یک ره به نشمری که جهانی مشمر است
ملک از برادرت به مصیبت برادر است
چتر سیاه غمزده در هجر و ماتم است
تیغ کبود نم زده در شرم افسر است
هم خطبه زار مانده ز هجران کرسی است
هم سکه روی کنده ز نادیدن زر است
خورشید واعظی است در این تعزیت خموش
گر هفت پایه طارم گردونش منبر است
وز بهر سعی خسته دلان عزای شاه
مه را هزارچشمه جزاین چشمه در خوراست
وز دم بدم گریستن ابر خشک بار
خاک سیاه در دم خونابه اصفر است
تا مملکت ز بحر کف او یتیم ماند
در اضطراب مانده چو دست شناور است
درد فراق او که محاق است، برمه است
داغ وفات او که کسوف است، در خوراست
بی طالع مبارک او، تاج و تخت را
گر خود هزار مشتری افتد، بد اختر است
عودی شد از مزاحمت دود سینه ها
خلقان روز و شب که بخلقت مشهر است
وز آه چون دوات در آب سیه نشست
هر چشم ناظری که بر این سبز منظر است
ملکی چنانکه در بدن او ز هفت عضو
بر هر طرف که دست نهی درد دیگر است
وین نکته جای ساخته برناب اژدهاست
دل جایگاه کرده ز کام غضنفر است
ترکش شکسته بیلک و مرکب بریده دم
مسند دریده بالش و رایت نگون سر است
از رخ نهفتگان محارم کسی نماند
کاورا، و رای عصمت دارنده چادر است
هر مشتری عذار ز چشم اختر افکن است
هر آفتاب چهره بکف آسمان تر است
از بس که عقد زلف غلامان بریده گشت
شمع افق لکن، به حقیقت معنبر است
دی همچو عود خام قدم بر شرر نهاد
با دولت از شکسته دلی همچو مجمر است
از بس غریو نوحه گران و غبار خاک
چشم زمانه کور و صماخ فلک کر است
هر جان ز آه سینه فروزنده همچو شمع
هر تن ز آب دیده، گدازان چو شکر است
با یک حریف واقعه آورده رخ به رخ
هر پیگر از مماثله گوئی دو پیگر است
از شعله غم این همه رخ های زرد چیست
چون نور احمر است چرا عکس اصفر است
درجی است هفت دُر در دامن فلک
تا لاجرم ز گوهر آسایش ابتر است
این قطعه چرخ در رحم گل همی نهد
آسایش ابتر است چو دامان اب. تر است
بر مرگ کارگر نشود آتش بشر
کان آتش از درونه عصمت زره در است
ما و جهان سزا بسزا هم از آنکه ما
بیمار غفلتیم و زمانه مزوّر است
لیکن مزوری است جگر سوز و زهر دار
کز شکّر تو هر نفسی جان شکر است
مأثوره ریاست، ترازوی عمر وزید
زان اقچه های کم، همه این جا معیر است
میزان عدل بس بود و ناقد بصیرّ
آن نقد را که روی ببازار محشر است
اکنون که کار، کار سپهر مزور است
و اکنون که دست دست جهان ستمگر است
دهر، ار چه عقل را سوی ایمان وسیلت است
لیکن بحکم فتوی انصاف کافر است
با این همه نشیمن کون و فساد را
بر شارع صلاح امم مدخل و در است
مجلس فروزی مدد دین و ملک را
صد نکته در زبان و لب تیع مضمر است
آنگه بساط عدل در ایران ممهد است
آنگه نظام کار بر، ارّان مقرر است
فرخنده مهر طاعت جمشید باختر
امروز طوق گردن خورشید خاور است
بعد از وفات شاه کرامات ظاهر است
آن را که در مسالک شش خط رهبر است



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیده سوگنامهٔ اثیر اخسیکتی برای سلطان ارسلان بن طغرل سلجوقی است. شاعر عزای شاه را در آسمان و طبیعت و نشانههای پادشاهی چون چتر، سکه، خطبه، پرچم و سپاه نشان میدهد و آیینهای سوگ مانند بریدن دم اسب و گیسو و واژگون کردن پرچم را برمیشمارد. سپس از بیوفایی و فریبکاری روزگار و ناتوانی آدمی در برابر مرگ سخن میگوید و در پایان به امید جانشین شاه، که عدالت را در ایران و اران برقرار میکند، روی میآورد. متن در چند بیت آشفته و نامطمئن است.
