چیست مردی؟ ز مردمان بررس
مردمی چیست؟ گر بدانی بس
مرد را مردمی شعار بود
اوست مردم که مردوار بود
تا نگردی تو نیز مردم و مرد
چارهٔ خویشتن ندانی کرد
مردمی چون نبی نداند کس
راه مردی علی شناسد و بس
آنکه کرد اندرین دو مرد نگاه
چشم او بازگشت و دید این راه
وانکه را این دو کس نگه کردند
رخش از روشنی چو مه کردند
گنج توحید را طلسمند این
آن مسماست، هر دو اسمند این
تو بدان گنج ازین طلسم رسی
به مسما ازین دو اسم رسی
مردم و مرد بودهاند ایشان
صاحب درد بودهاند ایشان
مردی و مردمی به هم پیوست
داد از آن هر دو این فتوت دست
مظهر این فتوت مشهور
راستی باید از کژیها دور
کز خیانت نظر به کس نکند
نظر از شهوت و هوس نکند
از حیا باشدش سر اندر پیش
بیحیا را براند از در خویش
کس ازو نشنود حدیث گزاف
نزند در میان مردم لاف
یارمندی کند ز راه ادب
خفتگان را ز پاسبانی شب
نفس را بند بر نهاده به صبر
بند نان و درم گشاده به جبر
بسته دل در دوای رنجوران
جای خود کرده در دل دوران
ورد خود کرده در خلا و ملا
مدد حال اهل رنج و بلا
به یتیمان شهر دادن چیز
بیوگان را پناه بودن نیز
چشم بر دوختن ز عیب کسان
ره نجستن به سر و غیب کسان
هر بدی جفت حال او نشود
که خود اندر خیال او نشود
پارسایی بود رفیق او را
مردمی مونس طریق او را
ذات او زبدهٔ زمان باشد
هر که با اوست در امان باشد
بوده با هر دلیش معرفتی
برده از هر پیمبری صفتی
عصمت او را حصار تن گشته
عفتش پود و تار تن گشته
بندهای را که عشق بپسندد
به چنین خدمتیش در بندد
روی دل بر حبیب خویش کند
ترک حظ و نصیب خویش کند
گر به تیغش زنی نپیچد رخ
زهر گویی، شکر دهد پاسخ
حر و مستور و ستر پوشنده
نیک خواه و سخن نیوشنده
کار خود را نخواهد از کس مزد
نبود زین فروتنی تن دزد
هر چه زان نفس او شکسته شود
بکند، گر چه نیک خسته شود
بکشد صد عتاب و سر نکشد
بنهد نان و خود نمک نچشد
رخت خود در عدم تواند برد
بیوجود اجل تواند مرد
در جهان رنگ مقبلی اینست
پهلوانی و پر دلی اینست
هر که این سیرت اندرو یابی
کوش تا رو ازو نه برتابی
در پی نفس گشتن از سردیست
نفس کشتن نهایت مردیست
بهل این خواب و خور، که عار اینست
مخور و میخوران، که کار ایسنت



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: اوحدی در این بخش از جام جم، جوانمردی را پیوند «مردی» و «مردمی» میداند و پیامبر را نمونهٔ کامل انسانیت و علی را تنها شناسندهٔ راه جوانمردی معرفی میکند که راه رسیدن به گنج توحیدند. سپس صفات جوانمرد را برمیشمارد: راستی، حیا، چشمپوشی از عیب دیگران، یاری بیماران و یتیمان و بیوگان، بخشش، بردباری در برابر آزار و بیمزد خدمت کردن. در پایان، اوج جوانمردی را کشتن نفس و مردن پیش از مرگ میداند و خواننده را به ترک خواب و خور و خوراندن به دیگران فرامیخواند.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی بدانی جوانمردی چیست، از مردمان بپرس. اگر بدانی انسانیت چیست، همین برایت بس است.
هوش مصنوعی: نشانه و پوشش مرد، انسانیت است؛ انسان واقعی کسی است که رفتارش مردانه و جوانمردانه باشد.
هوش مصنوعی: تا خودت هم انسان و جوانمرد نشوی، نمیتوانی کار خود را سامان دهی و دردت را درمان کنی.
هوش مصنوعی: هیچکس مانند پیامبر انسانیت را نمیشناسد، و راه جوانمردی را تنها علی میشناسد.
هوش مصنوعی: هر کس در این دو مرد نگریست، چشمش گشوده شد و این راه را دید.
