چون ندانی ز خود سفر کردن
بایدت بر جهان گذر کردن
تا ببینی نشان قدرت او
با تو گوید زبان قدرت او
کای پسر خسروان که میبینی
اندرین خاکشان به مسکینی
همه بیش از تو بودهاند به زور
اینکه شان میروی تو بر سر گور
چون در آمد اجل زبون گشتند
ملک بگذاشتند و بگذشتند
بکن اندر زمان مستی خود
سفری در زمین هستی خود
تا بدانی که کیستی و کهای؟
در چه چیزی و چیستی و چهای؟
چون ندانی به پای روح سفر
بایدت در جهان چو نوح سفر
بدر آ، ای حکیم فرزانه
پر نشاید نشست در خانه
چند در خانه کاه دود کنی؟
سفری کن، مگر که سود کنی
نشود مرد پخته بیسفری
تا نکوشی، نباشدت ظفری
چون توان برد نقد درویشان؟
جز به دریوزه از در ایشان
پای خود پی کن و بسر میگرد
عجز پیش آر و در بدر میگرد
تا مگر بر تو اوفتد نظری
بربایی ازین میان گهری
سفر مال بیم دزد بود
سفر حال اجر و مزد بود
هر زمینی سعادتی دارد
هر دهی رسم و عادتی دارد
اختران گر ز سیر بنشینند
این نظرهای سعد کی بینند؟
تا نیابی تو از سفر ندبی
با تو همراه کی کند ادبی؟
در طلب گر تو پاک باشی و حر
همچودریا شوی ز معنی پر
هر دمی آزمایشی باشد
هر نگاهی نمایشی باشد
با ادب رو، که نیکخواه تو اوست
در سفرها دلیل راه تو اوست
بردباری کن وقناعت ورز
تا ز دلها قبول یابی و ارز
گر نهان میروی به راه، ار فاش
چون توکل به اوست خوش میباش
چون خرد با دلت خلیل شود
راه را بهترین دلیل شود
در مقامی که آشنایی نیست
بهتر از عقل روشنایی نیست
به سفر گر چه آب ودانه خوری
بیادب سیلی زمانه خوری
مکن اندر روش قدمهاسست
تا بیاری سبو ز آب درست
از پی آن مشو که زود آری
جد و جهدی بکن که سود آری
در سفر چون پی شکم گردی
از کجا صدر و محتشم گردی؟
چون قلندر مباش لوت پرست
کاسه از معده کرده، کفچه ز دست
سر و پا گر تهیست غم نخورد
شکم ار پر نشد شکم بدرد
کی بداند قلندر گنده؟
که به دوزخ همی برد کنده
گر شکر در دهان او ریزی
زهر قاتل شود چو برخیزی
سفر این کسان چه کرد کند؟
به جز از پا و سر که درد کند؟
پیش ازین هم روندگان بودند
عشق را پاک بندگان بودند
که به جز راه حق نرفتندی
در پی جرو دق نرفتندی
به مجاور فتوح دادندی
از نفس قوت روح دادندی
گوشه داران ز مقدم ایشان
شاد بودند از دم ایشان
ریختی پایشان بهر حرکت
بر زمینی ز یمن صد برکت
رنگ پوش دروغ چون پر شد
عقد خرمهره رشتهٔ در شد
خلق دریافت زرق سازیشان
حق نمایی و حقه بازیشان
نام تلبیسشان بسانی رفت
که کرامات ده بنانی رفت
به روش چون گناهگار شدند
همه در چشم خلق خوار شدند
تا که شد زین ملامت انگیزان
خون درویش پاک رو ریزان
گشت کار طریقت آشفته
شد جهان از مجردان رفته
از مسافر ادب نمیجویند
وینک از در بدر همیپویند
زین کچول کچل سری چندند
که به ریش جهان همی خندند
عسلی خرقه و عسل خواره
همچو زنبور بیشه آواره
موی خود را دراز کرده به زرق
کرده آونگشان چو مار از فرق
روز در کویها غزل خواندن
نیمشب نعره بر فلک راندن
روز در آفریدن و لادن
نیم شب نخره بر فلک دادن
