روز شد، ای حکیم، از آن منزل
خبری ده که چون گذشت این دل
خود ازین آمدن مراد چه بود؟
سر این هجر و این بعاد چه بود؟
مگر آغاز کار دریابیم
وز وجود جهان خبر یابیم
همه دانستنیست این به عیان
گر ندانستهای درست بدان
کاولین قسمت از طریق قیاس
در وجود و عدم دهند اساس
وین وجود ار فناپذیر بود
ممکنست ار چه بر اثیر بود
ور فنا را بدو نباشد راه
واجبست و بدین مخواه گواه
ذات واجب قدیم و فرد بود
بی چه و چون و خواب و خورد بود
باشد او از جهات نیز به در
تو از آن ذات بیجهت مگذر
هر چه در امتناع و امکانست
ذات واجب مغایر آنست
چون شد از امتناع و امکان حر
شد ز جودش وجود عالم پر
کرد هستیش اقتضای ظهور
زانکه نورست و فاش گردد نور
ذات او بر وجود شاهی کرد
رحمتش رخ به نیکخواهی کرد
صنع را مظهری ضرورت شد
طالب جسم و جان و صورت شد
اول جمله اوست، عز وجل
گر چه آخر ندارد و اول
عزتش چون ز خود به خود پرداخت
نظری بر کمال خویش انداخت
زان نظر گشت عقل کل موجود
عقل کاو را بدید کرد سجود
نفس کل شد پدید از آن دیدن
شد پسندیده زان پسندیدن
نفس چون در سوم نورد افتاد
سومین جوهر دو فرد افتاد
زان سه رتبت سه بعد پیدا شد
پیکر آسمان هویدا شد
جوهر نفس چون به خود نگریست
تا بداند که حق که و او کیست؟
عقل و نفس و فلک پدید آمد
چرخ در گفت و در شنید آمد
هم چنین تا که نه فلک شد راست
حکمتش چون بدین فزونی خواست
شد عیان زین دو چار کاشانه
هفت شاه و دوازده خانه
همه در مهد این همایون رخش
روشن آیین و روشنایی بخش
نرم خوبان تیز تازنده
هر یکی پردهای نوازنده
چرخ چون دور کرد و شد شیدا
شد زمین روشن و زمان پیدا
در زمان گشت چار فصل پدید
بر زمین نیز هفت خط بکشید
هفت اقلیم از آن بپیوستند
هر یکی بر ستارهای بستند
چون از آن جنبش شبانروزی
یافت انجم برات پیروزی
شد نماینده زین ورق در حال
مشرق و مغرب و جنوب و شمال
چرخ از اول که چیره شد در دور
چار عنصر پدید شد بر فور
کآتش و باد و آب و خاک تواند
هم حیات تو، هم هلاک تواند
وین عناصر چو دست بر هم داد
زان سه مولود نامدار بزاد
آن سه مولود چیست؟ نیک بدان
معدن و پس نبات و پس حیوان
گشت معدن به خاک پوشیده
وز زمین شد نبات جوشیده
حیوان بر زمین و آب و هوا
شد به جنبش روان و حکم روا
این سه موقوف بر چهار ارکان
و آن برین هفت گنبد گردان
چرخ محتاح نفس و نفس به عقل
تا به وحدت رسید نقل به نقل
گر چه هر یک چنین مدار کند
چون به وحدت رسد، فرار کند
آنکه با عقل بود روحش جفت
جنبش نفس را طبیعت گفت
طبع چون در مزاج پیوندد
از تراکیب نقشها بندد
چونکه از طبع و از مزاج برون
نیست این نقشهای گوناگون
اختلاف زمان برون آورد
نه مزاج از چهار عنصر فرد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به تبیین مبدا آفرینش و وجود جهان میپردازد. شاعر از حکیم میخواهد تا از اصل خلقت و چرایی وجود انسان و جهان سخن بگوید. وجود را از نظر فلسفی و عرفانی بررسی کرده و به واجب الوجود به عنوان منشأ همه چیز اشاره میکند. سپس فرآیند آفرینش را توضیح میدهد که چگونه از وجود واجب، عالم و موجودات پدید آمدند و از عناصر طبیعی و مخلوقات مختلف، نظیر معدن، گیاه و حیوان صحبت میکند. در نهایت، شاعر به تأثیر طبیعت و مزاج بر وجود میپردازد و اختلافات موجود در عالم را نتیجهی این ترکیبها میداند.
