باب اول در ظهور ذات حضرت حق تعالی و تقدس، که مقام معرفت است مشتمل بر حقایق
حقیقت- هستی حق- تبارک و تعالی- پیداتر از هستیها است، که او به خود پیداست، وپیدائی دیگر هستیها بدو است: اللّه نور السماوات و الارض.
حقیقت- دلیل هستی او به حقیقت جز او نیست، که هیچ گونه کثرت را به هستی او راه نیست،و دلیل را از هستی ناگزیر بود: اولم یکف بربک انه علی کل شییء شهید.
حقیقت- هستی او تعالی نمایندۀ خود است که نمایندگی حقیقی جز از هستی حقیقی نیاید: افی اللّه شک فاطر السماوات و الارض.
حقیقت- هر نفسی که هست به ضرورت، به قوت یا به فعل، مدرک هستی خود است: بل الانسان علی نفسه بصیرة، و آن مستلزم ادراک هست مطلق است، که عام روشنتر از خاص بود: و فی انفسکم افلا تبصرون.
حقیقت- ادراک هستی حق، که اظهر و اعرف است، مقدم است بر ادراک نفس، که نفس از عالم امر است: و اللّه غالب علی امره، و از این جهت نسیان حق را مستلزم نسیان نفس فرمود، که نسیان بعد از معرفت بود: نسوا اللّه فانساهم انفسهم.
تمثیل- ادراک مبصر بی واسطۀ نوری دیگر چون شعاع صورت نبندد، با آنکه شعاع از غایت ظهور در آن حالت غیر مرئی نماید، تا طایفهای انکار آن میکنند. نوری که واسطۀ ادراک شعاع بود بر آن قیاس باید کرد. نورعلی نور یهدی اللّه لنوره من یشاء.
تبصرة- معرفت حق تعالی ذوات را فطری است، که وجود منبع کمالات است و فطرت قابل تغییر نیست: فطرة اللّه التی فطرالناس علیها. لا تبدیل لخلق اللّه ذالک دین القیم.
حقیقت- چون موجودات، از واهب الصور احسن الصور آوردهاند که: الذی احسن کل شییء خلقه. صورت احسن بدن ظاهر است، و آرایش آن اسلام و دین: صبغة اللّه و من احسن من اللّه صبغة و صورت احسن نفس معرفت وآرایش آن ایمان است: اولئک کتب فی قلوبهم الایمان.
فرع- هدایت عام لازم معرفت است: الذی اعطی کل شیی خلقه ثم هدی.
نتیجه- توجه به مقصد حقیقی تابع هدایت است: ولکل وجهة هو مولیها.
حقیقت- معرفت و هدایت و توجه جزئی به کلی با عارضۀ تعین، منتج شوق بود از جهت جزوی. و جذب از جهت کلی. ما من دابة الاهو آخذ بناصیتها.
حقیقت- باز جذب و شوق و محبت ارادی موجودات، موجب حرکت به طوع است: ائتیا طوعا اذکرها قالتا اتینا طائعین.
نتیجه- حرکت مجذوب سوی جاذب، جز بر خط مستوی که صراط مستقیم است صورت نبندد: هو آخذ بناصیتها ان ربی علی صراط مستقیم.
رمز- تعدد حرکات و طرق بر وفق تعینات عدمی غیرمتناهی است: لکل جعلنا منکم شرعة و منهاجا.
سری نازک- محیط خطوط طرف نقطه هستیها جز هستی نیست که عین نیستی است،که جناب مقدس او تعالی شأنه از کثرت مبرا است. و اللّه بکل شییء محیط.
حقیقت- جهت امری است نسبی متوجه محیط، به هر کدام جهت که حرکت کند سوی محیط بسیط باشد. قل للّه المشرق و المغرب، فاینما تولوا فثم وجه اللّه. ان اللّه واسع علیم.
نتیجه- شوق ومحبت به واسطۀ بعد و حجاب تعین، اقتضای ذلت، یعنی عبادت، کند که: ان کل من فی السماوات و الارض الا اتی الرحمان عبدا.
لازمه- عبادت از عابدی که تعین او عدمی است به هر طریق که واقع شود مخصوص گردد به ذاتی که تعین او عین هستی بود: وقضی ربک الا تعبدوا الاایاه، و جمله عابد حق باشند: کل له قانتون ای کل له عابدون.
