صبح عید است و تماشاگه گیتی در شاه
شاه چون عید مجسم به سر مسند و گاه
شاه بر مسند و زربفت قبایان ز دو سو
هر طرف بند قبا بافته بربند قباه
دیده طرف کمر جاه و کله گوشه بخت
چشم بیننده به هر گوشه که افکنده نگاه
بر دربار ز بسیاری سرهای سران
عرصه خاک همه گم شده در زیر جباه
سد حشر رخش به پیراهن هر جولانگه
سد جهان غاشیه کش بر سر هر میدانگاه
تا مصلا شده راهی چو ره کاهکشان
بسکه از دیده نظارگیان پر شده راه
چشم در راه جهانی که برون فرماید
همچو خورشید بلند اختر گردون خرگاه
میرمیران سبب امن و امان جان جهان
مظهر فیض ازل ماصدق لطف الاه
مرگ در قلزم قهرش اگر افتد به مثل
جان برون بردن از آن ورطه نیارد به شناه
در جهان بارد اگر ابر ز بحر سخطش
همه جا تیغ بروید به دل برگ گیاه
سایه طایر بأسش نگذارد که شود
بیضه در فصل تموز از تف خورشید تباه
سجده درگهش ای چرخ زیاد از سرتست
مکن این بیادبی راست کن آن پشت دو تاه
پیشتر زانکه بیابی ادبی بر سر این
بهتر آنست که داری ادب خویش نگاه
شاهراه نفس دشمن جاهش که در او
بر سخن راه گذر بسته ز بس ناله و آه
همچو دهلیزهٔ محنتکدهٔ ماتمیان
نیست خالی دمی از ولولهٔ وااسفاه
ای جهانی همه فرمانبر و تو فرمانده
وی تو حاجت ده و غیر از تو همه حاجتخواه
عقل غیر از تو ندیدهست و نبیند دگری
گر بود عاری از امثال و بری از اشباه
ذات پاک بری از شبهه گر اینست الحق
و هم ترسم که به سد دغدغه افتد ناگاه
در همان روز که فرمان تو بر عالم تاخت
رفت از ملک طبیعت به هزیمت اکراه
داری آن پایه که گر مصلحتی را به الفرض
بانگ بر نور زند باس تو کز سایه به کاه
مهر هر چند گراید به بلندی ز افق
نور او سایه اشخاص نسازد کوتاه
موج بر آب توان داشت چو جوهر بر تیغ
ضابطی گر بود از حفظ تو بر سطح میاه
طبع کافور به پا مردی آن گرمی طبع
چون سقنقور کند تقویت قوت باه
تند بادی که کند صدمه او کوه نگون
خرمن حلم ترا کج نکند یک پرکاه
زمرهای را بود این زعم کز آنست کسوف
که شود حایل خورشید و بصر هیأت ماه
این خلاف است دم از نور زند با رایت
روی خورشید کند چرخ به این جرم سیاه
هچ جا ملک دلی نیست که تسخیر نکرد
نام نیک تو که باشد همه جا در افواه
شاه آن نیست که ملکی به سپاهی گیرد
شاه آنست که بر ملک دلی باشد شاه
نام نیک است کلید در دروازه دل
دل نه ملکیست که تسخیر کنندش به سپاه
دارد آنسان کرمی عفو خطا آشامت
که لبش تر نکند مایه سد بحر گناه
از سیاست نکشد یک سر مو باد بروت
گنهی را که بود سایه عفو تو پناه
دشمنت در ته چاهیست که روح از بدنش
چون پرد تا به قیامت نرسد بر لب چاه
گر کسی را نبود حشر هم او خواهد بود
که نخواهد شدن از صور سرافیل آگاه
خصم پر کید تو ریشی که شدش دستویز
عنقریب است که آویخته از تخته کلاه
بر سر مسخرگان زود شود ژولیده
آن دمی را که زند شانه به ناخن روباه
داورا نادرهٔ بی بدلان سخنم
هر دو مصراع به صدق سخن من دو گواه
همچو من نادره گویی چو کنی از خود دور
کس نباشد که به سویم فکند نیم نگاه
وحشی از شاه نظر خواه کهاند این دگران
بس بود سد چو ترا یک نظر همت شاه
تا چنین است که از غرهٔ هر مه تا سلخ
نبود عید و مه عید نباشد هر ماه
چرخ را باد مه عید خم آن ابرو
عیدگاه و خور عرصه گه این درگاه



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به ستایش میرمیران میپردازد و او را نماد امنیت و آسایش در جهان میداند. روز عید را توصیف میکند که در آن شاه بر تخت نشسته و دربارش با زیبایی و وقار همراه است. او میگوید که میرمیران، با قدرت و عظمتش، همه چیز را تحت کنترل دارد و هیچ خطری نمیتواند به او آسیب برساند. همچنین بر اهمیت عفو و کرامت شاه تأکید میکند و اشاره دارد که یک فرمانروای واقعی آن کسی است که در دلها حکمرانی کند، نه فقط با اسلحه و نیروی نظامی. در انتها، شاعر به مقام والای میرمیران و تأثیر آن در زندگی مردم اشاره میکند و او را در آسمانها به عنوان ستارهای درخشان میداند.
