در مجانی الادب شماره نخست
این چنین خواندم آشکار و درست
که امیری بشاه یاغی شد
نعمت افزوده دید و طاغی شد
پادشه لشکری فراز آورد
نامزد بهر گوشمالش کرد
بود در آن سپه یکی سره مرد
که هماوردش آسمان ناورد
پهلوانی مبارز و خونخوار
مایل جنگ و عاشق پیکار
هر زمان می سرود با دل تنگ
که مرا نیست آرزو جز جنگ
ای خوشا پهنه مصاف و نبرد
که در آنجا شود شناخته مرد
ای خوشا جنگ را پذیره شدن
روز روشن به ابر تیره شدن
زین قبل می سرود و میزد گام
مرگ را گوش هشته بر پیغام
چون رسیدند سوی بنگه خصم
تنگ شد از هجومشان ره خصم
تیره کردند روز بر دشمن
بسته شد باب صلح و راه سخن
پهلوان در طلیعه لشگر
پای می کوفت هم چو رامشگر
ناگهان تیری از کمان عدو
گشت پران نشست بر سر او
پهلوان را هنر برفت از یاد
ناله ای زد و بر زمین افتاد
یاورانش گرفته بر سر دست
می کشیدند همچو مردم مست
تا به بیمار خانه بردندنش
به پزشکان همی سپردندش
آمد از در پزشک دانشمند
بر نشاندش بجایگاه بلند
زخم را با گلاب و دارو شست
واندران ژرف بنگریست درست
تیغ و مسبار و میل و نشتر خواست
عرض و طولش بدید از چپ و راست
امتحان ها همه بکار آورد
آنچه پنهان شد آشکار آورد
پس بدو گفت کاری آمده پیش
که گرفتار حیرتم زین ریش
در دماغ تو تیر را شده نوک
واندر آنجا خلیده هم چون شوک
گر کشم مغز را برون آرد
زانکه پیکان به مغز جا دارد
اندکی مغز اگر برون آید
دل نهادن بمرگ می باید
می ندانم چکار باید کرد؟
چه علاج اختیار باید کرد؟
پهلوان چون شنید این ترتیب
خاست از جای و کرد رو به طبیب
گفت مشغول کار باش و ملغز
که در این کله نیست یکجو مغز
مغز اگر در کدوی من بودی
کی تنم راه جنگ پیمودی
سر بی مغز ساز جنگ کند
عاقل اندر غزا درنگ کند
جنگ ننگ است در شریعت من
جز پی پاس دین و حفظ وطن
درد دین و وطن چو نیست ترا
صلح کل شو مدار چون و چرا
جنگ باشد طریق عمروالعاص
صلح از بوهریوه مصلح خاص
آن شنیدم که در صف صفین
چو علی خواست از معاویه کین
بوهریره ز یاوران نبی
که بر او مخلصند شیخ وصبی
درگه نیم روز و شام و سحر
بود اندر نماز با حیدر
لیک در موقع شراب و طعام
جستی از سفره معاویه کام
تهی از فکر و خالی از نیرنگ
با همه صلح بود در صف جنگ
آن یکی گفتش ای رفیق کهن
در شگفتم بسی ز کار تو من
که بگاه نماز و طاعت و ورد
مرتضی را همی شوی شاگرد
چون ز کار نماز پردازی
بر سماط معاویه تازی
دل در آنجا صفاپذیر کنی
شکم اینجا ز لقمه سیر کنی
با همه صلحی و بعرضه جنگ
نکنی سوی هیچ یک آهنگ
گفت آن را که در نماز آید
اقتدا بر علی همی باید
کیست غیر از علی اما وری؟
اوست بیت العتیق و ام قری
کلم طیب از طریق شهود
بر در او کند عروج و صعود
زو گسستن بغیر پیوستن
باشد از وجه حق نظر بستن
با علی هر که ایستد به نماز
با خدای یگانه گوید راز
لیک در سفره علی بطعام
نتوان شد که نیست خیز و ادام
از لباس پلاس و نان سبوس
که کند جز علی طعام و لبوس؟