آیت- ظهور این امور شامله از ادراک و معرفت و شوق و هدایت و توجه و حرکت و عبادت به حسب کثرت وقلت تعینات ورتبت ظهور وجود بود و از این جهت در بیشتر مواضع تعبیر از نطق عام به اعتراف موجد به تسبیح فرمود، که از صفات سلبی است: و ان من شییء الا یسبح بحمده.
حقیقت- چون در مظهر انسانی رتبت به نهایت رسید، و صفات و اسماء به کلیت در او ظاهر شد اعتراف به نطق خاص، به صفت اضافی صادر گشت: و اذ اخذ ربک من بنی آدم من ظهورهم ذریتهم و اشهدهم علی انفسهم الست بربکم قالوا بلی.
جواب سئوال مقدر- انکار منکر عارضی است و از این جهت به اندک اشارتی زایل میگردد و بر اعتراف فطری باز میآید: ولئن سالتهم من خلق السماوات و الارض لیقولن اللّه.
حقیقت- گفته شود که معاد بر وفق مبدأ و معاش بود،در مبداء: ماتری فی خلق الرحمان من تفاوت، و در معاش: یا رحمن الدنیا و یا رحیم الآخرة، و حکم کلی: رحمتی وسعت کل شییء.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این باب نخست، نثری عرفانی و استدلالی دربارهٔ ظهور ذات حق است که در بندهای کوتاه با عنوانهایی چون حقیقت و تمثیل و نتیجه، هر حکم را با آیهای از قرآن پشتیبانی میکند. نویسنده نشان میدهد هستی خدا از همه آشکارتر و دلیلِ خود است و شناخت او فطری و مقدّم بر شناخت نفس است. سپس زنجیرهای میسازد از معرفت به هدایت، توجه، شوق و جذب، حرکت بر صراط مستقیم و سرانجام عبادت و تسبیح همهٔ موجودات، که در انسان به اقرار الست میرسد. پایان سخن آن است که انکارِ منکر عارضی است و بازگشت همه، مانند آغازشان، زیر رحمت فراگیر خداست.
هوش مصنوعی: هستی خداوند از هستی همهٔ چیزها آشکارتر است، زیرا او به خودِ خود پیداست و پیدایی دیگر موجودات از اوست؛ چنانکه قرآن میگوید خدا نور آسمانها و زمین است.
هوش مصنوعی: دلیل حقیقی بر هستی خدا جز خود او نیست، زیرا در هستی او هیچ کثرتی راه ندارد و هر دلیلی خود برای بودن به هستی نیاز دارد، پس دلیل هم به هستی او وابسته است. آیه گواه است که بس است که پروردگارت بر همه چیز گواه است.
هوش مصنوعی: هستی خدا خود نشاندهندهٔ خود است، چون نشان دادنِ حقیقی تنها از هستیِ حقیقی برمیآید. آیا در خدایی که آفرینندهٔ آسمانها و زمین است تردیدی هست؟
هوش مصنوعی: هر جانی، بالقوه یا بالفعل، ناگزیر هستی خود را درمییابد؛ چنانکه انسان بر خود بیناست. این دریافت، دریافتِ هستیِ مطلق را در پی دارد، زیرا امر عام از امر خاص روشنتر است؛ و در خودتان نشانههاست، آیا نمیبینید؟
هوش مصنوعی: دریافت هستی خدا که آشکارتر و شناختهتر است، بر دریافت نفس مقدّم است، زیرا نفس از عالم امر اوست. از همین رو فراموش کردن خدا را موجب فراموش کردن خود دانسته، چون فراموشی پس از شناخت رخ میدهد: خدا را فراموش کردند و خدا آنان را از خودشان فراموشکار کرد.
هوش مصنوعی: مثال: دیدن چیزها بی واسطهٔ نوری چون پرتو ممکن نیست، با آنکه پرتو از شدت آشکاری در آن حال دیده نمیشود و برخی منکر آن میشوند. نوری را که واسطهٔ دریافت همان پرتو است نیز باید بر همین قیاس دانست؛ نوری بر فراز نور است و خدا هر که را بخواهد به نور خود راه مینماید.
هوش مصنوعی: شناخت خدا در سرشت همهٔ موجودات نهاده شده، زیرا وجود سرچشمهٔ کمالات است و سرشت دگرگون نمیشود؛ چنانکه قرآن از فطرت خدایی که مردم بر آن آفریده شدهاند و تبدیلناپذیر است سخن میگوید.