رندو رقاص و مارگیر همه
زرق ساز و زنخ پذیر همه
درم اندر کلاه خود دوزند
خلق را ترک همت آموزند
قرضشان آش پنج پی خوردن
وتر و سنت قدح تهی کردن
سربسر خانه سوز و آتش باز
آتش خویش را نکشته به آز
خاک ازیشان چگونه مشک شود؟
گر به دریا روند خشک شود
به هوس حلقه در ذکر چکنی؟
هر چه یابی به حلق در چکنی؟
نفست از حلقه کی پذیرد پند؟
در شهوت ز راه حلق ببند
حلقه درگیر و حقه پر معجون
این بود دیو و آن گزد در کون
این بدان گفتمت که قیدپرست
صاحب زرق و مکر و شیدپرست
تا بدانی و زر تلف نکنی
بیخبر سر درین علف نکنی
و گر او نیز را به یک دو درست
بنوازی، بزرگواری تست
تا ز کردار خود خجل نرود
وز سخای تو تنگدل نرود
نتوان ریختشان اگر دردند
که در آن زرق رنج پر بردند
گر چه در زرق نادرستانند
چیز کیشان بده، که چستانند
با کرامات نیست شعبده راست
تو همی کن تفرجی که رواست
پاک ده گر غلط پزد لادن
چون فروشد نشایدش گادن
بر گنهشان چو راست کردم چنگ
هم بخواهم به قدر عذری لنگ
مشک لولی نه لایق جیبست
روستایی که میخرد عیبست
از تو بود این خطا، نه از وی بود
چونپرسی که در خطا کی بود؟
ترکمان گول و کلبه پر سمسار
نخرد خام جز یکی در چار
صاحب زرق هم دکاندارست
هر مریدیش بیست سمسارست
آن یکی گویدت که: شیخ ولیست
وان دگر گویدت که: به ز علیست
وانکه یک لحظه خورد و خوابش نیست
وینکه در خانه نان و آبش نیست
وانکه دیشب به مکه برد نماز
وینکه تا شام رفت و آمد باز
میفروشند و میخرند او را
وین خران بین که چون خرند او را؟
این سخن چون بجاست میگویم
گر چه تلخست راست میگویم
گر به شیرینی شکر نبود
آخر از بنگ تلختر نبود
سخن راست گوش باید کرد
که گهی تلخ نوش باید کرد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به فواید سفر و تأثیر آن بر شناخت واقعی انسان از خویش و دنیا میپردازد. او با اشاره به قدرت خداوند، میگوید که سفر کردن انسان را به درک عمیقتری از وجود و جایگاه خود در زندگی میرساند. ضمن بیان مثالهایی از کسانی که به سفر نرفته و در محدودهی خانه ماندهاند، بر اهمیت تلاش و ادبیات در سفر تأکید میکند. او هشدار میدهد که سفر باید با ادب و توکل به خدا انجام شود و جستجوی حقیقت و دوستی با احوالات خوب بر انسان فایده میدهد. در پایان به نقد نادرستسخنگفتن و ظاهرپرستی در میان برخی مسافران میپردازد و خواستار جدیت در فهم عمیقتر از زندگی میشود.
هوش مصنوعی: اگر خودت را نشناسی و ندانید آموزش و تجربههایت چه هستند، باید به سفر بروی و دنیا را ببینی تا چیزهای جدیدی یاد بگیری.
هوش مصنوعی: تا زمانی که نشان قدرت خدا را ببینی، زبان قدرت او با تو سخن میگوید.
هوش مصنوعی: ای پسر جوان شاهان، که میبینی در این خاک (دنیای فانی) شرایط زندگی مردم را با حقارت و فقر مواجه است.
هوش مصنوعی: همه کسانی که قبل از تو بودهاند، به خاطر قدرت و مقام خود به اینجا آمدهاند، اما تو هم به زودی به سراغ گور خواهی رفت.