لوت چرب و غذای عنبر بو
از در مطبخ معاویه جو
ور طعام علی بشوی دو دست
گرچه قوتش ز مطبخ احداست
لقمه در سفره معاویه زن
که شکر آب گشته در روغن
دل بمهر علی بنه محکم
وز معاویه ساز کار شکم
باز گفتی چرا بعرصه رزم
سوی کین توختن نداری عزم
زانکه این جان بکالبد جفت است
مایه روح و جسم هنگفت است
نیست بیمی بجنگ ناکردن
که جدائی کند سر از گردن
لیک در جنگ بس خطر باشد
بیم تفریق تن ز سر باشد
عاقل اندر خطر قوم نزند
مرد دانا ز جنگ دم نزند
مرمرا با نبرد کاری نیست
در صف جنگیان شماری نیست
با معاویه و علی دائم
بسته ام عقد آشتی قائم
تا بود نان گرم و لقمه چرب
نکنم حرب با نبیره حرب
تا دلم شد بذکر حق پابست
سوی دست خدا نیازم دست
بر علی جنگ نیست صعب و مهم
و یدالله فوق ایدیهم
مسلک من طریق بیطرفی است
بر همه آشکار و بر تو خفیست
ای پسر بوهریره را میدان
پیشوا و امام بی طرفان
بی طرف را کس نیارد خست
مگر آنکو اساس عهد شکست
اعتمادی بیار عهد شکن
نکند هیچ کس چو مرد و چو زن
ما که خواهان عزت و شرفیم
لله الحمد جمله بیطرفیم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به نکوهش بیطرفی مردم ایران و انتقاد از کسانی میپردازد که به تماشای نبردها نشستهاند و هیچگاه در صفوف جبهه نمیجنگند. او داستان پهلوانی را روایت میکند که در جنگ با دشمن به شدت مجروح میشود و از پزشک خود درخواست درمان میکند. پزشک از وضعیت او متعجب است و میگوید که چنانچه مغز را بیرون بکشد، جانش را از دست میدهد، اما پهلوان با شجاعت میگوید که حتی بدون مغز هم حاضر به جنگ است، چون پاسداری از وطن و دین را اولویت میداند. در نهایت، شاعر بیطرفی را مورد سرزنش قرار میدهد و به این نکته اشاره میکند که کسانی که در جنگ نکنند و به دنبال منافع خود باشند، نمیتوانند به عزت و شرف دست یابند.
هوش مصنوعی: در نخستین شمارهٔ کتاب «مجانی الادب» این داستان را آشکار و درست خواندم.
هوش مصنوعی: امیری بر پادشاه شورید؛ چون ثروت و نعمتش افزون شد، سرکش و نافرمان گشت.
هوش مصنوعی: پادشاه لشکری گرد آورد و آن را برای تنبیه و گوشمال امیر شورشی روانه کرد.
هوش مصنوعی: در آن سپاه مرد دلاور و برگزیدهای بود که گویی آسمان همنبردی برای او نیافریده بود.
هوش مصنوعی: پهلوانی جنگاور و خونریز بود که به جنگ میل داشت و شیفتهٔ نبرد بود.
هوش مصنوعی: هر لحظه با بیتابی میخواند که من آرزویی جز جنگ ندارم.
هوش مصنوعی: خوشا میدان صفآرایی و نبرد، که مرد واقعی در آنجا شناخته میشود.
هوش مصنوعی: خوشا به استقبال جنگ رفتن و روز روشن را در گرد و غبار تیرهٔ نبرد گذراندن.
هوش مصنوعی: از اینگونه سخنها میخواند و پیش میرفت و گوش به پیغام مرگ سپرده بود و از آن نمیهراسید.
هوش مصنوعی: چون به اردوگاه دشمن رسیدند، با یورش خود راه را بر دشمن تنگ کردند.
هوش مصنوعی: روز را بر دشمن سیاه کردند و راه آشتی و گفتوگو بسته شد.
