دزد را پیش رخت راه مده
خرنه‌ای خرس را کلاه مده
از سری با چنان پریشانی
موی چون میبری به پیشانی؟
با تو میگوید آن حکیم ولی
کاول الفکر آخرالعمل
مده، ای خواجه، بی‌گرو زنهار
ترک را جبه، کرد را دستار
زنده را توبه ده، که دارد جان
مرده خود توبه کرد از آب و ز نان
آنکه از بهر نان کند توبه
مشنو گر به جان کند توبه
نتوان دیو را به راه آورد
سر دیوانه در کلاه آورد
روستایی که دیشب از دره جست
مدهش توبه، کز مصادره جست
نیست آنکو سری به راه کشد
بهلش تاقلان شاه کشد
به غرور جلب زنی عاطل
حق سلطان چه می‌کنی باطل؟
تو اگر مومنی،فرااست کو؟
ور شدی متمن،حراست کو؟
فال مؤمن فراست نظرست
وین ز تقویم و زیج ما بدرست
مؤمن از رنگ چهره برخواند
آنچه دانا ز دفترش داند
مؤمنانش چو نور میبینند
آنچه مردم ز دور میبینند
دل مؤمن بسان آینه است
همه نقشی درو معاینه است
دل، که چشمش به نور حق بیناست
زانسوی پردهٔ «ولوشناست»
دل بیعلم کی رسد به یقین؟
علم حاصل کن، ای پسر، در دین
عمل از تن بجوی و علم از دل
زانکه ایمان چنین شود حاصل
چون زبان و دل اندرین تصدیق
هر دو همداستان شوند و رفیق
تن تتبع کند به پاک روی
شود ایمان ازین سه پشت قوی
هرکس این اعتقاد شد مقدور
همه اجزای او بگیرد نور
نور معنی اگر نفوذ کند
کشف راز نهفته زود کند
در دل ما جزین امانی نیست
زانکه ایمان مایمانی نیست
نه به ایمان کشید سوی یمن؟
خرقهٔ مصطفی اویس قرن
حامل خرقه آن دو صاحب حال
که ازیشان رسید دین به کمال
گر چه آن گل به خار بنهفتند
زان تفرج چو غنچه بشکفتند
دل او با گمان چو یار نبود
دیدن صورتش به کار نبود
روستایی نبود و در ده شد
رز خالص به امتحان به شد
امتحان دید و غیب‌گویی کرد
طلب خرقهٔ دو تویی کرد
تیر ایمان چو بر نشان آمد
خرقه و خرده در میان آمد
یمنی صاحب سعادت شد
مدنی را یقین زیادت شد
گر چه در عهد اقالت آوردند
حالشان گفت و حالت آوردند
قاصد و مقصد این چنین باید
هر کرا کشف سر دین باید
خرقه پوشی، تو در چنین کس پوش
ورنه در خرقه کش سر و مخروش
چون تو قاضی شدی، مریدان دزد
خرقه‌ها رفت و نیست منت و مزد
میکشی خلق را به بیخردی
چه توان کرد چون طبیب بدی؟
نه به هر خاطر این نزول کند
قابلی جوی، تا قبول کند
آنکه در خورد صحبتست و حضور
مکن او را به خدمت از خود دور
وآنچه ارباب خدمتند و قیام
هر یکی را نگاه دار مقام
وانکه لایق بود به خلوت و صوم
مهل او را دگر به صحبت قوم
وان کزین هر سه قوم بیرونند
مده این دانه‌شان، که بس دونند
ارمغانی مکن بریشان عرض
جز صلوة و زکوة و سنت و فرض
گر به هر یک عمامه خواهی داد
دین به دستار و جامه خواهی داد
نقد خویش اول آزمایش کن
بعد از آن خلق را نمایش کن
چون نکردی تو بد ز نیک جدا
از تو طالب کجا رسد به خدا؟
چکنی جستجوی بوالهوسان؟
زین یکی را به مخلصی برسان
چون تو اسب و شتر بهم رانی
به گل و گوچو گاو درمانی
آنکه سقمو نیاش باید داد
گرش افیون دهی بقای تو باد
هر که آمد، گرش مرید کنی
در زمستان مگس قدید کنی
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به نکات اخلاقی و دینی اشاره می‌کند و بر لزوم داشتن ایمان و علم در دین تأکید می‌کند. او به حکمت‌ها و ویژگی‌های مؤمن واقعی می‌پردازد، که باید دارای دل پاک و علم صحیح باشد. همچنین، از خطرات فریفتن دیگران و اشتباه در شناخت افراد میگوید و تأکید می‌کند که عمل و علم باید توأم با هم باشند تا به ایمان حقیقی منجر شوند. شاعر با ذکر داستان‌هایی از شخصیت‌های مذهبی، به اهمیت توبه و دوری از نان و دنیا در مسیر ایمان اشاره دارد. در نهایت، او هشدار می‌دهد که تنها با شناخت درست انسان‌ها و تقوا می‌توان به حقیقت دست یافت و نباید تسلیم ظواهر شد.
