گنجور

شمارهٔ ۲۰۵

 
امیر معزی
امیر معزی » قصاید
 

توانگری و جوانی و عشق و بوی بهار

شراب و سبزه و آب روان و روی نگار

خوش است خاصه‌کسی راکه بشنود به صبوح

ز چنگ نغمهٔ زیر و ز نای نالهٔ زار

دو چیز را به‌دو هنگام لذت دگرست

سماع را به صبوح و صبوح را به بهار

صبوح ساز و دگرباره عشرت از سرگیر

که باغ تازگی از سرگرفت دیگر بار

گرفت لاله به صد مهر سبزه را دربر

گرفت سبزه به صد عشق لاله را به‌کنار

بر آن صحیفه که یک چند زرگران خزان

به چرب دستی بردند زرّ و سیم به کار

مهندسان بهاری بر آن صحیفه کنون

همی‌کشند خط از لاجورد و از زنگار

به لاله بنگرکاو را چه مایه بهره رسید

ز باد مشک‌فشان و ز ابر لؤلؤ بار

حکایت از رخ معشوق و چشم عاشق کرد

که بهره یافت ز مُشک و ز لؤلؤ شهوار

مگر که کبکان اندر ضیافتِ نوروز

بریده‌اند سرِ زاغ بر سرِ کُهسار

که بسته‌اند پر زاغ بر سر تیریز

که کرده‌اند همه خون زاغ بر منقار

دعا گرند به شاخ چنار مر گل را

تذرو و فاخته و عندلیب و قمری و سار

اگر دعا گر گل بر چنار مرغانند

چرا چو دست دعاگر شدست دست چنار

درست گویی دینارهای بی‌سکه است

چو بنگری به‌گل زرد و سرخ درگلزار

ز بهر مرتبه خواهد نهاد دست سپهر

به نام خسرو دیندار سکه بر دینار

معین دولت شاه مظفر منصور

امینِ ملتِ شرعِ محمدِ مختار

ابوشجاع سرافراز خسروان حَبَش

امیر داد خداوند و سید احرار

بزرگ بار خدایی که آفرینش را

شدست واسطهٔ عِقد و نقطهٔ پرگار

سخن ز هفت و چهارست فیلسوفانرا

که کون عالم ازین کرد عالم‌الاسرار

ز نام و کنیت او جوی سرّ این معنی

که هست‌ کنیت او هفت حرف و نام چهار

ز همتش فلک المستقیم را حدست

که هست همتش از وی بلندتر بسیار

چو وهم قصدکند تا رسد به همت او

به‌خواهش از فلک مستقیم خواهد بار

همی‌کنند به نامش فرشتگان‌ تسبیح

همی‌ کنند مدیحش فرشتگان تکرار

گل موافقتش را غنیمت است نسیم

می مخالفتش را هزیمت است خمار

قضا گشاده کند کار او چو بست کمر

قدر پیاده رود پیش او چو گشت سوار

کند به مجلس و میدان دو پیشهٔ متضاد

به دست‌ گوهر بار و به تیغ‌ گوهر دار

به تیغ اگر ملک‌الموت وار جان ببرد

به دست باز دهد جان رفته عیسی وار

کجا روان شود از دست شست او دو خدنگ

که هر دو را ز پس یکدگر بود رفتار

چو در نشانه نشاند خدنگ پیشین را

کند خدنگ دگر را نشانه از سوفار

ایا ز دولت تو دیده هرکسی معجز

و یا به معجز تو کرده هرکسی اقرار

شود ز رایت و رای تو کار ملک درست

چنانکه حکم شریعت به آیت و اخبار

دَرِ خزانهٔ عقلی به اتفاق‌ْ چنانْک‌ْ

دَرِ مدینهٔ علم است حیدر کَرّار

محاسبانی کاندر ولایت تو همی

ز دخل و خرج به دیوان همی‌کنند نثار

قرار مال و ولایت دهند و نشناسند

که مال را نبود با سخاوت تو قرار