هوش مصنوعی: پهلوان در پیشاپیش لشکر مانند خنیاگران پای میکوبید و سرخوشانه میرقصید.
هوش مصنوعی: ناگهان تیری از کمان دشمن پرید و بر سر او نشست.
هوش مصنوعی: پهلوان همهٔ دلاوریاش را از یاد برد، نالهای کرد و بر زمین افتاد.
هوش مصنوعی: یارانش او را روی دست گرفتند و مانند آدم مست کشانکشان میبردند.
هوش مصنوعی: او را به بیمارستان بردند و به پزشکان سپردند.
هوش مصنوعی: پزشکی دانا از در آمد و او را بر جایگاهی بلند نشاند.
هوش مصنوعی: زخم را با گلاب و دارو شست و ژرفای آن را به دقت بررسی کرد.
هوش مصنوعی: تیغ و میل زخمسنج و نشتر خواست و پهنا و درازای زخم را از هر سو سنجید.
هوش مصنوعی: همهٔ آزمایشها را به کار بست و آنچه پنهان بود آشکار کرد.
هوش مصنوعی: سپس به او گفت: کار دشواری پیش آمده و از این زخم در حیرتم.
هوش مصنوعی: نوک تیر در مغز سرت فرو رفته و مانند خار در آنجا خلیده است.
هوش مصنوعی: اگر تیر را بیرون بکشم، مغز را هم با خود بیرون میآورد، زیرا پیکان در مغز جای گرفته است.
هوش مصنوعی: پزشک میگوید: اگر اندکی از مغز همراه پیکان بیرون بیاید، باید به مرگ تن داد.
هوش مصنوعی: نمیدانم چه باید کرد و چه درمانی را باید برگزید.
هوش مصنوعی: پهلوان چون این شرح را شنید، از جا برخاست و رو به پزشک کرد.
هوش مصنوعی: گفت: کارت را بکن و سخن را پیچیده و پرهراس نکن، چون در این کلهٔ من حتی به اندازهٔ یک جو مغز نیست.
هوش مصنوعی: اگر در کدوی سرم مغزی بود، هرگز تنم راه جنگ را نمیپیمود.
هوش مصنوعی: سرِ بیمغز به سوی جنگ میرود و آدم خردمند در رفتن به جنگ درنگ میکند.
هوش مصنوعی: در آیین من جنگ مایهٔ ننگ است، مگر برای پاسداری از دین و نگهداری میهن.
هوش مصنوعی: اگر غم دین و میهن نداری، با همه در صلح باش و چون و چرا مکن. این سخن طنزی است به بیطرفی و بیدردی.
هوش مصنوعی: جنگ روش عمروعاص است و صلح روش ابوهریره، آن آشتیجوی ویژه. این نیز به طنز گفته شده است.
هوش مصنوعی: شنیدهام که در میدان جنگ صفین، هنگامی که علی میخواست از معاویه انتقام بگیرد،
هوش مصنوعی: ابوهریره، که از یاران پیامبر بود و پیر و جوان به او ارادت داشتند،
هوش مصنوعی: در هنگام نماز ظهر و شام و سحر، همراه علی نماز میخواند،
هوش مصنوعی: اما هنگام خوردن و نوشیدن، از سفرهٔ معاویه بهره میجست و کام میگرفت.
هوش مصنوعی: بیاندیشه و بینیرنگ، در میانهٔ صف جنگ با هر دو طرف در آشتی بود.
هوش مصنوعی: یکی به او گفت: ای دوست دیرین، از کار تو بسیار در شگفتم،
هوش مصنوعی: که در وقت نماز و عبادت و ذکر، شاگرد و پیرو علی مرتضی میشوی،
هوش مصنوعی: و چون از نماز فارغ میشوی، به سوی سفرهٔ معاویه میشتابی.
هوش مصنوعی: دل را آنجا، نزد علی، صفا میدهی و شکم را اینجا، بر سفرهٔ معاویه، با لقمه سیر میکنی.
