تا چرخ برگشاد گریبان نوبهار
از لاله بست دامن کهپایهها ازار
چونان نمود کل اثیری اثر به کوه
کاجزای او گرفت همه طرف جویبار
از اعتدال و تقویت طبع او ز خاک
صد برگ گل بزاد ز یک نوک تیز خار
اکنون که پر ز برگ زمرد شد از صبا
شاخی که بد چو هیکل افعی تهی ز بار
زان میکفد ز دیدن او دیدههای شاخ
کز خاصیت کفد ز زمرد دو چشم مار
از هجر نالش آرد بس بلبل از درخت
با وصل گل برو چکند نالههای زار
زاید همی هوا به لطافت ز سعی چرخ
آن قوتی که داد عناصر به کوهسار
با آفتاب اگر بنتابد بروز نجم
بیواسطه اگرچه نپاید بر آب نار
گر به سما بهشت نهانست تا به حشر
بی حشر چونکه کرد زمینش پس آشکار
بر دشت و باغ چیست پس از یاسمین و گل
گردون پر ستاره و دریای پر شرار
گلزار بین سبزه پر از آب نارگون
کهسار بین ز لاله پر از نار آبدار
بر شبه چنگ باز سر غنچههای گل
بر شکل پای شیر شده پنجهٔ چنار
گر دشت خرمست چرا گرید از فراز
این پردهٔ کثیف لطیف اصل تند بار
زینجا نفیر ریزد ز آنجا نوای نای
زینجا خروش عاشق و ز آنجا نشاط یار
خلقی پر از نشاط ز دشتی تهی ز برف
طبعی تهی ز غم ز درختان پر ز بار
آن لاله فام بادهخوران زیر شاخ گل
و آن گلرخان نشاط کنان گرد لالهزار
بیخ زمین چو افسر شاهان پر از گهر
شاخ شجر چون گوش عروسان ز گوشوار
بر هر طرف بهشتی در هر بهشت حور
بر هر چمن کناری و در هر کنار یار
مرغی بهر درخت و چراغی بهر چمن
شاهی بهر طریق و عروسی بهر کنار
گرچه ز هر درخت خوشی دید هر دماغ
ورچه درین بهار بها یافت هر دیار
لیک از بهار خرمیی نیستی به طبع
چون خلق و طبع خواجه اگر نیستی بهار
منصوربن سعیدبن احمد که از کرم
چون نصرت و سعادت و حمدست نامدار
آن کز مزاج گوهر و تاثیر علم او
بر نه فلک چهار گهر میکند نثار
آن خواجهای که گشت ز تعجیل جود خویش
چون شخص سل گرفته سوال از کفش نزار
یک فکر تند از پی مدحش همه سخن
یک منزلند از تک جودش همه قفار
کرد از تف سخاوت خود همچو چوب خشک
در کامهای خلق زبانهای افتخار
چشمی که نشر سیرت او بیند از مدیح
آن چشم ایمنست بهر حال از انتشار
گر بنگرد به خشم سوی چرخ و آفتاب
در ساعتی دو لیل بخیزد ز یک نهار
ای دایرهٔ نجات ز جود تو مستدیر
وی مرکز حیات ز عون تو مستدار
رویی که یافت گرد ستانهٔ درت ز لطف
هرگز شکن نگیرد چون پشت سوسمار
خاکی که یافت سایهٔ حزم تو زان سپس
از باد کوه کن نبرد در هوا غبار
آبی که یافت آتش عزمت کند چو وهم
در نیم لحظه چنبر افلاک را گذار
هرگز سپاه مرگ نیابد بدو ظفر
آن کس که دارد از علم و علم تو حصار
مدحست طبع و فعل ترا سال و مه خورش
شکرست باز عمر ترا روز شب شکار
شد فرش پای قدر تو گردون مستقیم
شد غرق بحر دست تو کشتی انتظار
گویی که هست بر بشره نزد خاطرت
آنها که در عروق مفاصل بود نثار
زنده شود به علم و به احسانت هر زمان
آنرا که کشت بوالحسن از زخم ذوالفقار
