گر مریدی ز دار دور شود
در مریدی در آن حضور شود
چون ترا نیز عزم این راهست
دل تو زین عزیمت آگاهست
رخ به راه آر و رخت بر خر نه
جای پرداز و پای بر در نه
چار عنصر به چار میخ در آر
شاخ تن را ز بار وبیخ درآر
مرم از دار، تا به تخت رسی
پای بردار، تا به بخت رسی
شیر مردان دین به آخر کار
نردبانی بساختند از دار
تا بدان نردبان نگاه کنی
بر نهی پای و برگ راه کنی
آنکه بالای نردبان بلاست
راه بالات مینماید راست
تا تو جز چوب و در ندانی دید
رازهای دگر ندانی دید
سخن عشق زیر و بالا نیست
در ره عشق رخت و کالا نیست
نزد مردان بلا و بخت یکیست
پیش عشاق دار و تخت یکیست
نتراشند جز به یک منوال
تخت مردان و تخته غسال
تاجشان بی سری و سامانیست
تخت تابوت عالم فانیست
نیست در راه عشق پیچ مپیچ
روشنی در فناست، دیگر هیچ
با تو تا ذرهای ز هستی هست
همچنان نام بتپرستی هست
بت تن را بهل، که بیش ارزی
بت تست آن، بروچه ملیرزی؟
بت شکن باش، تا که چست شوی
بت رها کن، که تن درست شوی
تاج و تختی که پاو سر داند
عاشقش کم ز خاک در داند
چه بود چوب خشک یا زر زرد؟
که بدان پای و سر نگارد مرد
تخت مردان ز عزتست و سکون
تاجشان سر امر «کن فیکون»
برچنین تاج و تخت کن شاهی
تا بگیری ز ماه تا ماهی
بر فلک بیعروج نتوان رفت
به سفر بیخروج نتوان رفت
نفس با عقل چون یگانه شود
کی چو تن مبتلای خانه شود؟
نفس را عقل کن به دانش و داد
تا به عرشت برآورد چون باد
علم نفس ترا به عقل کند
این سخن دل درست نقل کند
دور کن حرص خورد و خواب از خود
سهل کن باربان و آب از خود
جز ریاضت مکن دگر پیشه
تا شود بی کدورت اندیشه
مده اندیشه جز به جان خرد
آشنا گرد با روان خرد
جز خرد نیست کز خدا گوید
روح ازو گفت هر چه وا گوید
نفس تا بر خرد ندارد گوش
نتواند حدیثی از سر هوش
مهل این نفس را دمی بیفکر
تا بیابی هزار گوهر بکر
بکن از راه حکمت و معقول
سیر در عالم نفوس و عقول
گرچه نتوان که ذات بین گردی
زین دو گوهر صفات بین گردی
هرچه فانیست در ضمیر مهل
جز به باقی مده تصور دل
فکر صافی ز ذوفنون خیزد
فکر آشفته از جنون خیزد
فکر چون صاف شد، صفات دهد
رخ به درگاه اصطفات دهد
هرچه فانیست خود خیال بود
فکر فانی ترا وبال بود
نتوانی به چشم سر دیدن
جز سروریش و بام و در دیدن
چشم سرت لقا تواند دید
نفس باقی بقا تواند دید
جان چو باقیست او بقا جوید
تن فانی چه ارتقا جوید؟
ده نشین به دود سوی رز خویش
جنبش هر کسی به مرکز خویش
علم باقی بدان که چیست؟ بجوی
وین بقا در دیار کیست؟ بپوی
لوح نفس از خیال خالی کن
پر ازین نقش لایزالی کن
هر چه در جنت تو دیده شود
هم ز کردارت آفریده شود
وان عذابی که سرنوشته تست
هم یقیندان که سرگذشته تست
عملت پیش میرود به بهشت
تا ز بهر تو خانه سازد و کشت
خلق نیک توحور خواهد شد
رای عالی قصور خواهد شد
گفتهای خوش که بر زبان آید
مرغ و حلوای پختهزان آید
شاخهای مرصع از گوهر
سخن تست، ازین سخن مگذر
کوثر از دانش لدنی خاست
سلسبیل از طریق جستن راست
خوب کاران او چو کشت کنند
گاو در خرمن بهشت کنند
آنکه فردا بهشت فاش برند
پیشهکاران دانه پاش برند
آدم از جهل بست برتوشه
از چنان خرمن اینچنین خوشه
هم ضعیفی و هم ظلوم و جهول
با سه عیب چنین مباش فضول
بر عصای قبول تکیه مزن
که «عصی آدمت» زند گردن
تا دلت مرغ پخته خواهد و می
چون نهی در بهشت باقی پی؟