هوش مصنوعی: زمانی که اجل (مرگ) فرا میرسد، همه مقام و سلطنت (ملک) را رها میکنند و از دنیا میروند.
هوش مصنوعی: در زمان سرمستی و شادی، خودت را به سفری در دنیای وجودت ببرید و کاوش کن.
هوش مصنوعی: باید به خود بیندیشی و بفهمی که کیستی و چه ماهیتی داری. به دنبال شناخت خود و جایگاهت در هستی باش.
هوش مصنوعی: اگر ندانی که روح تو چیست و چگونه باید به سفر بروی، باید مانند نوح، پیامبر خدا، در این جهان سفر کنی.
هوش مصنوعی: ای حکیم دانا، بیا بیرون و سفر کن، زیرا مناسب نیست که در خانه بمانی.
هوش مصنوعی: چند وقت را در خانه به بیهودگی بگذرانی؟ بهتر است سفر کنی تا از این راه به منفعتی دست یابی.
هوش مصنوعی: انسانی که سفر نکند و تجربهای به دست نیاورد، هرگز نمیتواند به کمال و پیشرفت برسد؛ بنابراین، باید تلاش کرد تا به موفقیت دست یافت.
هوش مصنوعی: چطور میتوان ارزش واقعی درویشان را درک کرد؟ جز از طریق تقاضای کمک و گدایی از در آنها.
هوش مصنوعی: به پای خود و بر روی زمین حرکت کن و فقط به دنبال معشوق بگرد. با وجود ناتوانیات، خود را خسته کن و در مسیر او بگرد.
هوش مصنوعی: امیدوارم که در سفر، نظری از محبت و توجه خداوند به تو بیفتد و از این میان، دُرّ و جواهر معنوی، یعنی نعمات و فیضهای الهی، نصیبت شود.
هوش مصنوعی: سفر به معنای تجارت و کسب و کار، ممکن است با خطراتی مانند دزدی همراه باشد، اما در عوض، میتواند فرصتهایی برای به دست آوردن پاداش و درآمد نیز فراهم کند.
هوش مصنوعی: هر سرزمینی ویژگیها و خوشبختیهای خاص خود را دارد و هر روستایی آداب و رسوم ویژهای برای خود دارد.
هوش مصنوعی: اگر ستارهها از حرکت بازنشینند، چگونه میتوانند خوشبختی و خوببختی را ببینند؟
هوش مصنوعی: تا زمانی که از سفر نری، هیچ کس به تو ادب نمیآموزد و با تو همراه نمیشود.
هوش مصنوعی: اگر در جستجوی چیزی باشی و نیت تو خالص باشد، همچون دریا از معنی و مفهوم پُر خواهی شد.
هوش مصنوعی: هر لحظه یک آزمایش و محک برای انسان است و هر نگاه یا دیداری، نوعی نمایش و تجلی از واقعیات و احساسات را به نمایش میگذارد.
هوش مصنوعی: با ادب برو، زیرا کسی که در سفرها به تو نیکی میکند و خیرخواه توست، همان ادب است که راهنماییات میکند.
هوش مصنوعی: صبور باش و کمی قناعت کن تا بتوانی در دلهای مردم جا باز کنی و مورد پسند آنها قرار گیری.
هوش مصنوعی: اگر به طور مخفیانه به سفر میروید، اگر هم علنی میروید، به او (خدا) توکل کنید تا خوشحال و راضی باشید.
هوش مصنوعی: وقتی که عقل و دل تو با یکدیگر هماهنگ و دوست شوند، آنگاه بهترین راهنما برای تو پیدا میشود.
هوش مصنوعی: در جایی که هیچ آشنایی وجود ندارد، عقل و فهم سالم از هر نوع نور و روشنی مهمتر و ارزشمندتر است.
هوش مصنوعی: هرچند در سفر ممکن است آب و غذا به دست آوری، اما اگر رفتار ناپسندی داشته باشی، طعنه و سرزنش زمانه را خواهی چشید.