آخر گشاد تیر علوم تو از علاج
بر مرگ سوی شخص فروبست رهگذار
از لطف و بخشش تو چو شمس ای فلک محل
وز جود و بر یافت همه خلق بر و بار
پرمایهای چو گوهر و پر سایهای چو ماه
پس چونکه هست روی عدو از تو همچو قار
نی نی مه و گهر چه خوانم ترا چو هست
هر نکته صد سپهر و هر انگشت صد بحار
ای چرخ را به بذل یمینت همه یمین
وی خلق را به جود یسارت همه یسار
هستم من آن بلند که گشتم ز چرخ پست
هستم من آن عزیز که ماندم ز دهر خوار
از جور این زمان و زمانه نهاد من
یک لحظه مینیابد همچون زمین قرار
از جهل عار باشد حظم ازوست فخر
وز شعر فخر زاید قسمم ازوست عار
هرگز نیافتم به چنین شعرهای نغز
از هیچ رادمرد به صد شعر یک شعار
تا پنجگانهایم دهند از دویست شعر
روزی هزار بار دو چشمم شود چهار
چشمم همی ستاره از آن بارد از مژه
زیرا که چون شبست برو روزگار تار
هستی سخن چه سود کسی را که نیستی
از سر همی برآرد هر ساعتی دمار
شوخیست مایهٔ طمع اشعار خوش چه سود
کامروز فرق کس نکند افسر از فسار
آنراست یمن و یسر که با قوت تمیز
نشناسد او ز جهل یمین خود از یسار
گر کارها چنانکه بباید چنان بدی
در پستی آب کی بدی و در هوا بخار
شاید که خاکپای تو بوسم که خود تویی
مداح را به جود و به انصاف دستیار
مجبور بخت بد بدم از روی چاکری
زان مر ترا چو دولت تو کردم اختیار
نشکفت اگر ز روی تو والا شوم از آنک
نه تو کم از مهی و نه من کمتر از خیار
تخمیم بر دهنده ز مدح و ثنا و شکر
در بوستان عمر خود از حکمتم به کار
در زینهار خویش نگهدارم از بلا
ای خلق را به علم تو از مرگ زینهار
بودم صبور تا برسیدم به صدر تو
گرچه ز خلق بود روان و دلم فگار
آری به زخم ماری ابوبکر صبر کرد
تا لاجرم وزیر نبی گشت و یار غار
تا ز آتش و ز آب و ز خاک و هوا بود
مر خلق را ز حکمت باری همی نگار
بادی چو آب و آتش و بادی چو باد و خاک
در صفوت و بلندی و در لطف و در وقار
بادت ز سعی بخت همیشه تهی و پر
از رنج تن روان و ز مقصود دل کنار



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در ستایش خواجه ابو نصر منصور سعید نوشته شده و به توصیف ویژگیها و فضایل او میپردازد. سنایی از بهار و زیباییهای طبیعت به عنوان نمادی از کرامت و جود خواجه یاد میکند و او را منبع خیر و دانش میداند. در این شعر، به تاثیرات عظیم خواجه بر زندگی مردم و همچنین برندگی او در علم و بخشش اشاره شده است. سنایی همچنین به عشق و محبت بیپایان خواجه برای مردم تأکید میکند و از قدرت او در بخشایش و نیکی به دیگران میگوید. در نهایت، شاعر خود را به عنوان یک مداح متعهد به ستایش خواجه معرفی میکند که به خاطر جود او، به سوی دوستی و دانش روی میآورد.
هوش مصنوعی: تا وقتی که آسمان، برهچیدن بهار را آغاز کند، لالهها دامن زینت بخش خود را از زمین برداشته و به آن میآویزند.
