پیش ازین مردمی چنین بودست
رسم اهل فتوت این بودست
وین دم از هر دو خود نشانی نیست
نامشان بر سر زبانی نیست
هر کجا خاینیست دام انداز
بند مکری بگستراند باز
برنشیند، که: صاحبم، بر صدر
اَمردیچند گرد او چُون بَدر
نقش زیلو شود ز بیجایی
میخ لنگر ز بیسر و پایی
از دو رو راست کرده سبلت و ریش
وز پس تکیه جرعه دان و حشیش
کند از شهر چند سفله به کف
بنشاند برابر اندر صف
رندکی چند کون دریده همه
پند استاد ناشنیده همه
هر یکی باد کرده در بوقی
سال و مه در خیال معشوقی
روز در کار سخت بیخور و خفت
در عزبخانه برده شب زر مفت
هر چه اندر سه روز کرده به کف
در دمی کرده پیش یار تلف
شده از دلبران و از رندان
یوسف و گرگشان به یک زندان
این یکی میوه آرد، آن یک ماست
شب سماطی کنند ازینها راست
خانهٔ پر کمان و پر دولاب
نرد وشطرنج و طاسهای یخ آب
سفره پر نان و دیگ پر خوردی
قالب و قلب خالی از مردی
زدن سینه و کف و بغلک
فارغ از گردش نجوم و فلک
هر یک آوازه در فگنده به شهر
جسته از کودکان زیبا به هر
که: در لنگری گشاده اخی
آنکه چون او جهان ندیده سخی
سفرهٔ نعمتست و شربت قند
سرگذشت و سماع و صحبت و پند
چاک چاک کبادهٔ مردان
زور سنگ و محبر گردان
تیر و انگشتوانه و قدلی
وز دگرگونه سازهای یلی
پدران را ز جهل کور کنند
پسر زنده را به گور کنند
هم پدر گول و هم پسر ساده
کام رندان از آن شد آماده
پسر از خانه جور دیده و خشم
پیش آنها نشسته بر سر و چشم
ابلهست او که یاد خانه کند
گوش بر پند و بر فسانه کند
هزل و بازی و لاغ بگذارد
قلیه و دشت و باغ بگذارد
رنج استاد و جور باب کشد
نان نبیند به چشم و آب کشد
آنکه در اصل جلد باشد و چست
زیرک و مردو سیر چشم و درست
چون نبیند هنر، که آموزد
نه کمال و شرف، که اندوزد
نشود سخرهٔ دکان اخی
به مویز و به گردگان اخی
و آنکه نرمست و نقل خوار و دنی
نرود، گر به ناوکش بزنی
هم سبیلان سبیل دانندش
چشمهٔ سلسبیل خوانندش
این کمان بخشد، آن کمر سازد
تا پسر با حریف در سازد
بد کند کار، نیک دارندش
همه عیبی هنر شمارندش
شب درین غفلت و سبک باری
کرده خوابی به نام بیداری
روز هنگامهشان چو گشت خراب
سفره خالی شد و اخی در خواب
هر یکی سر به کار خویش نهد
رخ به صید و شکار خویش نهد
شب درآید، دگر همان بازیست
وقت آن عیش و کیسه پردازیست
باز چون بگذرد بدین چندی
نشنود کودک از کسی پندی
ریش ناگه رخش سیاه کند
رونق حسن او تباه کند
از چمن لالههاش چیده شود
آب سیب رخش چکیده شود
قلیه جوید، نیاورندش ماست
آب خواهد، خودش بباید خاست
بدر افتاده چون سگ از بیشه
نه پدر دستگیر و نی پیشه
هر دمش دل به غم در افتد و درد
که به بازیچه باختست این نرد
نام حلوا بهل، که دود نداشت
زهر خوردست و هیچ سود نداشت
با خود از روی جهل بد کرده
آه ازین کردههای خود کرده!