هوش مصنوعی: سخت مراقب راه رفتن خود باش و در آن احتیاط کن تا بتوانی سبوی خود را به درستی از آب پر کنی.
هوش مصنوعی: به دنبال دستاوردهای فوری نباش، بلکه تلاشی انجام بده که در آینده برایت منفعتی به همراه داشته باشد.
هوش مصنوعی: در سفر اگر فقط به دنبال پر کردن شکم باشی، چگونه میتوانی به مقام والا و محترم دست پیدا کنی؟
هوش مصنوعی: اگر مثل قلندران (زاهدان پرهیزکار) نباشی و به دنیا و زرق و برق آن دل نبندی، دیگر چه فایدهای دارد که دلت را به شکم و نیازهای جسمیات مشغول کنی؟ در واقع، مثل کسی که کاسهای از شکم پر کند و با قاشق (کفچه) بخورد، زندگی کردن بر اساس نیازهای مادی بیمعناست.
هوش مصنوعی: اگر سر و پا به درد نیاید، انسان نباید نگران باشد و اگر شکم احساس پری نکند، آن شکم به درد خواهند آمد.
هوش مصنوعی: هیچکس نمیداند یک قلندر (شخصی زاهد و آزاداندیش) که به نظر میرسد پر سر و صدا و بیخیال است، چگونه میتواند به جهنم برود، حتی درحالیکه حقیقتش این است که دوزخ متعلق به کسانی است که اعمال نادرستی انجام میدهند.
هوش مصنوعی: اگر به کسی که زبانش شیرین و شکرین است، شکر بدهی، پس از برخاستن او، آن شکر مانند زهر کشنده میشود. این به این معناست که گاهی چیزهای ظاهراً خوب میتوانند تبعات بدی داشته باشند.
هوش مصنوعی: سفر این افراد چه فایدهای دارد؟ جز اینکه باعث خستگی و درد در پا و سر میشود؟
هوش مصنوعی: قبل از این، افرادی بودند که در مسیر عشق قدم گذاشته و بندگان واقعی آن عشق بودند.
هوش مصنوعی: جز راه حقیقت و راستای درست قدم نگذاشتند و به دنبال نزاع و جدل نرفتند.
هوش مصنوعی: به کسانی که در کنار حاجیان و زائران قرار دارند، زودتر نعمتهای الهی و قوت روح بخشی عطا میشود.
هوش مصنوعی: مردم گوشهنشین و دورافتاده از حضور این مسافران خوشحال بودند و از هوای خوب و دم و نسیم ایشان بهرهمند میشدند.
هوش مصنوعی: پایگاه و قدمگاه آنها به خاطر حرکت در زمین، برکتی است که از یمن (کشوری در عربستان) به آنها رسیده است.
هوش مصنوعی: دروغ را به رنگی میپوشانند که پر از شادی و خوشحالی به نظر میرسد، اما در حقیقت، بیپایه و بیاساس است.
هوش مصنوعی: مردم از فریب و تظاهر آنها متوجه شدند که چگونه خود را حقنما نشان میدهند و از حقهبازیهایشان آگاه شدند.
هوش مصنوعی: نام فریبکاریهای آنان به سرعت معروف شد، همانطور که معجزات و کرامتهای مقامهای بزرگ نیز به زودی شناخته میشود.
هوش مصنوعی: همه به روش گناهکاران رفتار کردند و این باعث شد که در چشم مردم بیاحترام و خوار شوند.
هوش مصنوعی: تا زمانی که ملامتکنندگان باعث رنجش درویشهای بیگناه شدند و اشکها و خون آنها به زمین ریخته شد.
هوش مصنوعی: کار راه و رسم عرفان به هم ریخت و دنیا به خاطر افرادی که تنها به فراق و دوری خود پرداختهاند، در آشفتگی به سر میبرد.
هوش مصنوعی: از مسافر، ادب و آداب را نمیجویند و تلاش میکنند تا از درِ او حتی خارج شوند.