هوش مصنوعی: چنان که اگر تمام اثرات آسمانی را در نظر بگیریم، از کوه کاجزا (کوهی در ایران) نمایان است و همه جا در اطراف جویبار تأثیر دارد.
هوش مصنوعی: از توازن و قوت طبیعت او، از خاک، صد گل روییده که به خاطر یک خار تیز به وجود آمدهاند.
هوش مصنوعی: اکنون که وزش باد صبا، شاخی را که مانند بدن افعی است، پر از برگهای سبز کرده و آن را از میوه خالی ساخته است.
هوش مصنوعی: از دیدن او، چشمها مانند شاخ درختی که میوهاش میافتد و شبیه به سنگ قیمتی زمرد، حالت خاصی پیدا میکنند و اشک میریزند.
هوش مصنوعی: بلبل از شدت دوری و جدایی نالههای سختی را از درخت بلند میکند، اما وقتی به گل (که نماد وصال محبوب است) برسد، نالههایش به حالتی نرم و لطیف تبدیل میشود.
هوش مصنوعی: هوا به خاطر تلاشی که آسمان میکند، به لطافت به وجود میآید و این نیرویی که عناصر به کوهها میدهند، به سلامت و استواری آنها کمک میکند.
هوش مصنوعی: اگر با آفتاب بتابد، نوری که در روز از ستارهها میتابد، هرچند بر آب نار (شعله) باقی نمیماند.
هوش مصنوعی: اگر بهشت در آسمان پنهان باشد تا روز قیامت، اما وقتی که زمین آن را نمایان میکند، دیگر نیازی به قیامت نیست.
هوش مصنوعی: در دشت و باغ، پس از یاسمین و گل، چه چیزی وجود دارد که به زیبایی یاسمین و گل و باغ میافزاید، در حالی که آسمان پر از ستاره و دریا پر از شور و هیجان است؟
هوش مصنوعی: در این بیت، به زیبایی و طراوت طبیعت اشاره شده است. گلزار با سبزههای سرسبز و خوشرنگ پر از آب، و کوههای بین لالههایی که سرشار از میوههای خوشمزه و آبدار هستند، وصف میشود.
هوش مصنوعی: بر روی چنگ، سر غنچههای گل به شکل پای شیر که به حالت تند و قوی است، به تصویر کشیده شده است. این تصویر به زیبایی و قدرت طبیعت اشاره دارد.
هوش مصنوعی: اگر دشت زیبا و سرسبز است، چرا از بالای این پردهٔ نازک کثیف میگرید و اشک میریزد، در حالی که وجودش به شدت طراوت و شادابی را نشان میدهد؟
هوش مصنوعی: از اینجا صدای غمانگیزی به گوش میرسد و از آنجا صدای نای (آلت موسیقی) به گوش میرسد، از اینجا صدای عاشقان شنیده میشود و از آنجا شادی و نشاط محبوب.
هوش مصنوعی: جمعیتی شاد و سرزنده از دشت خشک و بیبرکتی که طبعشان از غم خالی است و درختانشان پر بار و ثمر است.
هوش مصنوعی: در باغی که گلها و لالهها وجود دارند، میمه به رنگ لاله و خوشسیما، در حال نوشیدن شراب هستند و به دور لالهها با شوق و نشاط میچرخند.
هوش مصنوعی: زمین به مانند افسر یا تاج شاهان، از جناحهایش پر از جواهر است و شاخسار درختان، چون گوش عروسان، زینتیافته و زیباست.
هوش مصنوعی: در هر سو مانند بهشت، حوریانی وجود دارند و در هر چمن کناری، محبوبانی هستن که میتوانی آنها را ملاقات کنی.
هوش مصنوعی: هر پرندهای برای درخت و هر چراغی برای چمن قرار داده شده است، مانند اینکه هر پادشاهی برای راهها و هر عروسی برای کنارهها (جایگاهها) مشخص شده است.