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به نقد رفتارهای ناصحیح فتوتداران و رندانی میپردازد که بر اثر دورشدن از اصول اخلاقی و انسانی، به فساد و خیانت روی آوردهاند. وی به توصیف افرادی میپردازد که در میان این گروه به بازی و عیش مشغولند و توجهی به ارزشهای واقعی ندارند. این افراد در بیداری خود سیر مادیات را میگذرانند و به پند و اخلاق توجهی ندارند، در حالیکه در خواب غفلت به سر میبرند. سرانجام شاعر به تبعات این رفتارها و عواقب منفی آن، از جمله از دست دادن عزت و حیثیت و غفلت از هنر و کمال، اشاره میکند و به تاسف بر گناهان و اشتباهات خود میپردازد.
هوش مصنوعی: پیش از این، جوانمردی و مروت چنین بوده و آیین اهل فتوت همان بوده که گفته شد.
هوش مصنوعی: اما اکنون از هیچکدام از این دو، یعنی مردمی و فتوت، نشانی باقی نیست و حتی نامشان هم بر زبان کسی نمیآید.
هوش مصنوعی: هر جا خائنی دامگستر هست، دوباره بند و دام نیرنگی پهن میکند.
هوش مصنوعی: بر بالای مجلس مینشیند و ادعا میکند که من صاحب و پیشوا هستم، و چند پسر نوجوان بیریش مانند ماه شب چهارده گرد او حلقه زدهاند.
هوش مصنوعی: چون جای دیگری ندارد، مثل نقش گلیم به جای خود چسبیده و چون بیسر و پا و آواره است، مانند میخ در لنگر (خانقاه اخیان) ماندگار شده است.
هوش مصنوعی: سبیل و ریشش را از دو سو آراسته و مرتب کرده، و پشت تکیهگاهش ظرف شراب و حشیش پنهان دارد.
هوش مصنوعی: چند فرومایه از شهر را به دست میآورد و آنان را در صفی روبهروی خود مینشاند.
هوش مصنوعی: چند رند بدنام و رسوا که همه پردهدریدهاند و هیچکدام پند استاد را نشنیده و ادب نیاموختهاند.
هوش مصنوعی: هر کدام لاف و گزاف میزنند و در بوق خودستایی میدمند و همهٔ سال در خیال معشوقی به سر میبرند.
هوش مصنوعی: روز را در کار سخت، بیخوراک و بیخواب میگذرانند و شب پولی را که به دست آوردهاند در خانهٔ عزبان به رایگان از دست میدهند.
هوش مصنوعی: هرچه در سه روز به دست آوردهاند، در یک لحظه پیش معشوق تلف میکنند.
هوش مصنوعی: از دلبران زیبا و رندان هوسباز جمعی فراهم شده، چنان که یوسف و گرگ در یک زندان کنار هماند؛ یعنی زیبارویان بیگناه با درندگان هوسران همنشین شدهاند.
هوش مصنوعی: یکی میوه میآورد و دیگری ماست، و شب با اینها سفره و مهمانی برپا میکنند.
هوش مصنوعی: خانه پر از کمان و دولاب است و نرد و شطرنج و کاسههای آب یخ در آن فراهم است؛ یعنی جای بازی و خوشگذرانی است.
هوش مصنوعی: سفره پر از نان و دیگ پر از خوراک است، اما تن و دلشان از جوانمردی تهی است.
هوش مصنوعی: به سینه زدن و دست زدن و بازی و رقص بغلک سرگرماند و از گردش روزگار و آسمان بیخبرند.
هوش مصنوعی: هر کدام در شهر آوازه و تبلیغ انداختهاند و از کودکان زیبارو بهره و کام جستهاند.
هوش مصنوعی: آوازه چنین است که اخیای در لنگر را گشوده که جهان بخشندهای مانند او ندیده است.
هوش مصنوعی: در آنجا سفرهٔ نعمت و شربت قند هست و داستانگویی و سماع و همنشینی و پند.
هوش مصنوعی: در آنجا کبادهٔ پهلوانان کشیده میشود و سنگ و دیگر ابزار زورآزمایی گردانده میشود؛ یعنی ورزش پهلوانی را دام فریب جوانان کردهاند.