هوش مصنوعی: موجودات از بخشندهٔ صورتها نیکوترین صورت را گرفتهاند. صورت نیکوی ظاهر، بدن است و آرایش آن اسلام و دین است که رنگ خدایی است؛ و صورت نیکوی نفس، معرفت است و آرایش آن ایمان است که خدا در دلها نوشته است.
هوش مصنوعی: هدایت همگانی لازمهٔ معرفت است؛ خدا به هر چیز آفرینش ویژهاش را داد و سپس راهش نمود.
هوش مصنوعی: روی آوردن به مقصد حقیقی پیرو هدایت است؛ هر کسی را سویی است که بدان روی میکند.
هوش مصنوعی: معرفت و هدایت و روی آوردنِ جزء به کل، به سبب تعیّن و جدایی جزء، از سوی جزء شوق پدید میآورد و از سوی کل کشش و جذب؛ هیچ جنبندهای نیست مگر آنکه خدا زمام او را در دست دارد.
هوش مصنوعی: این جذب و شوق و محبت ارادی موجودات سبب میشود که آنان به رغبت و اطاعت حرکت کنند؛ چنانکه آسمان و زمین گفتند: فرمانبردار آمدیم.
هوش مصنوعی: حرکتِ کشیدهشده به سوی کشنده جز بر خط راست، یعنی صراط مستقیم، ممکن نیست؛ خدا زمام همه را در دست دارد و پروردگار بر راه راست است.
هوش مصنوعی: گوناگونی حرکتها و راهها به اندازهٔ تعیّنات عدمیِ بیپایان است؛ برای هر گروه شریعت و راهی قرار داده شده است.
هوش مصنوعی: رازی باریک: آنچه گرداگرد خطهایی را که از نقطهٔ موجودات برمیآیند فراگرفته، جز هستی حق نیست، و موجودات در برابر او عین نیستیاند؛ زیرا ذات پاک او از کثرت منزّه است و خدا بر همه چیز احاطه دارد.
هوش مصنوعی: جهت امری نسبی است که رو به محیطِ فراگیر دارد؛ به هر سو که حرکت شود به سوی همان محیط بسیط است. مشرق و مغرب از آنِ خداست و به هر سو رو کنید روی خدا آنجاست.
هوش مصنوعی: شوق و محبت به سبب دوری و حجاب تعیّن، فروتنی یعنی بندگی و عبادت را اقتضا میکند؛ همهٔ آنان که در آسمانها و زمیناند جز بندهوار نزد خدا نمیآیند.
هوش مصنوعی: عبادتِ عابدی که تعیّنش عدمی است، به هر شکل که باشد، ویژهٔ ذاتی میشود که تعیّنش عین هستی است؛ پروردگارت حکم کرده که جز او را نپرستید، و همه پرستندهٔ حقاند.
هوش مصنوعی: پیدایی این امور همگانی، یعنی ادراک و معرفت و شوق و هدایت و توجه و حرکت و عبادت، به اندازهٔ کمی و بیشیِ تعیّنات و مرتبهٔ ظهور وجود است؛ از این رو در بیشتر جاها گفتار همگانی موجودات را به صورت تسبیح، که صفتی سلبی است، بیان کرده: هیچ چیز نیست مگر آنکه با ستایش او تسبیح میگوید.
هوش مصنوعی: چون در انسان مرتبهٔ ظهور به نهایت رسید و همهٔ صفات و نامها در او آشکار شد، اقرار او با گفتاری ویژه و به صفت اضافی ربوبیت صادر شد؛ چنانکه در پیمان الست پرسید آیا پروردگار شما نیستم و گفتند آری.
هوش مصنوعی: پاسخ پرسشی ناگفته: انکارِ منکر امری عارضی است و با اندک اشارهای از میان میرود و او به اقرار فطری بازمیگردد؛ اگر از آنان بپرسی چه کسی آسمانها و زمین را آفرید، میگویند خدا.
هوش مصنوعی: بازگشت در آخرت هماهنگ با آغاز آفرینش و زندگی دنیاست: در آفرینش، در آفریدهٔ خدای رحمان ناهماهنگی نمیبینی؛ در زندگی، او رحمانِ دنیا و رحیمِ آخرت است؛ و حکم کلی این است که رحمت او همه چیز را فراگرفته است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.