هوش مصنوعی: هرکسی در این بهار خوشی و زیبایی را از هر درخت میبیند و در این فصل، تمام سرزمینها به خوشبختی و رونق رسیدهاند.
هوش مصنوعی: اما خوشی و رونق بهاری نیست که مانند خلق و خوی خواجه ابونصر منصور سعید باشد؛ اگر او بهار نیست، در واقع هیچ چیز خوشایند و سرزندهای نیست.
هوش مصنوعی: منصور بن سعید بن احمد شخصیتی معروف است که به خاطر کرم و بزرگیاش، به مانند نصرت و سعادت و ستایش مشهور است.
هوش مصنوعی: آن کسی که به سبب ترکیب ذاتیاش و تأثیر علمش بر اجرام آسمانی، چهار گوهر را نثار میکند، یعنی به دیگران میبخشد.
هوش مصنوعی: آن خواجهای که بخاطر بخشش سریع و فراوانش مانند کسی شده است که به خاطر غم و غصه شل و نزار (ضعیف و مضطرب) شده و از دیگران سوال میکند.
هوش مصنوعی: فکری سریع و شتابزده برای ستایش او وجود دارد، زیرا تمام سخنانی که در مورد او گفته میشود، در حقیقت به یک مقصد میرسند، و همه ستایشها به بخشی از بخششهای او اشاره دارند، مانند بیابانهای وسیعی که در واقع یک سرزمین را تشکیل میدهند.
هوش مصنوعی: سخاوت او مانند چوب خشکی است که در دهان مردم افتخار میدهد و همه در بیان بزرگی و نیکوکاری او صحبت میکنند.
هوش مصنوعی: چشمی که زیبایی باطن (سیرت) کسی را ببیند و آن شخص به مدح (ستایش) او بپردازد، همیشه در هر شرایطی از عیب و بدنامی در امان میماند.
هوش مصنوعی: اگر به خشم به سمت آسمان و خورشید نگاه کند، در یک ساعت دو برابر شب برمیخیزد در مقایسه با یک روز.
هوش مصنوعی: ای دایرهای که به خاطر بخشش تو نجاتبخش هستی، و ای مرکز حیات که به خاطر کمک و یاری تو پایدار و برقرار است.
هوش مصنوعی: چهرهای که به برکت حضور تو به مانند گرد و غبار دور در خانهات است، هرگز شکسته نمیشود و دوام دارد، مانند پشت سوسماری که همیشه محکم و یکدست باقی میماند.
هوش مصنوعی: خاکی که تحت تأثیر دوراندیشی و تدبیر تو قرار گرفت، دیگر از باد کوه نمیتواند گرد و غبار را از فضا برخیزد.
هوش مصنوعی: آب با عظمت تو به قدری قوی و تاثیرگذار است که میتواند مانند خیال در یک آن، تمام جهان را در بر بگیرد.
هوش مصنوعی: هیچگاه سپاه مرگ نمیتواند بر او پیروز شود، کسی که با دانش و علم تو محاصره شده است.
هوش مصنوعی: فضیلت و کارهای خوب تو، شبیه به خورشید و ماه هستند که هر سال و هر ماه شکر و نعمت به همراه دارند، و عمر تو نیز همچون روز و شب، در حال شکار چیزهای خوب و ارزشمند است.
هوش مصنوعی: جایگاه تو برترین است و به همین دلیل زمین زیر پاهای تو فرش شده است. آسمان به خاطر تو به سمت راست قرار گرفته و کشتی امید و آرزوهای مردم در دریای دست تو غرق شده است.
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که یادآوری خاطرات و احساسات تو در دل و جان انسانها نقش بسته و این احساسات در خون و استخوان آنها جریان دارد.
هوش مصنوعی: هر زمان فردی که به دست بوالحسن (علی) زخمی شده است، به علم و سخاوت تو (خواجه ابو نصر منصور سعید) زنده و شاداب میشود.
