
هوش مصنوعی: اشک باران نشاندهندهٔ لطف و بخشش اوست، و استحکام کوهها گواهی بر خرد و دوراندیشی او دارد.
هوش مصنوعی: دل او هرگز از احساس ناراحتی و غم بر اثر بخشش و generosity خسته نمیشود، مگر اینکه خودش از بخشش و جودش به تنگ آید و احساس خستگی کند.
هوش مصنوعی: تو آن شخصی هستی که مانند تو در دنیای آفرینش وجود ندارد و هیچکس به عظمت و بزرگی تو خلق نشده است.
هوش مصنوعی: تو به خاطر عنایت و لطفی چون خاکی، اصل و بنیاد وجودت از آن عنایت الهی است، اما آدم تنها از خاک ساخته شده و اصل او از گل و صلصال است.
هوش مصنوعی: تو به اندازهٔ مقام و منزلت و شرافت از کمال عبور کردی، به گونهای که کمال نیز در برابر کمال تو، خود را کامل میداند.
هوش مصنوعی: اگر نشان و نشانهای از لطف و محبت تو در کوهها باشد، یا اگر مثالی از تدبیر و سیاست تو در دریاها وجود داشته باشد، همگی به خاطر عظمت و اثرگذاری توست.
هوش مصنوعی: در آن بنفشه، به جای خار سفت و سخت، از پشت ماهی دال، خوشههای پشیزه (پول یا دارایی کمارزش) میریزد. این تصویر به زیبایی و لطافت یادآور است و نشاندهندهٔ تلطیف و نرمی ناشی از وجود توست.
هوش مصنوعی: ستارهها و آسمان برای تو شایسته است که جهان زیر پای تو باشد و آسمان نیز زیر زین اسب تو قرار گیرد.
هوش مصنوعی: از نعل (پاشنه) اسب و طبل جنگ، هلال (ماه نو) و بدر (ماه کامل) در آسمان به اشکال و فرمهای مختلف به وجود میآیند.
هوش مصنوعی: اگر ماه نو تو در سلطنت و حکومت، در وضعیت خسوف (پوشیده شدن) نباشد، نگران نباش که خسوف (پوشیدگی) نمیتواند بر هلال (ماه کامل) تأثیری بگذارد و راهی برایش وجود ندارد.
هوش مصنوعی: چطور میتواند کسی که نسبت به تو بدخواه است، به جنگ و جدل دست بزند؟ چگونه میتواند کسی که بدگوی توست، در برابر تو قرار بگیرد و در نزاع با تو پای ثابت بماند؟
هوش مصنوعی: زمانی که پرچم خشم تو به اهتزاز درآید و قدرت تو نمایان شود، دشمنان (هزبران) به شدت ترسیده و ناتوان متوجه وضع خود خواهند شد، مانند افرادی که به خاطر ترس، زبانشان بند آمده و نمیتوانند صحبت کنند.
هوش مصنوعی: دلی که از ترس و هیبت تو آشفته و ناراحت است، نمیتواند به راحتی احساسات و افکارش را برملا کند، مانند تکه سفالی که شکسته و در اثر شکستگی نمیتواند معانی و محتویات خود را نشان دهد.
هوش مصنوعی: در این بیت، به ضعف و ناپایداری کارهای دشمن اشاره شده است. شاعر میگوید به نظر میرسد که کار دولت دشمن مانند باد در قفسی است که نمیتواند دوام بیاورد و مانند آبی است که در غربال باقی نمیماند.
هوش مصنوعی: دشمن تو، همچون گربهای که در کیسهای پنهان شده، اکنون دیگر وقتش رسیده که با سگی که درون کیسه است، درگیر شود و خودش را آشکار کند.
هوش مصنوعی: ای بزرگوار، من به عنوان بنده تو، هرچند مدت زمان طولانی از رسیدن به خدمتت گذشته است، این به خاطر تغییرات و چرخشهای زندگی است.
هوش مصنوعی: من در همه شبها و روزها برای تو دعا کردهام و از روی علاقه دائماً به تو مدح و ستایش کردهام.
هوش مصنوعی: آرزوی خدمت به تو را آنقدر شدید و بیتاب بودهام که هیچ عطشدیدهای به آب زلال، چنین مشتاق نیست.
هوش مصنوعی: به بخت بدی که دوباره به وضعیت قبلیاش برگشته است گفتم که بالاخره روزی خوشی و خوشبختی به من برمیگردد؛ ای آسمان، از خیالات ناامید و غمگین بپرهیز.
هوش مصنوعی: زیبایی مقام و جاه تو چنان است که چهرهات پرده را کنار میزند و تمام عالم را روشن میکند، و بسقدر تو بر بندگان خود لطف و رحمت میکنی که بالهای آنها را میگسترانی.
هوش مصنوعی: به خاطر حق انگشتری و قلم تو در دست راست و چپ، من بدون تو نمیدانم سمت راست کدام است و سمت چپ کدام.
هوش مصنوعی: من در بند چرخ تقدیر و سرنوشت بودهام و تاکنون رها نشدهام، اما خداوند هم به من و هم به دیگران در خوشبختی و روزگار خوش، آزادی و گشایش بخشیده است.
هوش مصنوعی: در زندگی، با آرامش و خوشحالی بمان و بر تخت سلطنت (ملک) با شادی و خوشحالی زندگی کن.
هوش مصنوعی: چهرهٔ بدخواه تو به خاطر حسادت، زیبا مانند طلا به نظر میرسد و اشکهای چشمان بدگوی تو، بزرگ و وسیع مانند دریا به نظر میرسد.
هوش مصنوعی: نمیخواهم ستارهٔ دشمن تو به اوج و رفعت برسد و نمیخواهم سیارهٔ نیکوخت تو به افول و سقوط دچار شود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
کسان که تلخی زهر طلب نمیدانند
ترش شوند و بتابند رو ز اهل سؤال
تو را که میشنوی طاقت شنیدن نیست
مرا که میطلبم خود چگونه باشد حال؟
شکفت لاله تو زیغال بشکفان که همی
[...]
به سیصد و چهل و یک رسید نوبتِ سال
چهارشنبه و سه روز باقی از شوّال
بیامدم به جهان تا چه گویم و چه کنم
سرود گویم و شادی کنم به نعمت و مال
ستوروار بدینسان گذاشتم همه عمر
[...]
اگر کمال بجاه اندر است و جاه بمال
مرا ببین که ببینی کمال را بکمال
من آن کسم که بمن تا بحشر فخر کند
هر آنکه بر سر یک بیت من نویسد قال
همه کس از قبل نیستی فغان دارند
[...]
همیشه گفتمی اندر جهان به حسن و جمال
چو یار من نبود وین حدیث بود محال
من آنچه دعوی کردم محال بود و نبود
از آنکه چشم من او را ندیده بود همال
ز نیکویی که به چشم من آمدی همه وقت
[...]
ز نور قبۀ زرین آینه تمثال
زمین تفته فرو پوشد آتشین سر بال
فروغ چتر سپهری بیک درخشیدن
بسنگ زلزله اندر زند بگاه زوال
درر چو لاله شود لعل در دهان صدف
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.