هوش مصنوعی: تیر و انگشتوانهٔ تیراندازی و دیگر ابزار و ساز و برگ پهلوانی و دلاوری نیز فراهم است.
هوش مصنوعی: پدران را از روی نادانی کور و غافل میکنند و پسر زنده را به گور میفرستند؛ یعنی جوانان را تباه میکنند.
هوش مصنوعی: پدر نادان و پسر سادهدل است و از همین رو کام و هوس رندان برآورده میشود.
هوش مصنوعی: پسر که در خانه ستم و خشم دیده است، نزد آن مدعیان فتوت مینشیند و آنان او را بر سر و چشم میگذارند و گرامیاش میدارند.
هوش مصنوعی: از نگاه پسر، نادان کسی است که به یاد خانه بیفتد و به پند و حکایتهای اندرزآمیز گوش بسپارد.
هوش مصنوعی: به نظر او، چرا باید شوخی و بازی و مسخرگی را رها کند و از خوراک قلیه و گردش در دشت و باغ دست بکشد؟
هوش مصنوعی: و به جای آن رنج استاد و ستم پدر را تحمل کند، رنگ نان را نبیند و آبکشی کند.
هوش مصنوعی: اما کسی که در سرشت خود چابک و زرنگ، هوشیار، مردانه، بیطمع و درستکار باشد،
هوش مصنوعی: چون در آن جمع نه هنری میبیند که بیاموزد و نه کمال و شرفی که به دست آورد،
هوش مصنوعی: فریفته و گرفتار دکان «اخی» نمیشود و با مویز و گردوی او به دام نمیافتد.
هوش مصنوعی: ولی پسری که نرمخو و شکمباره و فرومایه است، اگر با تیر هم بزنیاش، از آن جمع بیرون نمیرود.
هوش مصنوعی: هممسلکانش او را چیزی رایگان و در دسترس همگان میشمارند و به طعنه او را چشمهٔ سلسبیل میخوانند.
هوش مصنوعی: یکی به او کمان هدیه میدهد و دیگری کمربند برایش میسازد تا پسر با همدم خود کنار بیاید و رام شود.
هوش مصنوعی: هر کار بدی بکند، آن را نیک میشمارند و هر عیبی را هنر به حساب میآورند.
هوش مصنوعی: شبها را در این غفلت و بیقیدی میگذرانند و خواب غفلت خود را شبزندهداری نام مینهند.
هوش مصنوعی: روز که بساطشان از هم پاشید، سفره خالی میماند و اخی در خواب است.
هوش مصنوعی: هر یک به کار خود میپردازد و به دنبال صید و شکار خویش میرود.
هوش مصنوعی: چون شب فرا میرسد، باز همان بازی است و هنگام عیش و خالی کردن کیسهها.
هوش مصنوعی: و چون مدتی بدینگونه بگذرد، کودک دیگر پند هیچکس را نمیشنود.
هوش مصنوعی: ناگهان ریش بر چهرهاش میروید و رویش را سیاه میکند و رونق زیباییاش از میان میرود.
هوش مصنوعی: لالههای چمن رخسارش چیده میشود و طراوت سیب گونهاش میخشکد.
هوش مصنوعی: اکنون اگر قلیه بخواهد، حتی ماست هم برایش نمیآورند و اگر آب بخواهد، باید خودش برخیزد.
هوش مصنوعی: مانند سگی که از بیشه رانده شده، بیرون افتاده است؛ نه پدری دارد که دستش را بگیرد و نه حرفهای که از آن نان بخورد.
هوش مصنوعی: هر لحظه دلش گرفتار غم و درد میشود که این بازی زندگی را به سرسری باخته است.
هوش مصنوعی: از حلوا سخن مگو که آن حلوا دیگی نداشت که دودی برخیزد؛ او در حقیقت زهر خورده و هیچ سودی نبرده است.
هوش مصنوعی: از سر نادانی به خود بد کرده است؛ افسوس از این کارهایی که خود به دست خود کرده است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.