بگذر زین بهشت پردانه
در بهشت خدای برخانه
تو به دهقان رها کن و بیوه
گندم و مرغ و قلیه و میوه
زان رحیق اردمی دونوش کنی
هم چو دریا ز عشق جوش کنی
تا که دریاست جوش دریا هست
جهد کن تا شوی چو دریا مست
جوش دریا تمام خواهد بود
جوش تست آنکه خام خواهد بود



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر به توصیههایی درباره سیر و سلوک روحانی و عشق به حق میپردازد. شاعر میگوید که اگر کسی بخواهد از دنیا فاصله بگیرد و به سطوح بالاتری از معرفت و وجود برسد، باید از تعلقات دنیوی خود آزاد شود و در مسیر عشق و عرفان گام بردارد. او تأکید میکند که در این راه، زیباییها و آزمایشها یکی هستند و آنچه مهم است، خلوص نیت و تلاش برای دستیابی به فضیلت و بقاست. با رها کردن نفس و حرص، انسان میتواند به درک و شناخت عمیقتری از خود و خدا برسد و در نهایت به خوشبختی واقعی دست یابد. در پایان، شاعر بر لزوم عمل صالح و کوشش در مسیر درست زندگی تأکید میکند تا انسان به بهشت واقعی نائل شود.
هوش مصنوعی: اگر مریدی از دنیای مادّی و غیر حقیقی جدا شود، در عالم معنوی و حقیقی، با حقیقت و وجود خداوند همراه میشود.
هوش مصنوعی: اگر تو هم قصد سفر به این راه را داری، دل تو از این تصمیم باخبر است.
هوش مصنوعی: چهرهات را به سوی راه بیاور و بار و بنهات را بر الاغ ببار، اینجا جایی برای توقف و تأمل نیست.
هوش مصنوعی: بدن خود را به چهار عنصر (آب، آتش، هوا و خاک) که پایهگذار هستی هستند، وصل کن و ریشههای آن را از بار و زبالهها جدا کن.
هوش مصنوعی: از دار بالا برو و به تخت (قدرت) برس، برای اینکه به سعادت و خوشبختی برسی.
هوش مصنوعی: در نهایت، مردان دیندار (شیرمردان) برای رسیدن به اهداف خود، نردبانی درست کردند که از دار آویخته شده بود.
هوش مصنوعی: برای اینکه بر آن نردبان نگاه کنی، باید پا روی آن بگذاری و از آن بالا بروی.
هوش مصنوعی: کسی که در بالای نردبان سختی و مصیبت قرار دارد، مسیر صعود به مقامهای بالاتر را بهطور مستقیم به تو نشان میدهد.
هوش مصنوعی: اگر تو فقط به ظواهر و مادیات (چوب و در) توجه کنی، هرگز نمیتوانی به عمق و رازهای پنهان دیگر پی ببری و چیزهای دیگر را درک کنی.
هوش مصنوعی: در عشق، صحبت و گفتوگو درست و غلط ندارد و در این راه، ثروت و مال اهمیتی ندارد.
هوش مصنوعی: در نزد مردانِ بزرگ و باتجربه، بلا و سرنوشت (قسمتهای سخت و آسان زندگی) یکی است و برای عاشقان، قدرت و افتخارات (مثل دار و تخت) نیز یکسان هستند.
هوش مصنوعی: تخت مردان و تابوت غسال را تنها به یک شکل میسازند و به عبارتی، هم تخت پادشاهان و هم تابوت مردگان از یک جنس و یک نوع است.
هوش مصنوعی: تاج آنها بدون سر و سامان است و جایگاهی که در آن قرار دارند، تابوتی از دنیای فانی و بیدوام است.
هوش مصنوعی: در مسیر عشق، هیچ راهی پیچ و خم ندارد و روشنایی هم در نابودی و فنا وجود ندارد؛ پس هیچ چیز دیگری هم باقی نمانده است.
هوش مصنوعی: وجود من تا زمانی که ذرهای از هستی در من باقی است، همچنان به عشق تو ادامه دارد و عشق به تو، شبیه پرستش بت است.
هوش مصنوعی: بدن را رها کن و به تعبیر بت که بیشتر از آن ارزشی ندارد، چه نیازی داری به آن؟
هوش مصنوعی: بت شکن باش تا آزاد و رها شوی، زیرا که رها کردن بت، موجب سلامت و بهبود جسم تو خواهد شد.