هوش مصنوعی: روز شد و ای حکیم، از آن مسافرت و دوری به من خبری بده که چطور گذشت و چه بر دل من گذشت.
هوش مصنوعی: هدف از آمدن انسان به این دنیا چه بود؟ دلیل این جدایی و فراق چه بود؟
هوش مصنوعی: شاید بتوانیم آغاز آفرینش را درک کنیم و از وجود جهان اطلاعاتی به دست آوریم.
هوش مصنوعی: این بیت میگوید که همه چیزهایی که قابل فهم و دانستن هستند، به وضوح آشکارند و اگر کسی آنها را نشناخته یا ندانسته، باید به درستی آنچه را که لازم است، بشناسد.
هوش مصنوعی: کاولین (کلام آغازین) را از راه قیاس (مقایسه) در وجود و عدم (وجود و نبودن) به ما میدهند که اساس آن را پایهگذاری میکند.
هوش مصنوعی: اگر وجود دچار زوال و فنا باشد، ممکن است، هرچند که به تأثیر موجودات وابسته باشد.
هوش مصنوعی: اگر فنا (زوال و نابودی) به او (وجود واجب) راهی نداشته باشد، پس این تعبیر درست است و برای این موضوع به هیچ موجودی گواهی نخواهید یافت.
هوش مصنوعی: ذات واجب، که ازلی و یگانه است، وجودی است که هیچگونه کمبود یا ویژگی خاصی ندارد و از هر گونه نیاز به خواب، غذا یا دیگر امور مادی آزاد است.
هوش مصنوعی: وجود او (خدا) از جهات مختلف متعالی و فراتر است، پس تو از آن ذات بیجهت و بینقص دور نشو و حواسات را از آن غافل نکن.
هوش مصنوعی: هر چیزی که در حالت امتناع (عدم وجود) و امکان (وجود) قرار دارد، با ذات واجب (خدا) در تضاد و اختلاف است.
هوش مصنوعی: زمانی که ذات واجب (خدا) از امتناع و امکان جدا شد، به خاطر سخاوت و بخشندگیاش، وجود عالم به طوری کامل به وجود آمد و پر شد.
هوش مصنوعی: وجود او اقتضای ظهور و پیدایش دارد، چون او نوری است که باید آشکار شود و روشناییاش نمایان گردد.
هوش مصنوعی: وجود خداوند بر شاهی (آفرینش) رحمت نازل کرد و با بخشش خود، به نیکوکاران و خوبخواهان محبت و لبخند نشان داد.
هوش مصنوعی: آفرینش (صنع) به مظهری نیاز داشت که جسم و جان و صورت را جستجو کند.
هوش مصنوعی: خدای تعالی، اولین و بزرگترین وجود است و هرچند در نهایت کمال خود قرار دارد، از ابتدای آفرینش نیز همیشه بوده است.
هوش مصنوعی: عزت و بزرگی خداوند وقتی که از ذات خود به ذات خودش مینگرد، نگاهی به کمال و تمامیت خود میاندازد.
هوش مصنوعی: از آن نگاه، عقل کل به وجود آمد؛ عقلی که وقتی خود را دید، به او سجده کرد.
هوش مصنوعی: نفس که در اینجا به معنای روح یا جان است، با مشاهدهای که داشت کل شد، یعنی به کمال رسید. این کمال به خاطر پسندیدنی است که از آن دیدن به وجود آمد.
هوش مصنوعی: نفس وقتی به سومین عرصه و مرحله (سوم نورد) وارد شد، دو جوهر دیگر به شکل فرد و جداگانه (مستقل) پدیدار شدند.
هوش مصنوعی: از آن سه مرتبه، سه بُعد (فضا) به وجود آمد و شکل آسمان آشکار شد.
هوش مصنوعی: نفس، هنگامی که به ذات خود نگاهی میاندازد تا بفهمد که حقیقت چیست و خداوند چه جایگاهی دارد، به جستجو میپردازد.
هوش مصنوعی: عقل و نفس و آسمان (فلک) به وجود آمدند، چرخ (زمان و هستی) از گفتن و شنیدن (یعنی از تعامل و ارتباط) شکل گرفت.
هوش مصنوعی: هنگامی که فلک هنوز به درستی شکل نگرفته بود، حکمت (عقل و دانش) به خاطر این فراوانی و گسترش خود، خواستهاش را مطرح کرد.
هوش مصنوعی: از این دو موضوع روشن شد که هفت پادشاه و دوازده خانهای که در آفرینش وجود دارند، همگی در یک کاشانه یا جایگاه مشخص قرار دارند.