هوش مصنوعی: علم تو به مانند تیری است که میتواند بیماری مرگ را درمان کند و کسی که به دانش تو دسترسی دارد، از زندگی امید کسب میکند؛ به همین دلیل، راهی به سوی مرگ برای او بسته میشود.
هوش مصنوعی: ای فلک، محل (محل در اینجا به معنای جایگاه) از محبت و بخشش تو مانند خورشید روشن است و به خاطر سخاوت و بخشش تو، همه موجودات بهرهمند شدهاند و برکت میگیرند.
هوش مصنوعی: تو ارجمند و باارزش و درخشان مانند گوهر هستی و همچنین باوقار و با عظمت مانند ماه. پس وقتی که روی دشمن از تو، مانند قار (کوهی بزرگ) پنهان شده است، چگونه میتوان تو را نادیده گرفت؟
هوش مصنوعی: چطور میتوانم تو را به ماه و گوهر تشبیه کنم، در حالی که هر ویژگی تو مانند یک آسمان گسترده و هر انگشت تو مانند صد دریا است؟
هوش مصنوعی: ای چرخ (زمان) با دست راستت (دست دادن و بخشیدن ثروت) همهٔ ثروتها را پخش میکنی و ای خدا، با بخشش و مهربانیات همه موجودات را به خوشبختی میرسانی.
هوش مصنوعی: من شخصی هستم که از چرخ (سرنوشت) پست و پایین برخاستم و به مقام بلندی رسیدم. من آن کسی هستم که با وجود مشکلات و حقارتهای زندگی، هنوز عزت و ارجمندیام را حفظ کردهام.
هوش مصنوعی: به خاطر ظلم و ناپایداری این زمان، وضعیت من به گونهای است که حتی یک لحظه هم آرامش ندارم، مانند زمین که همیشه در حال نوسان و بیقراری است.
هوش مصنوعی: افتخار به جهل، ننگ و عیب است، و از چالشهای شعر و ادب، افتخار به شهرت و نامآوری ناشی میشود که قسم میخورم این نامآوری، همان عیبی است که بر دوش من است.
هوش مصنوعی: هرگز شعرهای زیبا و دلنشینی را از هیچ مرد بزرگی پیدا نکردهام که به اندازهٔ یک شعر از صد شعر دیگر دلنشین باشد.
هوش مصنوعی: اگر دویست شعر از من به هفت رنگ تقسیم شود، هر روز هزار بار، دو چشمانم به چهار چشم تبدیل میشود. این تصویر نشاندهندهٔ افزایش و تکرار زیبایی و احساسات ناشی از اشعار است.
هوش مصنوعی: چشم من مثل ستاره میدرخشد چون اشک از مژههایم میریزد، بنابراین شبها تاریک و غمگین است و دورانی تلخ را تجربه میکنم.
هوش مصنوعی: سخن گفتن و صحبت کردن برای چه کسی سودمند است، وقتی که عدم وجود او (مرگ یا نابودی) هر لحظه ممکن است به سراغش بیاید و او را از پا درآورد؟
هوش مصنوعی: این ابیات به این معناست که باید به شوخیها و طمعهای موجود در اشعار زیبا توجه کرد، زیرا امروز کسی تفاوتی میان تاج (افسر) و بند (فسار) نمیبیند و این امر باعث میشود که ارزش واقعی آنها نادیده گرفته شود.
هوش مصنوعی: این بیت به افرادی اشاره دارد که با وجود توانایی در تفکیک حق از باطل، به خاطر جهل و نادانیشان نمیتوانند تفاوت بین خوب و بد را درک کنند. به عبارتی، اگر نتوانند چیزهای صحیح را از نادرست تشخیص دهند، مانند این است که نمیتوانند بین سمت راست و چپ خود تمایز قائل شوند.