هوش مصنوعی: این بیت به افرادی اشاره دارد که با وجود داشتن نقص یا محدودیت (در اینجا «کچول کچل» به معنای کچل بودن)، قادرند بر همه چیز بخندند و بر مشکلات و نداشتههای خود غلبه کنند. این افراد، به نوعی بر سهولت زندگی و توهمات دنیوی غلبه کرده و از آن فراتر میروند.
هوش مصنوعی: کسى که از عسل (نعمت و خوشى) و خرقه (لباس و قید و بند) بهرهمند است، مانند زنبور عسل است که در جنگل و باغها آواره و سرگردان مىشود. این بیت به لذتبردن از زندگی و جستجوی نعمتها اشاره دارد.
هوش مصنوعی: او در این بیت به افرادی اشاره دارد که موی خود را به سبک و زینتی خاص دراز کردهاند، به گونهای که شبیه به مارهایی میشوند که از فرق سر به پایین آویزانند. این تصویر به نوعی به زیبایی و زینت اشاره دارد که در ظواهر افراد دیده میشود.
هوش مصنوعی: در روز در کوچهها شعر و غزل سرودن و در نیمه شب به آسمان فریاد زدن.
هوش مصنوعی: روزها در سرودن شعر و آفرینش زیبایی میگذرد و شبها فریاد به آسمان میزند.
هوش مصنوعی: جمعی از رندان، رقاصان و مارگیران همه در فریبکاری و زیبایی و جذابیت خود استادند و به راحتی دیگران را فریب میدهند.
هوش مصنوعی: مردم در کلاه خود، که نماد جاه و مقام است، طلا میدوزند تا دیگران را جذب کنند و به آنها یاد میدهند که تلاش و همت را ترک کنند.
هوش مصنوعی: مردم به جای تلاش برای یادگیری و کسب فضیلت، مشغول پرداختن به کارهای بیهودهای چون خوردن آش و نوشیدن شراب هستند و همین سبب تنبلی و کمهمتی آنها میشود.
هوش مصنوعی: خانهای که برافروخته و در آتش میسوزد، فردی که در آن زندگی میکند، آتش خود را از بین نبرده و آن را به آز (بیمحلی) رها کرده است.
هوش مصنوعی: اگر خاک این مردم به مشک تبدیل میشود، چگونه ممکن است وقتی به دریا بروند و آنجا غرق شوند، دیگر خشک و بیفایده نشوند؟
هوش مصنوعی: آیا به خاطر خواسته و آرزوی خود، ذکری را بیان میکنی؟ هر چیزی را که به دست میآوری، آن را در دل خود محدود میکنی؟
هوش مصنوعی: نفس تو از حلقهٔ چیزی نمیتواند پند و اندرز بگیرد، زیرا در شهوت، نفس از راه حلقه و بندهای آن دست برمیدارد.
هوش مصنوعی: در این بیت، اشاره به دو مفهوم متضاد شده است. "حلقه درگیر" و "حقه پر معجون" به وسوسهها و فریبهایی اشاره دارد که دیو (نماد شر) برای به دام انداختن انسان در زندگی دنیوی به کار میبرد، و "گزد در کون" به معنای تناسخ یا وجود در دنیا است که انسان را به این وسوسهها و فریبها میسپارد.
هوش مصنوعی: من به تو میگویم که مراقب باش، زیرا فردی که به قید و بند مادیات و تظاهر گرایش دارد، از حقایق و واقعیتها دور است و فقط به ظاهر جذابیتها وابسته است.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به درستی و بدون اینکه چیزی را از دست بدهی، در این دنیا به جستجو و سفر پردازی، باید ابتدا آگاهی و دانش لازم را کسب کنی و بدون تحقیق و بررسی به کارها و انتخابهایت نپردازی.
هوش مصنوعی: اگر تو هم بتوانی با چند کلام مهربانانه و محبتآمیز، او را مورد لطف و محبت قرار دهی، این نشانهٔ بزرگواری توست.