هوش مصنوعی: با همه در صلحی و در میدان جنگ به سوی هیچکدام نمیروی و جانب هیچیک را نمیگیری.
هوش مصنوعی: ابوهریره پاسخ داد: کسی که به نماز میایستد، باید به علی اقتدا کند.
هوش مصنوعی: جز علی چه کسی پیشوای مردم است؟ او مانند خانهٔ کعبه و امالقری، یعنی مکه، قبلهٔ مردم است.
هوش مصنوعی: سخن پاک، چنانکه با دیدهٔ دل پیداست، از درگاه او بالا میرود و به آسمان میرسد. این بیت به آیهٔ «الیه یصعد الکلم الطیب» اشاره دارد.
هوش مصنوعی: بریدن از علی و پیوستن به دیگری، روی گرداندن از جمال و حقیقت خداست.
هوش مصنوعی: هر کس پشت سر علی نماز بخواند، در واقع با خدای یگانه راز و نیاز میکند.
هوش مصنوعی: اما برای غذا خوردن نمیتوان سر سفرهٔ علی نشست، چون در آنجا نان و نانخورشی نیست.
هوش مصنوعی: چه کسی جز علی جامهٔ پشمینهٔ زبر میپوشد و نان سبوسدار میخورد؟
هوش مصنوعی: غذای چرب و خوراک خوشبو را باید از آشپزخانهٔ معاویه جست.
هوش مصنوعی: و از غذای علی دست بشوی و چشم بپوش، هرچند روزی او از آشپزخانهٔ خدای یگانه میرسد.
هوش مصنوعی: لقمه را سر سفرهٔ معاویه بردار که در آنجا شیرینیهای شکری در روغن پخته شده است.
هوش مصنوعی: دل را محکم به محبت علی ببند و کار شکمت را با معاویه درست کن.
هوش مصنوعی: باز از من پرسیدی که چرا در میدان جنگ قصد کینخواهی و جنگیدن نداری.
هوش مصنوعی: پاسخ داد: زیرا این جان با تن همراه است و همین جان مایهٔ زندگی و تن تنومند است.
هوش مصنوعی: در نجنگیدن هیچ ترسی نیست که سر از گردن جدا شود.
هوش مصنوعی: اما در جنگ خطر بسیار است و بیم جدا شدن سر از تن وجود دارد.
هوش مصنوعی: خردمند در راه خطر قدم نمیگذارد و مرد دانا از جنگ سخن نمیگوید.
هوش مصنوعی: مرا با جنگ کاری نیست و در صف جنگاوران به شمار نمیآیم.
هوش مصنوعی: من با معاویه و علی هر دو پیمان آشتی پایدار بستهام.
هوش مصنوعی: تا وقتی نان گرم و لقمهٔ چرب هست، با نوادهٔ حرب یعنی معاویه نمیجنگم.
هوش مصنوعی: از آنجا که دلم پایبند یاد خداست، به سوی علی که دست خداست دست دشمنی دراز نمیکنم.
هوش مصنوعی: جنگ برای علی دشوار و مهم نیست، زیرا دست خدا بالای دستهای آنان است و او به یاری من نیازی ندارد.
هوش مصنوعی: راه و روش من بیطرفی است؛ این بر همه آشکار است و تنها بر تو پوشیده مانده است.
هوش مصنوعی: شاعر خطاب میکند: ای پسر، ابوهریره را پیشوا و امام بیطرفان بدان.
هوش مصنوعی: هیچ کس نمیتواند به بیطرف آسیب برساند، مگر کسی که بنیاد پیمان را بشکند.
هوش مصنوعی: و هیچ کس، چه مرد و چه زن، به پیمانشکن اعتماد نمیکند.
هوش مصنوعی: به طعنه میگوید: ما که خواهان عزت و شرف هستیم، خدا را شکر همه بیطرفیم؛ یعنی بیطرفی ما از سر ترس و سودجویی است، نه شرف.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.