هوش مصنوعی: اگر کارها همانطور که باید انجام شوند، دیگر آب در پستی (زیر زمین) نیست و بخار هم در هوا وجود ندارد. در واقع، به نظر میرسد اشاره به این است که اگر همهچیز به خوبی پیش برود، مشکلات و نواقص (آب در پستی و بخار در هوا) وجود نخواهد داشت.
هوش مصنوعی: شاید من خاک پای تو را ببوسم، چرا که خود تو بهترین یاری برای شاعری که به ویژگیهای خوب و بخشندگیات میگوید، هستی.
هوش مصنوعی: بزرگوار من، خواجه ابو نصر منصور سعید، از روی بندگی و خدمتکاریت، بخت بد مرا مجبور به این کار کرد که تو را به عنوان دولتی برگزینم و مورد محبت و نعمت تو قرار بگیرم.
هوش مصنوعی: اگر از روی تو شکوفهای نروید، دلیلش این است که تو از ماه کم ندارید و من هم از خیار کمتر نیستم.
هوش مصنوعی: هر کس که از سخن و ستایش و سپاسگزاری بهرهمند شود، در باغ زندگیاش، حکمت و دانایی را به کار میگیرد.
هوش مصنوعی: از خدا میخواهم که خود را از بلاها حفظ کنم و ای مردم، به علم و دانش تو از مرگ در امان باشم.
هوش مصنوعی: من صبر کردم تا به مقام و جایگاه تو برسم، هرچند که مردم و دنیا مرا آزار میدادند و دل من به شدت رنجور و خسته بود.
هوش مصنوعی: ابوبکر به رغم زخم ماری که به او رسید، صبر کرد و در نتیجه وزیر پیامبر و یار غار (یعنی یار او در هجرت) شد.
هوش مصنوعی: وجود انسانها تحت تأثیر چهار عنصر اصلی یعنی آتش، آب، خاک و هوا قرار دارد و این عناصر به دلیل حکمت الهی در آفرینش، جلوهٔ زیبایی را برای خلق به ارمغان آوردهاند.
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف موجوداتی میپردازد که مانند آب و آتش و همچنین باد و خاک، صفا و بلندی و لطافت و وقار دارند. شاید شاعر به ویژگیهای مثبت و نیکو اشاره میکند که همچنان که این عناصر طبیعی، در زندگی بشر تأثیر دارند، آن موجودات نیز دارای ویژگیهای برجستهای هستند.
هوش مصنوعی: سرنوشت تو همیشه از زحمت و تلاش خالی است و همواره پر از رنج میباشد، در حالی که به آرزوهای دلات نیز نمیرسی.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای خواجه، این همه که تو بر میدهی شمار
بادام تر و سهیکی و بهمان و باستار
مار است این جهان و جهانجوی مارگیر
از مارگیر مار برآرد همی دمار
نیلوفر کبود نگه کن میان آب
چون تیغ آبداده و یاقوت آبدار
همرنگ آسمان و به کردار آسمان
زردیش بر میانه چو ماه ده و چار
چون راهبی که دو رخ او سال و ماه زرد
[...]
از دیدن و بسودن رخسار و زلف یار
در دست مشک دارم و در دیده لاله زار
بامشک رنگ دارم از آن زلف مشکرنگ
با لاله کار دارم از آن روی لاله کار
ماندست چون دل من در زلف او اسیر
[...]
یکروز مانده باز زماه بزرگوار
آیین مهر گان نتوان کرد خواستار
آواز چنگ وبربط و بوی شراب خوش
با ماه روزه کی بود این هر دو سازگار
ورزانکه یاد از و نکنی تنگدل شود
[...]
باران قطره قطره همی بارم ابروار
هر روز خیره خیره ازین چشم سیل بار
ز آن قطره قطره، قطره باران شده خجل
ز آن خیره خیره، خیره دل من ز هجر یار
یاری که ذره ذره نماید همی نظر
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.