هوش مصنوعی: صبح عید رسیده و تماشاگاه دنیا در مقابل شاه مانند عید که به صورت مجسمی بر روی تخت سلطنت نشسته است.
هوش مصنوعی: شاه بر تخت نشسته و در حالتی باشکوه با لباسهایی از پارچهای زیبا آراسته شده است. از دو طرف، لباسهای او به دقت و زیبایی به هم دوخته شدهاند و مانند زنجیری بافته شدهاند که بر تن شاه نمایان است.
هوش مصنوعی: چشمها به زیباییهای کمر و سر افراد برجسته معطوف شده و بیننده در هر طرف که نگاه میکند، به نشانهایی از شرافت و مقام دست مییابد.
هوش مصنوعی: در دربار، به خاطر وجود بسیاری از سران و فرماندهان، همه در زیر چتر و سایهٔ بزرگ جباه (دستجات یا دامن بزرگ) در هم گم شدهاند.
هوش مصنوعی: سد حشر رخش به پیراهن هر جولانگه به معنای آن است که گردنبند رخش، یعنی اسب میرمیران، در هر میدان جنگ بهعنوان سدی برای جلوگیری از نفوذ دشمن عمل میکند، و این نشاندهنده قدرت و توانمندی او در نبرد است. غاشیه، به معنای پوشش و سایه، ایستادگی او را در هر میدان جنگ توصیف میکند.
هوش مصنوعی: تا وقتی که به سمت مصلا (محل نماز، در اینجا به معنای جایی برای گردهمایی) راهی فراهم شده که مانند جادهای پر از کاه است، این مسیر چنان از حضور تماشاگران پر شده که قابل مشاهده نیست.
هوش مصنوعی: چشمانم به دنبال ظهور جهانی است که مانند خورشید درخشان، دنیا را روشن کند و به ما نمایش دهد.
هوش مصنوعی: میرمیران، دلیلی برای امنیت و آرامش زندگی مردم است و او نمونهای از نعمتهای ازلی و مظهر لطف خداوند به شمار میآید.
هوش مصنوعی: اگر کسی در دریاچهٔ قهر او (میرمیران) بیفتد، مانند جان خود نمیتواند از آن ورطه بیرون بیاید و نجات یابد.
هوش مصنوعی: اگر ابرهای خشم پروردگار از دریاست بر روی زمین، هر کجا به دل گیاهانی که درختان را میپوشانند، تیغهای تیز و برندهای ظاهر میشود.
هوش مصنوعی: سایهٔ پرندهٔ قدرت او اجازه نمیدهد که تخم در فصل گرما، بر اثر شدت حرارت خورشید، خراب شود.
هوش مصنوعی: ای چرخ (باد، زمان) برای درگاه او (میرمیران) بیش از حد تعظیم و احترام نکن، چرا که این بیاحترامی است و باید خود را از این حالت بلند کنی و به او احترام بگذاری.
