منم که از سر حمدان عقیق در یمنم
به سرخ ری کس نیست همچنان که منم
مرا سزد که کنم در جهان به . . . ر منی
که هر منی است گروگان هفده هژده منم
من آن کسم که ز بس تیز شهوتی . . . رم
ز بیم . . . ن همه شب پاسبان خویشتنم
سرش به خاک زنم هرگه آب ریزم از او
به رنگ آتش سازم چو باد در فکنم
چو کرم پیله، من از بیم مار گََرزهٔ خویش
به جای خواب همه جامه گرد خویشتنم
به زیر پی سپرم سرش را چو سیر بود
به گاه گُرسَنِگی زان که بشکنم ذقنم
زبان بیدهن است اینکه من همی دارم
به گرد شهر طلبکار بیزبان دهنم
هر آن دهن است که به عمدا زبان در او کردم
چه گفت، گفت که بستی دهان پر سخنم
زبان دو باید اندر دهان چو بستودم
هرآنکه بیخرد آگه کجا بود ز فنم
دهان هر خر و هر بیخرد زبان مرا
نشاید، از پی آن را که افضل ز منم
کسی خوهم که به شعر تفاخر این گوید
منم که روح علوم زمانه را بدنم
جمال و مفتخر بلخ بامی آنکه ز شام
به یاد او همه شب تا به صبح جلق زنم
چو بامداد به بینم جمال و صورت او
دو دست و گردن حمدان خود فرو شکنم
ایا جمالی ازین امتحان که کردستی
نه عاجزم نه فروماندهام نه ممتحنم
کم از تو شاعر باشم که بر لبم دایه
نخست شعر چشانید وانگهی لبنم
مرا مفاخرت این بس بشاعری، که چو تو
نه دزد شعر نوم، نه رفوگر کهنم
هر آنچه خواهند از من، همان زمان گویم
زمان نخواهم و از هر دری سخن نکنم
جواب شعر جمالیست، آن کجا گوید
منم که روح علوم زمانه را بدنم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این غزلِ هزل پاسخی است به شعر جمالیِ بلخی که با ردیف «منم که روح علوم زمانه را بدنم» به خود بالیده بود. سوزنی در نیمهٔ نخست، با اغراقهای جنسی و کنایههایی چون «حمدان» و «مار گرزه» و «زبان بیدهن»، فخرفروشی جمالی را ریشخند میکند. سپس به خطاب مستقیم روی میآورد و از شاعری مادرزاد و بداههگویی خود سخن میگوید و جمالی را دزد و وصلهکار شعر میخواند.
هوش مصنوعی: شاعر به شوخی و با زبان هزل میگوید که به سبب «حمدان» خود (کنایه از آلت مردی) مانند عقیقِ یمن ممتاز و نامدار است و در شهر ری کسی مانند او نیست.
هوش مصنوعی: سزاوار است که در جهان به آلت خود فخر و «منی» کند، زیرا هر «من» (واحد وزن) از آن برابر هفده هجده من است. «منی» و «من» در اینجا بازی لفظی است.
هوش مصنوعی: چنان شهوتِ تند و سرکشی دارد که از ترس تعرض آلتِ خود، همهٔ شب نگهبان خویشتن است. این اغراقی هزلآمیز است.
هوش مصنوعی: هنگام ادرار، سرِ آن از درازی به خاک میرسد و هنگام کار، آن را مانند باد تند و به رنگ آتش سرخ میکند. شاعر با چهار عنصر خاک و آب و آتش و باد بازی لفظی کرده است.
هوش مصنوعی: مانند کرم ابریشم که پیله به دور خود میتند، او هم از ترسِ «مار گرزه»ی خود (کنایه از آلت) به جای خوابیدن، همهٔ جامه را به دور خود میپیچد.
هوش مصنوعی: وقتی آلتش سیر است، سرش را زیر پا لگد میکند، و هنگام گرسنگی چنان برمیخیزد که نزدیک است چانهاش را بشکند.