هوش مصنوعی: و هر کس که این دو به او نظر کردند، چهرهاش از نور مانند ماه روشن شد.
هوش مصنوعی: این دو طلسمِ گنج یگانهپرستیاند؛ خداوند آن ذات نامیدهشده است و این دو نامهای او هستند، یعنی نشانه و راه رسیدن به او.
هوش مصنوعی: تو از راه این طلسم به آن گنج میرسی و از راه این دو نام به خودِ ذات نامیدهشده، یعنی خداوند، راه مییابی.
هوش مصنوعی: آن دو هم انسان کامل بودند و هم جوانمرد، و صاحب درد معنوی و عشق بودند.
هوش مصنوعی: در ایشان جوانمردی و انسانیت به هم پیوست و از پیوند این دو، فتوت پدید آمد.
هوش مصنوعی: کسی که نمایندهٔ این فتوت نامدار است باید راستکار و از هر کجی و نادرستی دور باشد.
هوش مصنوعی: با نیت خیانت به کسی نگاه نکند و نگاهش از روی شهوت و هوس نباشد.
هوش مصنوعی: از شرم سرش پایین باشد و آدم بیحیا را از در خانهٔ خود براند.
هوش مصنوعی: کسی از او سخن بیهوده نمیشنود و در میان مردم خودستایی و لاف نمیزند.
هوش مصنوعی: از روی ادب، با شبزندهداری و نگهبانی، خفتگان را یاری میکند و از آنان پاسداری میکند.
هوش مصنوعی: نفس خود را با صبر در بند کرده و با وادار کردن خود، بند کیسهٔ نان و پولش را برای بخشش گشوده است.
هوش مصنوعی: دل به درمان بیماران بسته و در دل مردمان روزگار جا گرفته است.
هوش مصنوعی: در خلوت و آشکار، یاری رساندن به گرفتاران رنج و بلا را ورد و کار همیشگی خود کرده است.
هوش مصنوعی: به یتیمان شهر چیزی میبخشد و پناهگاه زنان بیوه نیز هست.
هوش مصنوعی: از عیب دیگران چشم میپوشد و در پی کشف راز و نهان مردم نیست.
هوش مصنوعی: هیچ بدی همراه حال او نمیشود، زیرا بدی حتی به خیالش هم راه نمییابد.
هوش مصنوعی: پرهیزگاری همراه او و انسانیت همدم او در راهش است.
هوش مصنوعی: وجودش برگزیدهٔ روزگار است و هر کس با او باشد در امان است.
هوش مصنوعی: با هر دلی آشنایی و شناختی دارد و از هر پیامبری صفتی نیک به ارث برده است.
هوش مصنوعی: پاکدامنی برای تن او مانند دژ است و عفت، تار و پود وجودش شده است.
هوش مصنوعی: بندهای را که عشق بپسندد، به چنین خدمتی وادار و پایبند میکند.
هوش مصنوعی: روی دلش را به سوی محبوب میکند و بهره و نصیب شخصی خود را رها میکند.
هوش مصنوعی: اگر با شمشیر بزنیاش روی برنمیگرداند و اگر سخن تلخ و زهرآگین بگویی، با سخن شیرین پاسخ میدهد.
هوش مصنوعی: آزاده و پاکدامن و پوشانندهٔ عیب دیگران است؛ خیرخواه است و سخن دیگران را میشنود.
هوش مصنوعی: برای کار خود از کسی مزد نمیخواهد و در این فروتنی، از زیر بار کار شانه خالی نمیکند.
هوش مصنوعی: هر کاری که نفس او را بشکند انجام میدهد، هرچند بسیار خسته و آزرده شود.
هوش مصنوعی: صد سرزنش را تحمل میکند و سرکشی نمیکند؛ نان پیش دیگران میگذارد و خود حتی نمک هم نمیچشد.
هوش مصنوعی: میتواند بار هستی خود را به نیستی ببرد و پیش از آمدن مرگ، بمیرد؛ یعنی از خود و خواهشهایش فانی شود.
هوش مصنوعی: نشانهٔ خوشبختی در جهان همین است و پهلوانی و دلاوری واقعی همین است.
هوش مصنوعی: در هر کس این خوی و روش را یافتی، بکوش که از او روی برنگردانی.
هوش مصنوعی: دنبالروی از نفس از سستی و بیشوری است؛ کشتن نفس اوج جوانمردی است.
هوش مصنوعی: این خواب و خوراک را رها کن که مایهٔ ننگ است؛ خودت مخور و به دیگران بخوران، که کار درست همین است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.