گنجور » نظامی » خمسه » لیلی و مجنون » بخش ۱۷

# چون دید پدر به حال فرزند

آهی بزد و عمامه بفکند

وقتی پدر، فرزندش را در این حال دید، آهی کشید و عمامه‌اش را (از سر کشید و) برزمین انداخت.

# نالید چو مرغ صبحگاهی

روزش چو شبی شد از سیاهی

مثل مرغ صبحگاهی شروع به ناله کرد و (آنقدر بدحال شد که) چشمانش رو به سیاهی رفت

# گفت ای ورق شکنج دیده

چون دفتر گل ورق دریده

گفت ای کسی که مثل برگ، چروک و خشکیده شدی و مانند گلی شدی که گلبرگ‌هایش زخمی شده‌اند.

# ای شیفته چند بیقراری‌؟

وی سوخته چند خامکاری‌؟

ای عاشق دلباخته، تا کی میخواهی بی‌قراری کنی؟ ای کسی که به آتش عشق سوخته‌ای، هنوز هم روی نادانی‌ات باقی‌ هستی؟

# چشمِ که رسید در جمالت‌؟

نفرین که داد گوشمالت‌؟

چه کسی تو را چشم زده؟ (کی چشمت زده؟) نفرین چه کسی تنبیهت کرده؟

# خون که گرفت گردنت را؟

خار که خلید دامنت را؟

خون چه کسی بود که به گردن تو افتاد؟ خار چه کسی دامنت را پاره کرده و آسیب زده؟

# از کار شدی چه کارت افتاد‌؟

در دیده کدام خارت افتاد‌؟

مگر چه کردی که به این روز افتادی؟ چه خاری بود که به چشمت رفت؟ (چه بلایی بود که به سرت آمد؟)

# شوریده بوَد نه چون تو بدبخت

سختیش رسد نه این چنین سخت

کسی که (این بلاها هم بر سرش بیاید) بیچاره می شود اما نه مثل تو. گرفتار می شود اما نه به این اندازه دردناک

# مانده نشدی ز غم کشیدن‌؟

وز طعنهٔ دشمنان شنیدن‌؟

آیا از این همه غم و ناراحتی خسته نشده‌ای؟ و آیا از زخم زبان‌ دشمنان درمانده نشدی؟

# دل سیر نگشتی از ملامت‌؟

زنده نشدی بدین قیامت‌؟

آیا از سرزنش و انتقاد دیگران دلت پر نشده؟ آیا با این وضعیت دشوار، هنوز بیدار نشده‌ای و تغییر نکرده‌ای؟

# بس کن هوسی که پیش بردی

کاب من و سنگ خویش بردی

از آرزو و هوس بی‌فایده خودت دست بردار که آبروی من و خودت را بردی (خودت را به کشتن دادی)

# در خرگه کار خرده کاری

عیبی است بزرگ بی‌قراری

در خیمه کار (کارگاهی) که کارهای ظریف و لطیف انجام می شود، بی قراری و بی صبری، اشتباه است و کار را خراب می کند.

# عیب ارچه درون پوست بهتر

آیینهٔ دوست، دوست بهتر

با این که بهتر است عیب، پوشیده باشد اما دوستی که مثل آیینه است بهتر است که واقعا دوست باشد (خطا را نشان بدهد)

# آیینه ز روی راستگویی

بنماید عیب تا بشویی

آیینه از روی صداقت و راستگویی، عیب را نشان می‌دهد تا بتوانی آن را برطرف کنی.

# آیینه ز خوب و زشت پاک است

این تعبیه خانه زای خاک است

آیینه از هر خوبی و زشتی، به دور است. این ویژگی و ساخته ذاتی خاک است

# بنشین و ز دل رها کن این درد

آن به که نکوبی آهن سرد

بیا و خودت را از این دردسر خلاص کن. بهتر است که کار بیهوده نکنی.

# گیرم که نداری آن صبوری

کز دوست کنی به صبر دوری

فرض کنیم که تو آن میزان صبوری را نداشته باشی که بتوانی از دوست دوری کنی

# آخر کم از آنکه گاهگاهی

آیی و به ما کنی نگاهی

حداقل انقدر به ما بی توجهی نکن (اینطور نباشد) که (فقط) گاهی بیایی و به ما سری بزنی

# هرکس به هوای دل تکی راند

وز بهر گریختن تکی ماند

هر کس برای خواسته های دل خودش، خودش حرکت کرد و برای فرار کردن هم خودش ماند

# بی‌باده کفایت است مستی

بی آرزو آرزو پرستی

بدون شراب، مست بودن، کافی است. بدون آرزو هم نمی توان دنبال آرزو بود

# تو رفته به باد داده خرمن

من مانده چنین به کام دشمن

تو رفتی و (بین مردم) این خرمن (زندگی) را به باد دادی. من ماندم و (شنیدن) حرفهای دشمنان

# تا در من و در تو سکه‌ای هست

این سکهٔ بد رها کن از دست

بیا و تا زمانی که کمی از آبرو برایمان مانده، این (عشق بی فایده) مایه ننگ را رها کن

# تو رود زنی و من زنم ران

تو جامه دری و من درم جان

هوش مصنوعی: تو به سوی رود می‌روی و من نیز با عشق تو در حال حرکت هستم. تو مانند جامه‌ای زیبا هستی و من هم مانند جانِ تو هستم.