حقیقت- ممکن امری است اعتباری که عقل بر وفق خویش از ادراک وجود و عدم به هم درذهن ترکیب کند، و چون به نهایت طور خویش رسد که مبداء طور کشف است حکم کند بدانکه اعتباریات را در خارج وجودی نیست: ان هی الا اسماء سمیتموها انتم و آباءکم.
حقیقت- جسم وجسمانیات از جواهر و اعراض به جملگی از امور اعتباریاند، به حقیقت وجود خارجی ندارند: کمثل عیث اعجب الکفار نباته ثم یهیج فتراه مصفرا ثم یکون حطاما.
حقیقت- وحدت چون متعین شد نقطه گشت و از سرعت انقضا و تجدد تعینات متناسبه مانند خطی صورت بست، و بازاز تجدد تعین خطی جسم پیدا گشت و از تجدد تعینات جسمی حرکت مصور شد و ازتعینات متوافق زمان در وهم آمد و کثرت موهومۀ غیر متناهی نمودن گرفت: کسراب بقیعة یحسبه الظمآن ماء حتی اذا جائه لم یجده شیئا.
حقیقت- چون از توهم وجود، معدوم و ممکن و تعینات معدومات کثرت ناشی گشت الی مالانهایة، هر مرتبه از او به مثابت اعداد ازواحد به خاصیتی و اسمی مخصوص شد و اختلافات. عدمی نمودن گرفت: و لو شاء ربک لجعل الناس امة واحدة ولایزالون مختلفین الا من رحم ربک و لذالک خلقهم.
تمثیل- به حسب اختلاف در صورت آینه و کمیت و کیفیت او صورت عکس مختلف نماید، و باز هر یکی به خاصیتی و هیأتی ممتاز گردد: قل کل یعمل علی شاکلته.
حقیقت- کثیر و کثرت قایم است به وحدت که مبداء مفهوم او است و باز به هر یک ازمراتب کثرت ازروی کلی و کلیت وحدت محیط بود، چون جنس و نوع و فصل و موضوع و محمول. پس ظاهر و باطن کثرت وحدت بود و کثرت جزاعتباری نبود از اعتبارات، و اختلافات وحدت که از خواص کثرت است امر عدمی بود: ماتری فی خلق الرحمن من تفاوت ظهور وحدت دارد.
حقیقت- ظهور وحدت در کثرت به حسب مناسبت وموافقت اجزا بود که مسما است، و ملایمت طباع و جذب قلوب به سبب خفای تعین عدمی است و ظهور حقیقت وجود در وحدت، و این معنی در جملۀ اجزای موجودات واقع چه که سلسله اسباب متصل است: الذی اعطا کل شیئی خلقه.
حقیقت- اجزای وجود آفاق در حسن ظاهر متباعدند، و اجزای وجود انسان متقارب، لاجرم تسویه و تعدیل که مظهر وحدت است در او ظاهر شد، و مراتب کمالات کلیات به کلی در او به فعل آمد که نوع آخر است و مظهر تام کامل وجود گشت: وصورکم فاحسن صورکم، فتبارک اللّه احسن الخالقین.
لطیفة- عشق مجازی که افراط محبت است جز از حسنی که مظهر انسانیت است صورت نبندد که آینۀ دل او موصوف است به سعت: لایسعنی ارضی و لاسمائی و لیکن یسعنی قلب عبدالمومن جز به صورت حسن تام مستغرق نگردد، و همین عشق بود که از غلبۀ صورت معشوق مجازی تعین را بسوزاند، و بی مزاحمت اعتبار حجب خود بخود عشق بازی کند و آن را عشق حقیقی گویند: یحبهم و یحبونه.
تنبیه- اسرار مراتب این حال را در رسالهای که موسوم است به شاهد حواله کردهایم آنجا طلب باید کرد: نحن نقص علیک احسن القصص.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این باب نثری عرفانی دربارهٔ ممکنالوجود و کثرت است و میگوید ممکن و جسم و همهٔ کثرتها امور اعتباری و ذهنیاند و در خارج وجود حقیقی ندارند. نویسنده پیدایش نقطه و خط و جسم و حرکت و زمان را از تجدد تعینهای وحدت توضیح میدهد و با تمثیل آینه نشان میدهد که اختلافها عدمی و ظاهر و باطن کثرت همان وحدت است. سپس انسان را کاملترین مظهر وحدت میداند و از اینجا به عشق مجازی میرسد که با سوزاندن تعین عاشق به عشق حقیقی میانجامد، و شرح بیشتر را به رسالهٔ «شاهد» حواله میدهد. هر بند با آیه یا حدیثی پشتیبانی شده است.