هوش مصنوعی: همه در جایگاه این مخلوق فرشتۀ زیبا، نورانی و روشنیبخش هستند.
هوش مصنوعی: نیکوکاران با لطافت و شتاب سر میزنند و هر یک با مهارت و زیبایی به نوازندگی مشغولند.
هوش مصنوعی: زمان که به دور خود میچرخد و به حالت شیدایی میرسد، زمین روشن میشود و زمان به وضوح و روشنی در میآید.
هوش مصنوعی: در زمان، چهار فصل به وجود آمد و بر روی زمین همچنین هفت خط ترسیم شد که به نوعی نشانهها یا مرزها هستند.
هوش مصنوعی: هفت اقلیم (که اشاره به هفت منطقه جغرافیایی و فرهنگی مهم دارد) به آن نتیجه و پیوندی میرسند که هر کدام بر ستارهای (به عنوان نماد) قرار میگیرند. این بیان نشاندهنده تأثیر و ارتباطات عمیق میان دنیا و آسمان است و به نوعی نظم و هماهنگی در عالم اشاره دارد.
هوش مصنوعی: وقتی که حرکت شبانهروزی ستارهها به وقوع میپیوندد، ستارهها نشانه و مظهر پیروزی میشوند.
هوش مصنوعی: در این بیت گفته میشود که در حال حاضر، در هر سوی دنیا (مشرق، مغرب، جنوب و شمال) یک نماینده از این ورق یا صفحه وجود دارد که میتواند به حرکت و تغییرات آن اشاره کند. این اشاره به تأثیرات و نشانههای آفرینش در همه جهات است.
هوش مصنوعی: از آغاز که زمان در گردش افتاد، چهار عنصر (آب، باد، آتش و خاک) بهسرعت ظهور کردند.
هوش مصنوعی: آتش، باد، آب و خاک میتوانند هم زندگی تو را تأمین کنند و هم باعث مرگ و نابودیات شوند.
هوش مصنوعی: این جمله میگوید که این چهار عنصر (آتش، باد، آب و خاک) وقتی که با یکدیگر ترکیب شوند، سه موجود مهم و شناختهشده را به وجود میآورند.
هوش مصنوعی: آن سه مولود اشاره به سه موجود اصلی دارند که از عناصری که به هم پیوستهاند به وجود آمدهاند: نباتات، حیوانات و انسانها. بنابراین در این بیت به اهمیت و شناخت این سه نوع موجود از یکدیگر اشاره شده است.
هوش مصنوعی: خاک به عنوان منبعی پنهان، تبدیل به گیاهانی میشود که از زمین میرویند.
هوش مصنوعی: حیوانات در زمین، آب و هوا به حرکت درآمدند و زندگی آغاز شد.
هوش مصنوعی: حیات در زمین، آب و هوا به سه عنصر وابسته است و این سه عنصر، به چهار رکن (یعنی آتش، باد، آب و زمین) نیاز دارند و آن چهار رکن هم تحت تأثیر هفت گنبد (که میتواند به هفت آسمان یا سیارهها اشاره داشته باشد) قرار دارند.
هوش مصنوعی: حرکت چرخ (دوران آسمان) به وجود نفس (روح) وابسته است و نفس با کمک عقل به وحدت (یکپارچگی) میرسد. این انتقال از یک مرحله به مرحله دیگر به صورت تدریجی و پیوسته انجام میشود.
هوش مصنوعی: هر چند هر یک از افراد بهطور جداگانه آنطور که خود میخواهند عمل میکنند، اما وقتی به وحدت و هماهنگی برسند، به سرعت فرار میکنند و از یکدیگر جدا میشوند.
هوش مصنوعی: آن کسی که با عقل همراه است، روح او با حرکات نفس از جانب طبیعت در ارتباط بوده و همافزایی دارد.
هوش مصنوعی: طبیعت وقتی که با مزاج در هم آمیخته میشود، از ترکیبهای مختلف، شکلها و نقشهای گوناگون را ایجاد میکند.
هوش مصنوعی: نقشهای مختلف و گوناگون جهان، نتیجهای از طبع و مزاج هستند و هیچیک از آنها خارج از این دو وجود ندارد.
هوش مصنوعی: اختلاف و تغییر در زمان باعث نمیشود که مزاج و ویژگیهای چهار عنصر (آتش، آب، هوا و خاک) از هم جدا شوند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.