هوش مصنوعی: آیا یک بار نمیبینی که همهٔ جهان در سوگ دامن به کمر زده است؟ کشور نیز در مصیبت برادرت، چون برادری داغدار با تو همدرد است.
هوش مصنوعی: چتر سیاه پادشاهی در جدایی و سوگ او غمگین است و شمشیر کبودرنگ، نمناک و اشکآلود، از تاج شرمسار است.
هوش مصنوعی: خطبه در دوری از منبر و جایگاه شاه زار و نالان مانده است و سکه، چون سوگواران، از اینکه دیگر زرِ او را نمیبیند، روی خود را خراشیده است.
هوش مصنوعی: خورشید در این سوگواری واعظی خاموش است، هرچند آسمان هفتطبقه منبر اوست.
هوش مصنوعی: برای همراهی با دلسوختگانِ عزای شاه، ماه را سزاست که جز این چشمه، هزار چشمهٔ اشک دیگر نیز داشته باشد.
هوش مصنوعی: از گریهٔ پیاپی ابری که پیشتر خشک بود، خاک سیاه از خونابهٔ اشک زرد و رنگپریده شده است.
هوش مصنوعی: از وقتی کشور از دریای دست بخشندهٔ او یتیم ماند، مانند دست شناگرِ در حال غرق، پریشان و آشفته است.
هوش مصنوعی: درد فراق او مانند محاق است که بر ماه افتاده، و داغ مرگش مانند کسوفی است که بر خورشید نشسته است.
هوش مصنوعی: بی بخت فرخندهٔ او، تاج و تخت بداختر است، حتی اگر هزار ستارهٔ مشتری (ستارهٔ سعد) بر آن بتابد.
هوش مصنوعی: از دود آه سینهها، جامهٔ کهنهٔ روز و شب که به آفرینش مشهور است، سیاه و تیره مانند چوب عود شده است.
هوش مصنوعی: از آه مردم، هر چشمی که بر این آسمان سبز مینگرد، مانند دوات در آب سیاه فرو نشسته است.
هوش مصنوعی: کشور مانند بدنی شده که بر هر عضوش دست بگذاری، دردی تازه دارد.
هوش مصنوعی: این نکته گویی در دندان اژدها جا گرفته و دل در کام شیر منزل کرده است؛ یعنی اوضاع سخت هولناک و پرخطر است.
هوش مصنوعی: به رسم سوگ، تیرهای ترکش شکسته، دم اسبها بریده، بالش مسند دریده و پرچم واژگون شده است.
هوش مصنوعی: از پردهنشینان حرم کسی نماند که جز پاکدامنی چادری بر سر داشته باشد؛ یعنی همه از سوگ پرده از روی برگرفتهاند.
هوش مصنوعی: هر زیباروی ستارهرخسار از چشم خود اشک چون ستاره فرو میریزد و هر خورشیدچهرهای دستش از آسمانِ بارانی خیستر است.
هوش مصنوعی: از بس که به نشانهٔ سوگ، گره زلف غلامان بریده شد، خورشید که شمع افق است، بهراستی از بوی آن عنبرآگین شده است.
هوش مصنوعی: دیروز مانند عود خام پا بر آتش نهاد و اکنون از دلشکستگی، با دولت مانند مجمری سوزان است.
هوش مصنوعی: از بس فریاد نوحهگران و گرد و خاک، چشم روزگار کور و گوش آسمان کر شده است.
هوش مصنوعی: هر جانی از آه سینه مانند شمع میسوزد و هر تنی از اشک چشم مانند شکر آب میشود.