هوش مصنوعی: انسان باید از کردار خود شرمنده نشود و دل تنگ شما به خاطر سخاوت شما نگردد.
هوش مصنوعی: از آنجا که اگر کسی دردی داشته باشد، نمیتواند خود را به شکل زیبا و فریبندهای نشان دهد. اگر این افراد زشت هستند، نباید با ظاهری زیبا جلوهگری کنند، زیرا در واقع رنج میبرند.
هوش مصنوعی: اگرچه در مکانهای نادر و دورافتاده (همانند زرق) چیزهای باارزشی وجود دارد، اما به آنها توجهی نباید کرد چون در حقیقت مردم آنجا فقط به فریب و تظاهر اهمیت میدهند.
هوش مصنوعی: تو بهخودت حق میدهی که گشت و گذار کنی و از زیباییها لذت ببری، اما معجزات و کرامات (کارهای خارقالعاده) باید بر اساس حقیقت و راستگویی باشد.
هوش مصنوعی: اگر کسی در بازار درست و بیعیب و نقص چیزی را به نمایش بگذارد، اما در حقیقت عیب آن کالا را پنهان کند و آن را بفروشد، نادرست است و شایسته نیست.
هوش مصنوعی: من وقتی بر گناهانشان خرده گرفتم، به اندازهای که عذر و توجیهی داشته باشند، میخواهم از آنها بگذرم و عذرشان را بپذیرم.
هوش مصنوعی: عطر مشک برای شخصی چون لولی مناسب نیست، و این نشان میدهد که شخص روستایی که میخرد، خود عیب دارد.
هوش مصنوعی: این جمله میگوید که اشتباه از تو ناشی شده و نه از دیگران، زیرا وقتی سؤال میکنی که خطا از کیست، باید به خودت نگاه کنی.
هوش مصنوعی: ترکمان، که به نظر میرسد نمایندهای از قشر منفعتطلب باشد، در کلبهای پر از دکانداران و تجار، نمیتواند خام را بفروشد جز یک نفر در چهار نفر. به این معنا که در جایی که افراد فریبکار و سودجو هستند، فقط یکی ممکن است که حقیقی و واقعی باشد.
هوش مصنوعی: صاحب زرق (کسی که ظاهرش زرق و برق دارد) نیز یک دکاندار است و هر مرید وی مثل بیست فروشندهٔ کالا است. به این معنا که اگرچه ظاهر جذابی دارد، در واقعیت، او هم مانند دیگران به دنیای مادی و تجارت وابسته است.
هوش مصنوعی: یکی میگوید: او (شیخ) ولیالله است و دیگری میگوید: او (شیخ) از علی هم برتر است.
هوش مصنوعی: آدمی که یک لحظه هم نمیخوابد و خوابش نمیبرد، در واقع در وضعیتی است که در خانهاش نان و آب نیست، یعنی در کسالت و نیاز به سر میبرد.
هوش مصنوعی: آن کسی که دیشب برای انجام فریضهٔ نماز به مکه رفته و برمیگردد، و آن کسی که تا شب برای کارهایش در حال رفت و آمد است.
هوش مصنوعی: مردم به خرید و فروش او مشغولند و او را مانند یک کالای بیارزش معامله میکنند، اما این افراد که خود مانند خر (حیوانی بارکش و بیفایده) هستند، چطور میتوانند ارزش او را درک کنند؟
هوش مصنوعی: این حرفی که میزنم، هرچند تلخ و ناگوار است، اما حقیقت دارد و من آن را با صداقت بیان میکنم.
هوش مصنوعی: اگر در زندگی طعم شیرین شکر وجود نداشته باشد، پس در نتیجه زهر تلخ بنگ هم وجود نخواهد داشت، یعنی برای درک خوب و خوش، گاهی باید تلخیها را نیز تجربه کرد.
هوش مصنوعی: باید به سخن راست گوش داد، چون گاهی لازم است تلخیهای زندگی را نیز تحمل کنیم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.