هوش مصنوعی: به دزد اجازه نده که در کنار تو باشد، و به خرس هم کلاهی نده؛ زیرا این افراد به تو زیان می‌زنند و نباید به آنها اعتماد کرد.
هوش مصنوعی: با آن موی پریشان و درهم، چه ارتباطی با سر و پیشانی دارد؟ این سؤال به نوعی ناپختگی و بی‌توجهی به خود اشاره دارد.
هوش مصنوعی: حکیم به تو میگوید که فکر قبلی‌ات در نهایت به نتیجه‌ای خواهد رسید و نتیجهٔ کارهایت مشخص خواهد شد.
هوش مصنوعی: ای آقا، بدون دلیل و به طور ناگهانی، به کسی که از ترکِ دنیا دوری کرده، خرقه نده و به فردی که راه را درست می‌رود، عمامه نگذار.
هوش مصنوعی: به کسی که زنده است، توبه بده، زیرا او جان مرده‌ای دارد که برای به دست آوردن آب و نان توبه کرده است.
هوش مصنوعی: کسی که برای به دست آوردن نان توبه می‌کند، به او توجه نکن؛ زیرا اگر او جانش را هم بدهد، باز توبه‌اش درست نیست.
هوش مصنوعی: دیو، موجودی که در اینجا به معنای نیروی شر یا بدی است، به راحتی نمی‌تواند به راه و مسیر درست هدایت شود. آدمی که دیوانه است، به سادگی فریب می‌خورد و به دام می‌افتد، مانند کسی که کلاهی بر سر او می‌گذارند و او به آن توجه نمی‌کند.
هوش مصنوعی: روستایی که دیشب از دره خارج شد و به سوی دیوانه‌گی و کارهای خطرناک رفت، دیگر توبه‌اش هم نافذ نیست، چونکه از گرفتاری‌های خود به سرعت فرار کرده است.
هوش مصنوعی: کسی که عزم رفتن به دیاری دور دارد، به سختی می‌تواند خود را از وسوسه‌های دنیا و لذت‌های آن رها کند.
هوش مصنوعی: با خودستایی و تکبر، به جلب زنی بی‌فایده مشغول هستی، در حالی که حق سلطانی را نادیده می‌گیری.
هوش مصنوعی: اگر تو مؤمن هستی، پس دوراندیشی و بصیرت تو کجاست؟ و اگر بر خود امیدوار شده‌ای، پس مراقبت و حفاظت تو کجاست؟
هوش مصنوعی: فال مؤمن به خاطر درایت و فهم اوست و این طرح و نقشه‌ها از تقویم و محاسبات نجومی دقیق‌تر است.
هوش مصنوعی: مؤمن می‌تواند از رنگ چهره دیگران بفهمد که چه حالتی دارند، در حالی که شخص دانا آگاه است که چه چیزی در دفتر زندگی‌اش نوشته شده است.
هوش مصنوعی: مؤمنان مثل نور می‌توانند روشن‌تر و واضح‌تر ببینند، در حالی که مردم عادی تنها از فاصله و به شکل مبهم میبینند.
هوش مصنوعی: دل مؤمن مانند یک آینه است که همه چیز را در خود منعکس می‌کند و او می‌تواند همه آنچه را که در واقعیت وجود دارد مشاهده کند.
هوش مصنوعی: دل، که در آن نور حقیقت نمایان است، از آن سوی پرده‌ای به نام «ولوشنا» (معبری برای دنیای مادی و غفلت) روشنایی می‌بیند.
هوش مصنوعی: دل بدون علم به یقین نمی‌رسد. پسر، برای فهم دین باید علم را به دست بیاوری.
هوش مصنوعی: عمل را از بدن جستجو کن و علم را از دل، زیرا که ایمان از این‌گونه به‌وجود می‌آید.
هوش مصنوعی: زمانی که زبان و دل در تصدیق و باور به یکدیگر هماهنگ و هم‌نظر شوند، ارتباط و توافقی عمیق به وجود می‌آید.
هوش مصنوعی: تن در پی این سه راستی باید برود تا به پاکی برسد و از این راه ایمان قوی می‌شود.
هوش مصنوعی: هر کسی که به این ایمان برسد، قادر است همهٔ اجزای وجودش را در نور الهی ببیند و درک کند.
هوش مصنوعی: اگر نور معرفت به قلب آدمی نفوذ کند، رازهای پنهان و ناگفته را به‌سرعت روشن می‌کند.
هوش مصنوعی: در دل ما هیچ امانتی وجود ندارد، زیرا ایمان ما، که باید پشتیبان ما باشد، نیست.
هوش مصنوعی: آیا او با ایمان به یمن نرفت؟ یعنی خرقهٔ پیامبر، که اویس قرنی (یکی از اولیای الهی) آن را داشت؟
هوش مصنوعی: حامل خرقه، یعنی کسی که لباس و نشانهٔ معنوی (خرقه) از دو نفر صاحب حال (افراد روحانی و متعالی) دارد، که به وسیلهٔ آنها دین به کمال رسیده است.