هوش مصنوعی: قبل از آنکه ادب را در مقابل او کشف کنی، بهتر است ادب خود را حفظ کنی.
هوش مصنوعی: در برابر دشواریهای زندگی، مثل جادهای که پر از ناله و آه است، حرف زدن سخت شده و احساسات را نمیتوان به راحتی بیان کرد. اینجا، نفس دشمن و مشکلات زندگی مانع از بیان سخنان میشوند.
هوش مصنوعی: جایگاه غم و اندوه مانند یک دهلیز در محنتکده است که هیچگاه از ناله و افسوس خالی نیست. در این مکان، همیشه صدای غم و آه و حسرت طنینانداز است.
هوش مصنوعی: ای دنیا، همه موجودات در اطراف تو مطیع و فرمانبر هستند و تو تنها فرماندهای. تو به دیگران نیاز میدهی و تنها خودت هستی که خواستهها را برآورده میکنی، در حالی که دیگران فقط خواهان برآورده شدن نیازهای خود هستند.
هوش مصنوعی: عقل هیچ موجود دیگری به عظمت تو نیست و هیچ کس جز تو به چنین مرتبهای نمیرسد، اگر کسی هم مانند تو باشد، از اشتباهات و نقصها پاک است.
هوش مصنوعی: اگر این حقیقت وجود داشته باشد که ذات پاک از هرگونه شبهه و تردید خالی است، به راستی حق است. اما میترسم که ناگهان انسانی به دلایلی غیرواضح و مشوش به آن دچار شود.
هوش مصنوعی: در روزی که فرمان تو بر سراسر جهان حاکم شد، طبیعت به ناچار در برابر آن شکست خورد و عقبنشینی کرد.
هوش مصنوعی: تو مقام و موقعیتی داری که اگر بخواهی، میتوانی با صدایت به نور، هدایت کنی و آنرا به دور دستها برسانی؛ زیرا سایهات به رغم قدرتمندیات همچنان ضعیف میماند.
هوش مصنوعی: هرچند خورشید به بلندی آسمان میتابد، اما نور او هرگز سایهٔ شخصیتی را کوتاه نمیکند.
هوش مصنوعی: موج بر روی آب میتواند تأثیراتی داشته باشد، درست مانند جوهر که بر روی تیغِ فرزانهای اثر میگذارد، اگر حفظ و نگهداری تو بر روی سطح آب باشد.
هوش مصنوعی: طبع کافور به معنی طبع سرد و خنک است که به مردی که گرم و با نشاط است، اشاره دارد. اگر مردی با طبع گرم مانند سقنقور (نوعی خزنده که به گرمای احساسات معروف است) بتواند قوت و نیروی جنسی (باه) را تقویت کند، نشان از قدرت و تأثیر او دارد.
هوش مصنوعی: بادی که میتواند به کوه آسیب بزند، نمیتواند حتی یک کاه از خرمن صبر و بردباری تو را کج کند. این نشان میدهد که تو در برابر سختیها و مشکلات استقامت زیادی داری و ناپایداریهای بیرونی نمیتوانند بر تو اثر بگذارند.
هوش مصنوعی: گروهی بر این باورند که کسوف (خسوف خورشید) نتیجهای از حایل شدن ماه بین زمین و خورشید است که باعث میشود نور خورشید قطع شود و در این هنگام، دیدن ماه نیز ممکن نیست.
هوش مصنوعی: این درست نیست که کسی با نشان دادن جلال و بزرگی خود، نور را منعکس کند و بر روی خورشید سایه بیفکند؛ زیرا این عمل در نظر مردم به عنوان جرم و گناهی بزرگ محسوب میشود.
هوش مصنوعی: هیچ جا نیست که دل فرمانبری نکرده باشد و نام نیک تو همهجا در زبانها جاری است.
هوش مصنوعی: شاه کسی نیست که با ارتش و قدرت، سرزمینی را تسخیر کند؛ بلکه شاه واقعی کسی است که بر دلها حکومت کند و محبت و احترام مردم را به دست آورد.