هوش مصنوعی: تاج و تختی که متعلق به پادشاه یا محبوب است، برای عاشق معنایی بیشتر از خاک و زمین ندارد و او به عشقش اهمیتی بیشتر از مقام و ثروت نمیدهد.
هوش مصنوعی: سؤال میکند که چه چیزی ارزشمندتر است، چوبی بیفایده یا زر زرد؟ زیرا مردانی که در مقام و منزلت هستند بر اساس پای و سر (یعنی قدرت و اندیشه) خود، قضاوت میشوند و نه بر اساس مواد بیارزش.
هوش مصنوعی: تخت پادشاهان از احترام و آرامش برخوردار است و تاج آنها نشاندهنده قدرتی است که با فرمان «بشو، و میشود» همراه است.
هوش مصنوعی: برای چنین تاج و تختی، ای شاه، تدبیری کن تا از ماه تا ماهی، یعنی از این زمان تا زمانهای آینده، قدرت و اقتدار خود را حفظ کنی.
هوش مصنوعی: انسان نمیتواند به آسمان صعود کند و به فرازها برسد، مگر اینکه اول از دنیای زمین خارج شود و سفر کند. به عبارت دیگر، برای دستیابی به مقامهای عالی و معنوی، باید مسیرهایی را طی کرد و از عوالم فعلی گذر کرد.
هوش مصنوعی: زمانی که نفس و عقل با هم یکجا شوند، آیا همانقدر که بدن به مشکلات و مصائب زندگی دچار میشود، نفس نیز دچار مسائل و چالشها خواهد شد؟
هوش مصنوعی: نفس را با دانش و انصاف تعلیم بده تا مانند باد به عرش و مقام بالا نائل شود.
هوش مصنوعی: علم، نفس تو را به واسطهٔ عقل وادار به درک و تفکر میکند و این کلام، حقیقتی را به درستی بیان میدارد.
هوش مصنوعی: حرص و طمع را از خود دور کن و خواب و تنبلی را رها کن. آسانگیر و بیتردید بر زحمات خود و کار و تلاش نیکو متمرکز شو.
هوش مصنوعی: جز تمرین و سختی، کار دیگری نکن تا اندیشهات بیکدورت و خالی از افکار منفی شود.
هوش مصنوعی: فقط به اندیشهای که با عقل آشناست توجه کن و غیر از آن را رها کن، تا با روحی روشن و سلیم در ارتباط باشی.
هوش مصنوعی: جز خرد یعنی آگاهی و دانش نیست، که از خداوند به انسان میگوید. روح انسان از او است و هرچه را که بیان کند، از همین آگاهی سرچشمه میگیرد.
هوش مصنوعی: اگر نفس به خرد گوش ندهد، نمیتواند داستانی از عقل و دانایی بگوید.
هوش مصنوعی: لحظهای نفس را آسوده بگذار تا با فکر و اندیشه بتوانی به ارزشهای بینظیری دست یابی.
هوش مصنوعی: با استفاده از حکمت و عقل، در دنیای روحها و اندیشهها سیر و سفر کن.
هوش مصنوعی: اگرچه ممکن نیست که تو ذات (خود) را ببینی، اما میتوانی صفات دو گوهر (عشق و معرفت) را تماشا کنی.
هوش مصنوعی: هر چیزی که در وجود انسان زودگذر و فانی است، نباید در دل او جایی داشته باشد و تنها باید به اندیشه و تصوری از چیزهای باقی و پایدار بپردازد.
هوش مصنوعی: فکر پاک و درست از دانش و فنون به دست میآید، ولی فکر پریشان و آشفته ناشی از جنون و آشفتگی ذهنی است.
هوش مصنوعی: وقتی فکر انسان پاک و خالص باشد، فضیلتها و ویژگیهای نیک را به او میبخشد و او را به درگاه خدای بزرگ نزدیک میکند.
هوش مصنوعی: هر چیزی که ناپایدار است، تنها خیال و تصور است. فکر ناپایدار خود بر تو بار سنگینی میگذارد و موجب رنج و عذاب میشود.
هوش مصنوعی: تنها چیزی که با چشم سر میتوان دید، خوشحالی و منظرۀ بام و در است، و نمیتوان به عمق واقعیات رسید.
هوش مصنوعی: چشم ظاهری فقط میتواند دیدار محبوب را مشاهده کند، اما نفس یا روح جاودانه، قادر به دیدن بقا و استمرار زندگی است.