هوش مصنوعی: آنچه دارد زبانی بیدهان است (کنایه از آلت) و در سراسر شهر در جستوجوی دهانی بیزبان است.
هوش مصنوعی: در هر دهانی که آن «زبان» را عمداً فرو برده، صاحب آن دهان گفته است که دهان پرسخن مرا بستی و خاموشم کردی.
هوش مصنوعی: برای ستودن او دهان باید دو زبان داشته باشد، اما نادان کجا از هنر و فن او آگاه است.
هوش مصنوعی: زبانِ او (به همان معنای کنایی) سزاوار دهان هر خر و نادانی نیست، بلکه شایستهٔ کسی است که خود را برتر از او بداند.
هوش مصنوعی: کسی را میخواهد که در شعر خود فخرفروشانه بگوید: «من آن تنم که روح دانشهای زمانه در آن است». این طعنه به سخن جمالی است.
هوش مصنوعی: منظورش جمالی، مایهٔ افتخار بلخِ بامی، است که شاعر به ریشخند میگوید از شام تا صبح به یاد او استمنا میکند.
هوش مصنوعی: چون بامداد روی و جمال جمالی را ببیند، دست و گردنِ آلت خود را میشکند. یعنی به ریشخند میگوید که با دیدن او شهوتش فرو مینشیند.
هوش مصنوعی: خطاب به جمالی میگوید: در این آزمونی که برای من نهادهای، نه ناتوانم، نه درماندهام و نه کسی هستم که تو بتوانی او را بیازمایی.
هوش مصنوعی: آیا من از تو در شاعری کمترم؟ من کسی هستم که دایهام نخست شعر را به لبم چشانید و پس از آن شیر را؛ یعنی شاعر مادرزادم.
هوش مصنوعی: برای فخر شاعری همین بس که مانند تو نه دزد شعرهای تازهٔ دیگرانم و نه شعرهای کهنه را وصلهپینه میکنم. این طعنهای به جمالی به سرقت ادبی است.
هوش مصنوعی: هر شعری از من بخواهند، همان دم میسرایم؛ مهلت نمیخواهم و سخن را به این در و آن در نمیکشانم.
هوش مصنوعی: این شعر پاسخی است به شعر جمالی، آنجا که گفته است: «منم که روح علوم زمانه را بدنم».
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
درین نشیمن خاکی بدین صفت که منم
میان نفس و هوا دست و پای چند زنم
هزار بار برآمد مرا که یکباری
ز دست چرخ فلک جامه پاره پاره کنم
گره چگونه گشایم ز سر خود که ز چرخ
[...]
عجب مدار خراباتیی چنین که منم
اگر به کوی خراباتیان بود وطنم
کنشت و کعبه به فرمان روم خدا مکناد
که در ضمیر من آید که من به خویشتنم
خودی خود چو براندازم آن چه ماند اوست
[...]
شکست پشت من از بار غم، چه چاره کنم؟
ز غصه چند خورم خون خویش و دم نزنم
به تیغ هجر دل من هزار پاره شده ست
عجب نباشد، اگر خون برآید از دهنم
ز بس که سینه خراشم چو گل ز دست فراق
[...]
ز روی خوب تو گفتم که پرده برفکنم
ولی چو در نگرم پرده ی رخ تو منم
مرا ز خویش بیک جام باده باز رهان
که جام باده رهائی دهد ز خویشتنم
بجز نسیم صبا ای برادران عزیز
[...]
حجابِ چهرهٔ جان میشود غبارِ تنم
خوشا دَمی که از آن چهره پرده برفکنم
چُنین قفس نه سزایِ چو من خوشاَلحانیست
رَوَم به گلشنِ رضوان، که مرغِ آن چمنم
عیان نشد که چرا آمدم، کجا رفتم
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.