هوش مصنوعی: نام نیک، راهی است برای ورود به قلب انسان؛ قلب، ملک (دلی) نیست که بتوان آن را با زور و نیروی نظامی تسخیر کرد.
هوش مصنوعی: عفو تو به قدری سخاوتمندانه و گسترده است که حتی خطای کسی را که در برابرش قرار دارد، به سختی میتواند شیری از لبهایش بچشد؛ به گونهای که گناه او مانند دریا در برابر عفو تو ناچیز است.
هوش مصنوعی: از تدبیر و سیاست تو، حتی یک تار موی کسی را که گناهی کرده به خاطر عفو و رحمت تو برنمیدارند، زیرا سایهٔ عفو تو بر او پناه است.
هوش مصنوعی: دشمن تو در عمق چاهی گرفتار است به گونهای که روحش هیچگاه از بدنش جدا نخواهد شد و تا قیامت به لب این چاه نخواهد رسید.
هوش مصنوعی: اگر کسی در قیامت حضور نداشته باشد، او همان فردی خواهد بود که در روز رستاخیز از صدا و اعلام سرافیل (بوق مخصوص برای برپایی قیامت) بیخبر خواهد ماند.
هوش مصنوعی: دشمن حیلهگر تو، به زودی دچار مشکل خواهد شد و به زودی موهایش که به ترفندها آویخته است، از کلاهش آویزان خواهد شد.
هوش مصنوعی: زمانی که مسخرهکنندگان مشغول خنده و بازی هستند، در همان لحظهای که روباه شانهاش را با ناخن خود میخراشد، موهای آنها به هم ریخته میشود و این خود نشانی از فریب و حقهگری آنهاست.
هوش مصنوعی: من، داوری میکنم که سخن من هم مانند منحصربهفردی از افراد نیکوکار است. هر دو مصراع شعر شاهد راستگویی من هستند.
هوش مصنوعی: هیچکس مانند من سخنگویی نادر و بینظیر نیست؛ اگر خود را از دیگران دور کنی، هیچکس نیست که حتی نگاهی به من بیندازد.
هوش مصنوعی: وحشی از شاه میخواهد که به او توجه کند، زیرا دیگران به اندازهٔ او شایستهٔ نگاه و توجه نیستند و با این حال فقط یک نگاه از شاه برای او کافی است.
هوش مصنوعی: این شعر بیان میکند که وقتی که ماه درخشان است و روزهای عید سپری میشود، در واقع تنها در پایان هر ماه میلادی یا قمری عید وجود ندارد و عید را فقط نمیتوان به یک زمان خاص محدود کرد.
هوش مصنوعی: باد ماه عید، چرخ را به حرکت درمیآورد و ابرو (به معنای زیبایی و جذابیت) در روز عید خوشگوار میافتد و خورشید نیز این درگاه (جایی که گردهمایی و جشن است) را روشن میکند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
دستش از پرده برون آمد چون عاج سپید
گفتی از میغ همی تیغ زند زهره و ماه
پشت دستش به مثل چون شکم قاقم نرم
چون دم قاقم کرده سرانگشت سیاه
ای ستمکار بیندیش از آنروز سیاه
که ترا شومی ظلم افکند از جاه بچاه
حال اکنون بحقارت منگر جانب او
بشماتت کند آنروز بسوی تو نگاه
در چو بگشاد، بدان دخترکان کرد نگاه
دید چون زنگی هر یک را دو روی سیاه
جای جای بچهٔ تابان چون زهره و ماه
بچهٔ سرخ چو خون و بچهٔ زرد چو کاه
ای بفر و خرد و خوبی خورشید سپاه
او فرزنده ز گردون تو فروزنده ز گاه
او گهی تابان بر چرخ و گهی زیر زمین
تو بوی تابان بر گاه بگاه و بی گاه
زو نگاریده سپهر از تو نگاریده زمین
[...]
کی نهم روی دگرباره بر آن روی چو ماه
کی زنم دست دگرباره در آن زلف سیاه
بروم روی بر آن روی نهم کامد وقت
بشوم دست بدان زلف زنم کامد گاه
ای پسر چند کنم بیلب خندان تو صبر
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.