حصار پیش تو صحرا شود چو عزم‌ کنی

وگر چو حزم تو صحرا حَصین‌ کند چو حصار

اگر خدای بدان خواستی که تا باشد

مخالفانت ز تیمارِ مفلسی بیمار

ز بخشش تو ز عالم برون شدی افلاس

ز رامش تو ز گیتی برون شدی تیمار

ز خامهٔ تو سرشکی عجب همی بارد

که خار بی‌گل از او روید و گل بی‌خار

رسیده ازگل بی‌خار و خار بی‌گل تو

ولی به تاج و به تخت و عدو به بند و به دار

زبان فتح و ظفر در دهان جود و سخا

بود حُسام تو در دست تو گَهِ پیکار

سران از او شده زنهار خواه و این نه عجب

مثل زنند که خواهد سر از زبان زنهار

خروش‌ کوس تو چون در مصاف برخیزد

زمین بجنبد و گردون برون شود ز مدار

به بوستان قضا برکنار جوی اجل

بنفشه رنگ حُسام تو لاله آرد بار

ز اشک خسته رسانی به پشت ماهی نم

ز خون‌ کشته رسانی به روی ابر بخار

ظفر پذیره همی آید و همی‌گوید:

«‌چنین نماید شمسیر خسروان آثار»

توراست طالع میمون و اختر مسعود

توراست رایت منصور و لشکر جرار

بدین صفت که تویی هرکجا شوی حاضر

ملوک را به حضور تو باشد اِستِظهار

مَلِک ز دولت بیدار شاکرست و تو را

سزای دولت بیدار او دل هشیار

مخالفان به تفاریق سست و خفته شوند

چو جمع شد دل هشیار و دولت بیدار

بزرگ بختا نیک اخترا، جوانمردا

چه‌ گویمت‌ که به کردار بیشی از گفتار

بلاغت تو فزونتر ز هر مبالغتی

که جملهٔ شعرا کرده‌اند در اشعار

همی ز بهر پرستیدن و ستودن تو

حیات خلق پدید آید از در و دیوار

شنیده‌ای خبر من رهی که چون بودم

به جبرِ محض‌ گرفتار خدمتی دشوار

ثنا و شکر تو همواره بود کار مرا

وگر چه رفت بسی کارهای ناهموار

دلم ز مدح تو از غم تهی شدست چنانک

هوا به قطرهٔ باران تهی شود ز غبار

قوی شدم ز تو امروز و سست بودم دی

جوان شدم ز تو امسال و پیر بودم پار

خلاص یافتم و زر خالص آوردم

به مجلس تو چنین است زر راست عیار

عیار و وزن چنین زر تو دانی از ملکان

که خاطرا‌ت‌ا مَحَکَ است و ا‌عقول‌ا تو عیار

همیشه تا نبود رنگ نار آبی را

چنان‌کجا نبود آب را حرارت نار

عدوت را رخ زرد و دل شکافته باد

ز آب حسرت و نار بلا چو آبی و نار

تو در پناه خدا و خدایگان جهان

ز جاه و عمر و جوانی و بخت برخوردار

رسیده رایت فتح تو بر بروج و نجوم

فتاده سایهٔ عدل تو بر بلاد و دیار

روان شده امرا را به امر تو مرسوم

روان شده شعرا را به جود تو بازار

گرفته جام به دست و نهاده جان بر کف

به رزم و بزم تو خوبان قندهار و تتار

همه شکر لب و بادام چشم و پسته دهان

بنفشه‌ زلف و سمن عارضین و گل رخسار

خجسته بر تو بهار و شکوفه و نوروز

وزین بتان دل افروز بزم تو چو بهار

سپهر طالع عمرت کشیده بر عددی

که عُشر آن عدد آید هزار بار هزار

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

کانال رسمی گنجور در تلگرام