هوش مصنوعی: وقتی جان باقی و جاودانه است، چرا بدن فانی و ناپایدار به دنبال رشد و توسعه میگردد؟
هوش مصنوعی: هر کس به نوعی در پی آرزوها و خواستههای خود است؛ درواقع، هر فرد باید به آنچه که برایش مهم است و به مرکز زندگیاش مربوط میشود، توجه کند. این بیت به این نکته اشاره دارد که همگان در دنیای خود، به سمت علایق و تمایلات خود حرکت میکنند.
هوش مصنوعی: علم جاودان را بشناس و به دنبال آن بگرد، و ببین این بقا و ماندگاری در کدام سرزمین یا نزد کدام شخص است.
هوش مصنوعی: ذهن خود را از خواب و خیالها خالی کن و آن را پر از نقشهای ابدی و جاودانه کن.
هوش مصنوعی: هر چیزی که در بهشت تو مشاهده میشود، همه از کردار و اعمال خود تو ساخته شده است.
هوش مصنوعی: بلای و عذابی که برای تو مقدر شده و در سرنوشت تو نوشته شده، باید بدان که همین عذاب هم سرنوشت و داستان زندگی توست.
هوش مصنوعی: عمل تو باعث میشود که بهشت به جلو بیفتد تا برای تو خانهای بسازد و زراعتی برپاکند.
هوش مصنوعی: خلق نیک به خوبی از تو پیروی خواهد کرد و اندیشههای بلند تو سبب ناکامی و ضعف خواهد شد.
هوش مصنوعی: سخنان تو چنان شیرین و دلنشین است که مانند مرغی است که آواز میخواند و این سخن باعث میشود مثل حلوای پخته، لذتبخش و خوشمزه به نظر بیاید.
هوش مصنوعی: سخنان تو مانند شاخههای زیبای درختی است که با جواهرات زینت داده شدهاند، پس از این سخن نهتنها عبور نکن، بلکه به آن توجه کن.
هوش مصنوعی: کوثر، که اشاره به دانش بلندمرتبه و الهی دارد، از علم معنوی و سرشتی خاص به وجود آمده و سلسبیل، به معنی آب زلال و گوارا، از راه جستجو و تلاش در مسیر درست برای به دست آوردن آن ایجاد شده است.
هوش مصنوعی: کسانی که کارهای نیک انجام میدهند، مانند کشاورزانی هستند که در خرمن بهشت دانه میکارند و از نتایج آن بهرهمند میشوند.
هوش مصنوعی: آنان که در فردا بهشت را برای کارگران نشان میدهند، همان کسانی هستند که دانههای خوشبختی را بین آنان میپاشند.
هوش مصنوعی: انسان به دلیل نادانی، توشهای از دانش و فهم برداشت نمیکند و از انبوه علم و خرد که در دنیا موجود است، بهرهبرداری لازم را نمیتواند داشته باشد.
هوش مصنوعی: هم ضعیف هستی و هم ستمکار و نادان، با این سه عیب اینگونه زیادهروی نکن.
هوش مصنوعی: به اعتماد بیدلی و سهلانگاری تکیه نکن، زیرا این بیپناهی به زیان تو تمام میشود و باعث آسیب به تو خواهد شد.
هوش مصنوعی: وقتی که دل تو به لذتها و خوشیهای دنیوی تمایل دارد و مانند مرغی پخته میخواهد به آرامش برسد، چگونه میتوانی در بهشتی که جاودانه و واقعی است، قرار بگیری؟
هوش مصنوعی: از این بهشت پر زرق و برق و دلفریب بگذر، زیرا بهشت واقعی در خانهٔ خداست.
هوش مصنوعی: تو کشاورزان را رها کن و به زنهای بیوه و محصولات زراعی مانند گندم و مرغ و غذا و میوه توجه کن.
هوش مصنوعی: از آن نوشیدنی خوشمزه که از گندم تهیه میشود، مثل دریا عشق را در خود به جوش بیاور.
هوش مصنوعی: تا زمانی که دریا وجود دارد، جوش و خروش آن هم ادامه دارد. تلاش کن که مانند دریا مست و شاداب شوی.
هوش مصنوعی: هیجان و جوش و خروش دریا ناشی از خود دریا است، اما اگر کسی (مانند انسان) خام و ناپخته باشد، همچنان در حالت خامی باقی میماند و نمیتواند به آن حالت غنی و پرشور برسد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.