هر چند که رنگ و روی زیباست مرا

چون لاله، رخ و چو سَرْو، بالاست مرا

معلوم نشد که در طَرَب‌خانهٔ خاک

نقّاشِ ازل، بَهرِ چه آراست مرا؟

آورد به اِضطرارم اوّل به وجود

جز حیرتم از حیات چیزی نفزود

رفتیم به اِکراه و ندانیم چه بود

زین آمدن و بودن و رفتن مقصود؟

از آمدنم نبود گردون را سود

وز رفتن من جاه و جلالش نفزود

وز هیچ کسی نیز دو گوشم نشنود

کاین آمدن و رفتنم از بهر چه بود

ای دل تو به ادراکِ معمّا نرسی

در نکتهٔ زیرکانِ دانا نرسی

اینجا ز می و جامْ بهشتی می‌ساز

کآن جا که بهشت است رسی یا نرسی

دل سِرّ‌‌ِ حیات اگر کَماهی دانست

در مرگ هم اسرار الهی دانست

امروز که با خودی، ندانستی هیچ

فردا که ز خود رَوی چه خواهی دانست؟

 تا چند زنم به روی دریاها خشت

بیزار شدم ز بت‌پرستان و کُنِشْت

خیام! که گفت دوزخی خواهد بود؟

که رفت به دوزخ و که آمد ز بهشت؟

اسرار اَزَل را نه تو دانی و نه من

وین حرفِ معمّا، نه تو خوانی و نه من

هست از پس پرده گفت‌وگوی من و تو

چون پرده برافتد، نه تو مانی و نه من

این بحرِ وجود آمده بیرون ز نهفت

کس نیست که این گوهرِ تحقیق بِسُفْت

هر کس سخنی از سَرِ سودا گفته است

زان روی که هست، کس نمی‌داند گفت

اَجرام که ساکنان این ایوان‌اند

اسبابِ تَرَدُّدِ خردمندان‌اند

هان تا سرِ رشتهٔ خِرَد گُم نکنی

کانان که مُدَبّرند سرگردان‌اند

دوری که در [او] آمدن و رفتنِ ماست،

او را نه نهایت، نه بدایت پیداست

کس می‌نزند دمی در این معنی راست،

کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست؟!

دارنده چو ترکیبِ طَبایع آراست

از بهرِ چه اوفْکَنْدَش اندر کم‌وکاست؟

گر نیک آمد، شکستن از بهرِ چه بود؟

ور نیک نیامد این صُوَر، عیب کراست؟

آنان ‌که محیطِ فضل و آداب شدند،

در جمعِ کمال شمعِ اَصحاب شدند

رَه زین شبِ تاریک نبردند به روز

گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند

* آنان‌ که ز پیش رفته‌اند ای ساقی

در خاکِ غرور خفته‌اند ای ساقی

رو باده خور و حقیقت از من بشنو

باد است هر آنچه گفته‌اند ای ساقی

* آن بیخبران که دُرّ‌ِ معنی سُفتند،

در چرخ به انواعْ سخن‌ها گفتند

آگه چو نگشتند بر اَسرارِ جهان،

اوّل زَنَخی زدند و آخر خفتند!

گاوی است بر آسمان قَرینِ پروین

گاوی است دگر نهفته در زیر زمین

گر بینایی، چشمِ حقیقت بگشا

زیر و زَبَرِ دو گاو مشتی خر بین!