هوش مصنوعی: ممکنالوجود حقیقتی مستقل ندارد و امری ذهنی و اعتباری است که عقل از ترکیب وجود و عدم در ذهن میسازد. وقتی عقل به پایان مرتبهٔ خود، یعنی آغاز مرتبهٔ کشف، برسد درمییابد که این امور اعتباری در خارج وجودی ندارند؛ چنانکه قرآن میگوید اینها جز نامهایی نیست که شما و پدرانتان نهادهاید.
هوش مصنوعی: جسم و هرچه جسمانی است، چه جوهر و چه عرض، همه امور اعتباریاند و در حقیقت وجود خارجی ندارند. مثل آنها مانند گیاهی است که پس از باران میروید و کشاورزان را شگفتزده میکند، سپس زرد و خشک میشود و سرانجام خرد و نابود میگردد.
هوش مصنوعی: وحدت چون تعین یافت به صورت نقطه درآمد. از پیاپی آمدن و زود گذشتن تعینهای همانند، خط پدید آمد و از تکرار تعین خط، جسم، و از تجدد تعینهای جسم، حرکت، و از تعینهای پیاپی هماهنگ، زمان در وهم نقش بست و کثرتی خیالی و بیپایان نمایان شد. این کثرت مانند سرابی است که تشنه آن را آب میپندارد و چون به آن میرسد چیزی نمییابد.
هوش مصنوعی: چون از پنداشتن وجود برای معدوم و ممکن، کثرت بیپایان تعینها پدید آمد، هر مرتبه از آن مانند عددهایی که از یک ساخته میشوند به ویژگی و نامی خاص ممتاز شد و اختلافهایی که حقیقتشان عدمی است نمایان گشت. این همان است که قرآن میگوید اگر پروردگار میخواست مردم را امتی یگانه میکرد، ولی پیوسته در اختلافاند جز کسانی که خدا بر آنان رحم کرده است.
هوش مصنوعی: برای نمونه، یک صورت به سبب تفاوت آینهها در شکل و اندازه و چگونگی، در هر آینه تصویری دیگرگون دارد و هر تصویر ویژگی و هیئتی جداگانه مییابد. همینگونه هرکس بر پایهٔ سرشت خود رفتار میکند.
هوش مصنوعی: کثرت و هرچه کثیر است به وحدت قائم است، زیرا معنای کثرت از وحدت آغاز میشود. وحدت از نظر کلیت بر همهٔ مراتب کثرت، چون جنس و نوع و فصل و موضوع و محمول، احاطه دارد. پس ظاهر و باطن کثرت همان وحدت است و کثرت جز امری اعتباری نیست و اختلافهایی که ویژگی کثرت است امری عدمی است. از این روست که در آفرینش خدای رحمان هیچ ناهماهنگی دیده نمیشود و همه ظهور وحدت است.
هوش مصنوعی: وحدت در کثرت به اندازهٔ تناسب و هماهنگی اجزا آشکار میشود. سازگاری طبعها و کشش دلها به یکدیگر از آن است که تعین عدمی پنهان میماند و حقیقت وجود در وحدت آشکار میشود. این حال در همهٔ اجزای موجودات هست، چون رشتهٔ اسباب به هم پیوسته است؛ خدایی که به هر چیز آفرینش درخورش را بخشید.
هوش مصنوعی: اجزای وجود در جهان بیرون، در زیبایی آشکار، از هم دور و پراکندهاند، اما اجزای وجود انسان به هم نزدیک و فراهماند. از این رو اعتدال و هماهنگی که جلوهگاه وحدت است در انسان آشکار شد و همهٔ کمالات کلی در او به فعلیت رسید، زیرا او واپسین نوع آفرینش است و آینهٔ تمام و کامل وجود گشت؛ چنانکه خدا شما را صورت داد و صورتتان را نیکو ساخت، پس آفرین بر خدا که بهترین آفرینندگان است.
هوش مصنوعی: عشق مجازی، یعنی محبت بیاندازه، جز از زیبایی انسانی پدید نمیآید. دل انسان گنجایشی دارد که خدا را در خود جای میدهد، چنانکه در حدیث آمده زمین و آسمانم مرا نمیگنجد ولی دل بندهٔ مؤمن مرا میگنجد؛ پس این دل جز در زیبایی کامل غرق نمیشود. همین عشق است که از چیرگی صورت معشوق مجازی، تعین و خودی عاشق را میسوزاند و بیمزاحمت پردههای اعتباری، حقیقت با خود عشق میبازد؛ این را عشق حقیقی میگویند، چنانکه خدا ایشان را دوست دارد و ایشان او را دوست دارند.
هوش مصنوعی: رازهای مراتب این حال را به رسالهای دیگر به نام «شاهد» واگذاشتهایم و باید آنها را در آنجا جست؛ چنانکه خدا میگوید ما نیکوترین داستانها را برای تو بازمیگوییم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.