قصیدهٔ شمارهٔ ۱۹۹ - در جواب شعر فضل بن یحیی و عذرخواهی از رفتن و منع صاعد از آمدن
فضل یحیاست بر ضعیف و قوی
فضل یحیای صاعد هروی
پادشاه قضات و خواجهٔ شرع
که چو صدرست و دیگران چو روی
از صعود حیات و فضل دلش
نیست جز صورت صراط سوی
پیش ادراک خاطر علویش
محو شد نحو بوعلی نسوی
شعر و خطش ز نور و از ظلمت
قلب شیعی و قالب اموی
شعر و خطش بدیدم و گفتم
تن یزیدی چراست جان علوی
گر نبودی بیان او که شدست
فلک و کوکب و رشید غوی
ورنه از رنگ خط و معنی شعر
شدمی هم در آن زمان ثنوی
یکی او ببرد ازین خادم
پنجی و چاری و سه‌ای و دوی
ای که سنگ هنگ نیست ترا
چون خس از باد خوی یافه دوی
به زیارت به سوی مشتی دون
کعبهٔ کعبتین نه ای چه شوی
به هوا سوی کس نشاید رفت
از پی دین روا بود که روی
نخرامد به خاصه در معراج
سوی قارون رکاب مصطفوی
کی شوم چون تو گرچه گویم شعر
کی رسد زال در کمال زوی
گرچه با زر و زندگی بشود
آهن از آهنی و جو ز جوی
تا بود نطق جبرییل به جای
چون کند پشه‌ای در آب دوی
من به گرد تو خود نیارم گشت
زان که من چشم دردم و تو ضوی
گفتی آیم میا که گر آیی
سوی من با تواضع نبوی
ندی ینزل الله اندر شهر
حنبلی‌وار در دهم بنوی
که دریغست گوش و چشم کرام
به هوا بینی و هوس شنوی
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به فضل بن یحیی، قاضی بزرگ، پاسخ می‌دهد و از او به خاطر ناتوانی در ورود به جمع برگزیدگان عذرخواهی می‌کند. او تصویری از فضل یحیی به عنوان شخصیتی ممتاز و فرهیخته می‌سازد که در دسترسی به حقیقت و ادراکات عالیاتی فی مغز ندارد. شاعر با کنایه به نقاط ضعف او در نوشتار و اندیشه، به تفاوت میان علم حقیقی و ظاهری اشاره می‌کند و بیان می‌دارد که تحقق کمال و حقیقت از طریق صرف ظاهر ممکن نیست. همچنین بر این نکته تأکید دارد که نیازی به دروغ و فریب در مسیر دین و حقیقت وجود ندارد و بزرگ‌ترین دستاورد، نیل به معرفتی خالص و ناب است.
هوش مصنوعی: فضل بن یحیی در علم و دانش بر همه قوی و ضعیف، یعنی بر افراد توانمند و ناتوان برتری دارد و فضل یحیای صاعد هروی نیز از جمله کسانی است که به او اشاره شده است.
هوش مصنوعی: چنین می‌گوید که پادشاه، به‌عنوان قاضی و رئیس دین، در مقام و جایگاهش از همه برتر و مقدم است، مانند صندلی که نازک و زیباست و بقیه مانند چهره‌ای هستند که به آن تکیه داده‌اند.
هوش مصنوعی: معنای این بیت این است که در زندگی و فضایل انسانی، تنها آنچه که باقی می‌ماند، صورت حقیقی و راستین راهی است که باید به سمت آن پیش رفت، و در واقع، صعود به جایگاه‌های بالاتر در زندگی نباید تنها به ظواهر محدود شود.
هوش مصنوعی: این بیت بیان می‌کند که در پیشگاه فهم و درک عظیم و والا (علوی) او، زیبایی و شیوایی کلام بوعلی، که از نسل زنان (نسوی) است، محو و ناپدید می‌شود. در واقع، اشاره به این دارد که عمق و برتری درک او بر اثرات کلام و اندیشه‌های دیگران غلبه دارد.
هوش مصنوعی: شعر و خط او از نور و روشنایی است، در حالی که در دل شیعه احساسات عمیق و مذهبی نهفته است، اما در عین حال فرم و قالب آن مانند اموی‌ها که ظاهری بی‌روح دارند، است.