هوش مصنوعی: هرچند آن گل را به خار آمیختند و در واقع به آن آسیب رساندند، اما به خاطر لذتی که در تماشای آن نیکو وجود دارد، همچون غنچه‌ای شکوفه زد و به ظهور رسید.
هوش مصنوعی: دل او (محبوب) به خاطر گمان و سوء‌ظن (نسبت به وفاداری‌اش) مانند یاری که در کنارش نیست، نمی‌تپد؛ بنابراین، دیدن چهره‌اش فایده‌ای ندارد.
هوش مصنوعی: در آنجا روستایی وجود نداشت و با آزمایش، تنها یک گل رز ناب یافت شد.
هوش مصنوعی: او (شخصی که در بیت قبل معرفی شده) آزمایش کرد و از طریق غیب‌گویی به درخواست خرقه‌ای که ویژگی دو دایه (دو پدر و مادر) را داشت، دست یافت.
هوش مصنوعی: ایمان همچون تیر به هدف رسیده است و در این حال، خرقه (لباس معنوی) و نقص (اشکالات) در میان کار دیده می‌شود.
هوش مصنوعی: مدنی، شخصی خوشبخت و موفق شد و یقین او نسبت به خوشبختی‌اش بسیار افزایش پیدا کرد.
هوش مصنوعی: هرچند در زمان صلح و آشتی، از احوال آنها گفتند و به وضعیتشان اشاره کردند، اما واقعیت متفاوت است.
هوش مصنوعی: فرستاده و هدف (آرزو) باید این‌گونه باشند که هر کس باید راز دین خود را برملا کند.
هوش مصنوعی: اگر تو کاسب و تجارتی را بیاموزی، خرقه پوشیدن (روحانی بودن) بی‌مفهوم است، وگرنه در حجاب خرقه، سر و فریاد تو پنهان خواهد ماند.
هوش مصنوعی: وقتی تو قاضی شدی، مریدان دزد خرقه‌ها را گرفتند و دیگر نه نیازی به منت و نه مزد وجود دارد.
هوش مصنوعی: تو انسان‌ها را به نادانی و جهالت راضی کرده‌ای، چه کار می‌توان کرد، مانند پزشکی که خود بد عمل می‌کند.
هوش مصنوعی: نه به خاطر هر چیزی این عطای ایزد نازل می‌شود تا مورد پذیرش قرار گیرد.
هوش مصنوعی: هر کسی که در دل او از صحبت و حضور دیگران خبری نیست، باید او را از خدمت و همراهی خود دور کنی.
هوش مصنوعی: و کسانی که در خدمت هستند و به طور مداوم در حال فعالیت‌اند، باید به رتبه و مقام هر یک از آنها توجه کرد و جایگاه آنها را حفظ کرد.
هوش مصنوعی: کسی که شایستهٔ تنهایی و عبادت است، او را به محفل و جمع این مردم نبر، زیرا او با آنها سازگار نیست.
هوش مصنوعی: این بیت به این معنی است که افرادی که از سه گروه خاص بیرون هستند (احتمالاً به لحاظ اخلاقی یا اجتماعی)، شایسته نیست که به آنها چیزی بدهی، چون آنها بی‌ارزش و پست‌اند.
هوش مصنوعی: به آنان جز دعا، زکات، و اصول دینی چیزی ندهید.
هوش مصنوعی: اگر بخواهی به هر کسی عمامه (سمبل مقام و دین‌داری) بدهی، باید دین را تنها به لباس و نمادهای ظاهری (دستار و جامه) محدود کنی.
هوش مصنوعی: ابتدا خودت را آزمایش کن و عیوب و کمبودهای خود را بشناس، سپس به دیگران نشان بده که چه هستی و چگونه باید رفتار کرد.
هوش مصنوعی: اگر تو بدی را از خوبی جدا نکردی، پس چگونه یک طالب حقیقی به خدا خواهد رسید؟
هوش مصنوعی: آیا به دنبال عشق و هوس‌رانان هستی؟ پس یکی از این‌ها را با روح پاک و خالصانه به حقیقت برسان.
هوش مصنوعی: هرگاه تو اسب و شتر را به یکدیگر برسانی (یا به هم متصل کنی)، به مانند پزشکی که با گل و گیاهان، مشکلات گاو را درمان می‌کند، می‌توانی در کارها موفق شوی.
هوش مصنوعی: کسی که به او کمک نرسانی، در واقع به خودت آسیب می‌زنی، حتی اگر به او افیون بدهی که آرامش موقت پیدا کند، این آرامش تمام نیست و تو باید به فکر بقای او باشی.
هوش مصنوعی: هر کسی که به تو مراجعه کند، اگر او را به شاگردی بپذیری، در زمستان نباید مگس را بیدار کنی، یعنی نباید او را به زحمت بندازی.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بی‌مثل و شبه و بی‌همتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.