گنجور

بخش ۹ - حکایت اتابک تکله

 
سعدی
سعدی » بوستان » باب اول در عدل و تدبیر و رای
 

در اخبار شاهان پیشینه هست

که چون تکله بر تخت زنگی نشست

به دورانش از کس نیازرد کس

سبق برد اگر خود همین بود و بس

چنین گفت یک ره به صاحبدلی

که عمرم به سر رفت بی حاصلی

بخواهم به کنج عبادت نشست

که دریابم این پنج روزی که هست

چو می‌بگذرد جاه و ملک و سریر

نبرد از جهان دولت الا فقیر

چو بشنید دانای روشن نفس

به تندی برآشفت کای تکله بس!

طریقت به جز خدمت خلق نیست

به تسبیح و سجاده و دلق نیست

تو بر تخت سلطانی خویش باش

به اخلاق پاکیزه درویش باش

به صدق و ارادت میان بسته‌دار

ز طامات و دعوی زبان بسته‌دار

قدم باید اندر طریقت نه دم

که اصلی ندارد دم بی‌قدم

بزرگان که نقد صفا داشتند

چنین خرقه زیر قبا داشتند

 


با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۱۰ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

شایان نوشته:

طریقت بجز خدمت خلق نیست

به تسبیح و سجاده و دلق نیست

سلام
با عرض خسته نباشید به دوستان محترم
من فکر می کنم در بیت بالا بجای طریقت کلمه ی عبادت باشه.
نمی دونم هر جور صلاح میدونید.


پاسخ: روایت معروف این بیت همین چیزی است که شما فرموده‌اید. در هر صورت متن باید مطابق تصحیح فروغی باشد و جهت جلوگیری از تداخل روایات متن را دست نمی‌زنیم.

👆☹

شهاب نوشته:

سلام درست این بیت این هست. عبادت بجز خدمت خلق نیست, به تسبیح و سجاده و دلق نیست.

👆☹

امیرمحمد نوشته:

باسلام

ببخشیدسوالی داشتم بیت پنجم این شعرچگونه خوانده می شود

👆☹

عباس بروجردی نوشته:

اگر گفته میشد بخواهم به کنج طریقت نشست که منطقآ کنج طریقتی وجود ندارد و رهبانیت است که کنجی را برای عبادت میطلبد و سعدی آنرا مذموم دانسته و خدمت به خلق را عبادت میداند

👆☹

علی نوشته:

در پاسخ بیت ۵ را مرتب بازمی چینم تا معنی اش عیانتر شود:

چون ملک و جاه و سریر می گذرد (یعنی گذرا و ناماندنی است)
از جهان، به جز فقیر، دولت [و دارایی راستین] نبُرد [=نمی برد]

👆☹

وکیل نوشته:

سلام خدمت دوستان … درست این بیت همان (طریقت )است و( عبادت) به مرور زمان با توجه به نقل مردم‌جامعه مشهور شده است … زیرا در زمان سعدی و قبل از آن هم عده زیادی که آنها را صاحب طریقت مینامیدند (صوفی مسلک و …) دلقی داشتند و تسبیح و سجاده و.. و کارشان دور زدن در معابر و دریوزگی و گدایی و ارتزاق از هدایای دیگران بوده است (شبیه بودایی ها)، و در مقاطع تاریخی ، روز به روز هم طرفداران بیشتری پیدا میکرده اند … یکی از ویژگی های این صاحبان طریقت، خار شمردن فعالیت و کسب روزی و تولید ثروت بوده است و خودشان رو فقرا مینامیدند و از هر کسب و کاری دوری میحوییدند و حتی آن را خلاف طریقت میدانستند ، این ایوئولوژی توسط سعدی علیه الرحمه مورد انتقاد قرار گرفته که (طریقت بجز خدمت خلق نیست .. به تسبیح و سجاده و دلق نیست ) ..اتفاقا در دیگر اشعار سعدی بسیار میتوان مواردی را پیدا کرد که تاکید بر عبادت و نخفتن و ذکر خدا گفتن پیدا کرد …

👆☹

هاشمی نوشته:

تصور بنده اینست که اگر جناب سعدی در این روزگار می زیستند این بیت را اینچنین تغییر می دادند
عبادت بجز خدمت خلق نیست
به سجاده و مسجد و دلق نیست

👆☹

غلامحسین نوشته:

با سلام،در خصوص اختلاف بین کلمه عبادت و طریقت در بیت هفتم بایستی به موضوع و شان نزول شعر هم توجه شود که وقتی تکله در سطر چهارم از قصد خود برای رفتن به کنج عابدی و عبادت سخن می گوید ، در سط ششم دانای روشن نفس برآشفته و وی را نهیب می زند که تویی که می خواهی به کنجی بروی و عبادت پیشه کنی ، عبادتی بجز خدمت خلق نیست.
پس به این ترتیب و با درک معنی ابیات که بهم مرتبط هستند به وضوح مشخص است که کلمه عبادت بسیار شایبسته تر از طریقت است و کلمه طریقت اصولا با مفهوم کل شعر سازگار نمی باشد.
پاینده باشید.

👆☹

علیرضا_ابوالحسنی نوشته:

بنظرم تفاوت بین طریقت و عبادت نکته مورد اشاره سعدی نیست، حرف اصلی شاعر را باید دریافت، و در پی تفاوت نسخ هر چقدر باشیم از اصل مطلب شاید قافل شویم.

👆☹

امیر نوشته:

نگاه توحیدی یک نگاه کلی حاکم بر زندگی و عالم است، این تعهدش برتر و سنگین تر از همه تعهدهای دیگر (برداشتن فقر از جامعه ، برداشتن جنگ از جامعه ، خدمت به خلق و …) است. توحید به معنای صحیح و اسلامی اش نه به معنای خرافی، تنبل مابانه و رهبانیتی همه اش تعهد به خدا و بندگان خدا است. در این شعر سعدی از باب اغراق یک گونه عبادت (خدمت به خلق) در نگاه توحیدی به عالم را برجسته کرده است. این عبادت در طول نگاه توحیدی است نه در عرض و رقیب نگاه توحیدی. و الا اگر رقیب نگاه توحیدی فرض شود در حقیقت مغالطه جزء و کل است مثل این که بگوییم یک قوری هست که لوله آن از خودش بزرگتر است.

👆☹

در فهرست‌گذاری نسخه‌های خطی اشعار گنجور مشارکت کنید