هوش مصنوعی: پس از مشاهده شعر و خط او، سبب گفتم که چرا تن یزیدی (که به یزید، مخالف اهل بیت اشاره دارد) در قالب این شعر است و جان علوی (که به علی و پیروان او مربوط است) به حساب می‌آید.
هوش مصنوعی: اگر بیان او (فضل بن یحیی) نبود، که به مانند فلک و ستاره و خوش‌فکریِ رشید است، احساس می‌کنم در چه وضعیتی قرار می‌گرفتم.
هوش مصنوعی: اگر بیان او (فضل بن یحیی) نبود، من از رنگ و مضمون شعر هم در آن زمان دوقلو می‌شدم؛ به این معنا که نتوانستم به خوبی درک کنم.
هوش مصنوعی: کسی این پنج و چهارتا و سه و دو را از من می‌برد، یعنی از من امکانات و توانایی‌ها را می‌گیرد.
هوش مصنوعی: ای کسی که در برابر تو سنگ و سختی نخواهد بود، زیرا مانند خس (گیاه نازک و جمع‌شونده) از باد تسلیم می‌شوی و به راحتی از بین خواهی رفت.
هوش مصنوعی: تو به زیارت به سوی گلی از کعبهٔ کعبتین (مکه) می‌روی، اما به خاطر شخصیت پایینی که داری، این کار تو چگونه ممکن است؟
هوش مصنوعی: برای پیگیری دین و ایمان، نباید به دنبال کس دیگر رفت و باید بر اصول و اعتقادات خود پایبند بود.
هوش مصنوعی: در معراج، انسانی خاص و برجسته به مقام والایی دست می‌یابد، اما هیچ وقت به جایگاه قارون، که مشهور به خسیس بودن و ناپایداری است، نرسیده و در حقیقت، مقام او از مقام انسانی مانند رسول خدا (مصطفی) بسیار پایین‌تر است.
هوش مصنوعی: چگونه می‌توانم مانند تو بشوم، با اینکه فقط شعر می‌گویم؟ و کی می‌توانم به کمال و پختگی زال، شخصیت اساطیری ایران، برسم؟
هوش مصنوعی: هرچند که می‌توان با ثروت و زندگی، آهن را به آهنی دیگر تبدیل کرد و طلا را از جوی به دست آورد، اما این تغییرات نمی‌تواند به ارزش واقعی و اصل چیزها بیفزاید.
هوش مصنوعی: تا وقتی که صدای جبرئیل وجود دارد، چگونه می‌تواند پشه‌ای در آب حرکت کند؟ این بیت به تأکید بر بزرگی و قدرت کلام جبرئیل و ناتوانی موجودات کوچکی چون پشه اشاره دارد.
هوش مصنوعی: من نمی‌توانم دور تو بچرخم، چون من دچار درد و رنج هستم و تو در آرامش و زیبایی به سر می‌بری.
هوش مصنوعی: تو گفتی که نیا، زیرا اگر به سوی من بیایی، با فروتنی مانند پیامبر باید بیایی.
هوش مصنوعی: خداوند در شهر به دور از حنبلی‌گری نازل نمی‌شود، پس من نیز در دهم (یعنی در این مکان) نمی‌نویسم.
هوش مصنوعی: خالی بودن گوش و چشم آدم‌های بزرگ و محترم از شنیدن حقیقت و دیدن واقعیت‌ها در این زمان، باعث تأسف است که تنها به آرزوها و تمایلات خود توجه دارند.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
این قطعه در چهارمقالهٔ نظامی عروضی ذیل حکایتی از قول احمد بن عبدالله خجستانی از دیوان حنظلهٔ بادغیسی نقل شده است.
مهتری گر به کام شیر در است
رو خطر کن ز کام شیر بجوی
یا بزرگی و عز و نعمت و جاه
یا چو مردانت، مرگ رویاروی
با شریعت ره حقیقت جوی
ره تاریک بی چراغ مپوی
آه ازین کودکان مشکین موی
آه ازین دلبران زیباروی
رخ ایشان چو لاله بر سر کوه
قد ایشان چو سرو بر لب جوی
عالم از رنگ و بویشان چو نگار
[...]
ای سنایی به گرد شرک مپوی
آنچه گوید مگوی عقل مگوی
خنصر وسطی این دو انگشت است
هر دو از بهر نفس در تک و پوی
از زمانه اگر امان جویی
[...]
همچو احرار سوی دولت پوی
همچو بدبخت زاد و بود مجوی
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.