هوش مصنوعی: هر کس با همدرد مصیبتزدهٔ خود روبهرو نشسته و از شباهت حالشان گویی هر پیکر دو پیکر است.
هوش مصنوعی: این همه چهرهٔ زرد از شعلهٔ غم چیست؟ نور آتش سرخ است، پس چرا بازتابش بر چهرهها زرد است؟
هوش مصنوعی: در دامن آسمان صندوقچهای از هفت گوهر (هفت سیاره) هست، و با این همه آسمان از گوهر آسایش بیبهره است.
هوش مصنوعی: آسمان این پاره را در دل خاک مینهد؛ آسایش ناقص و بیبهره است و دامان آسمان از اشک تر است.
هوش مصنوعی: آتش و تدبیر آدمی بر مرگ کارگر نمیافتد، زیرا مرگ از درون، زره پاکی و حفاظ را میدرد.
هوش مصنوعی: ما و جهان سزاوار یکدیگریم، چون ما بیمار غفلتیم و روزگار پرستاری است که آش پرهیز (مزوّره) میدهد و فریبکار است.
هوش مصنوعی: اما این آش پرهیزِ روزگار جگرسوز و زهرآلود است و با همهٔ شیرینی ظاهرش هر دم جان را آب میکند.
هوش مصنوعی: ترازوی عمر انسان کم و زیاد میشود و آن سکههای کمعیار همه در این دنیا سنجیده و عیارگیری میشوند.
هوش مصنوعی: برای سنجش نقد عمری که رو به بازار قیامت دارد، ترازوی عدل الهی و ناقد بینا کافی است.
هوش مصنوعی: اکنون که کار در دست آسمان فریبکار است و قدرت در دست جهان ستمگر،
هوش مصنوعی: روزگار هرچند خرد را به سوی ایمان رهنمون میشود، اما به حکم انصاف کافر و بیوفاست.
هوش مصنوعی: با این همه، این جهانِ پیدایش و نابودی راهی و دری به سوی صلاح و آسایش مردم دارد.
هوش مصنوعی: آن مجلسافروزی که یاور دین و کشور است، صد نکته در زبان و لبهٔ شمشیرش پنهان دارد.
هوش مصنوعی: در آن هنگام فرش عدالت در ایران گسترده است و نظم کارها بر سرزمین اران استوار شده است.
هوش مصنوعی: مهر فرخندهٔ فرمانبرداری از شاهِ جمشیدوارِ مغرب، امروز طوق گردن خورشید مشرق شده است؛ یعنی شرق و غرب فرمانبر اویند.
هوش مصنوعی: پس از مرگ شاه، کرامتهای او برای کسی که در راههای ششگانهٔ جهان راهبر است آشکار شده است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
فریاد من همیشه از این ایر کافر است
ایر است و با عذاب است و سنگر است
وصفش ترا بگویم اگر خورده نیستی
ور خورده ای صفات وی از منت باور است
شمشاد قد و لاله رخ و یاسمین بر است
با سرو و گل به قامت و عارض برابر است
دایم غلام و چاکر یاقوت و شکرم
کو را لب و حدیث ز یاقوت و شکر است
گفتم ز خط و زلف تو بر جان من بلاست
[...]
بر فرق ملک رای رفیع تو افسر است
در دست دین زبان فصیح تو خنجر است
پیش از بهشت و دوزخ رد و قبول تو
حالی لطافت سخنت آب کوثر است
تا بر تو معالج بیمار آز شد
[...]
ای دل به عشق بَرِ تو ، که عشقت چه درخور است
در سر شدی ندانمت ای دل چه در سر است
درد کهنت بود برآورد روزگار
این دردِ تازهروی نگوئی چه نوبر است
شهری غریب دشمن و یاری غریب حسن
[...]
جان را ز عارض و لب او شیر و شکر است
دل را ز طره و رخ او مشک و عنبر است
هم دل در آن وصال چو با عنبر است مشک
هم جان در آن فراق چو با شیر شکر است
آشوب عقلم آن شبه عاج مفرشست
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.