مغنی بیا ز اول صبح بام
بزن زخمهٔ پخته بر رود خام
از آن زخمه کاو رود آب آورد
ز سودای بیهوده خواب آورد
چنین گوید آن نغز گوینده پیر
که در فیلسوفان نبودش نظیر
که رومی کمر شاه چینی کلاه
نشست از برگاه روزی پگاه
به طاق دو ابرو برآورده خم
گره بسته بر خنده جام جم
مهی داشت تابنده چون آفتاب
ز بحران تب یافته رنج و تاب
شکسته جهان کام در کام او
رسیده به نومیدی انجام او
دل شه که آیینهای بود پاک
از آن دردمندی شده دردناک
بفرمود تا کاردانان روم
خرامند نزدش ز هر مرز و بوم
مگر چارهٔ آن پریوش کنند
دل ناخوش شاه را خوش کنند
کسانی که در پرده محرم شدند
در آن داوریگه فراهم شدند
در آن تب بسی چارهها ساختند
تنش را ز تابش نپرداختند
نه آن سرخ سیب از تبش گشت به
نه زابروی شه دور گشت آن گره
از آنجا که شه دل دراو بسته بود
ز تیمار بیمار دلخسته بود
فرود آمد از تخت و برشد به بام
که شوریده کمتر پذیرد مقام
یکی لحظه پیرامن بام گشت
نظر کرد از آن بام بر کوه و دشت
در آن پستی از بام قصر بلند
شبان دید و در پیش او گوسفند
همایون یکی پیر با فر و هوش
کلاه و سرش هر دو کافور پوش
در آن دشت میگشت بیمشغله
گهش در گیا روی و گه در گله
دلش زان شبان اندکی برگشاد
که زیبامنش بود و زیرکنهاد
فرستاد کارندش از جای پست
بر آن خسرویبام ِ عالی نشست
رقیبان به فرمان شه تاختند
شبان را به خواندن سرافراختند
درآمد شبانه به نزدیک شاه
سراپردهای دید بر اوج ماه
خبر داشت کان سد اسکندریست
نمودار فالش بلند اختریست
زمین بوسه دادش که پرورده بود
دیگر خدمت خسروان کرده بود
پس آنگاه شاهش بر خویش خواند
به گستاخیش نکتهای چند راند
بدو گفت کز قصه کوه و دشت
فرو خوان به من بر یکی سرگذشت
که دلتنگم از گردش روزگار
مگر خوش کنم دل به آموزگار
شبان گفت کای خسروِ تختگیر
به تاج تو عالم عمارتپذیر
ز تخت زرت مُلک پرنور باد
ز تاج سرت چشم بد دور باد
نخستم خبر ده که تا شهریار
ز بهر چه بر خاطر آرد غبار
بدان تا سخنگو بدان ره برد
سخن گفتن او بدان در خورد
پسندید شاه از شبان این سخن
که آن قصه را باز جست اصل و بن
نگفت از سر داد و دینپروری
سخن چون بیابانیان سرسری
بدو حال آن نوشلب باز گفت
شبان چون شد آگه ز راز نهفت
دگر باره خاک زمین بوسه داد
وزان به دعایی دگر کرد یاد
چنین گفت کانگه که بودم جوان
نکردم به جز خدمت خسروان
ازان بزم داران که من داشتم
وزایشان سر خود برافراشتم
ملکزادهای بود در شهر مرو
بهیطلعتی چون خرامنده سرو
سهی سرو را کرده بالاش پست
دماغ گل از خوبروییش مست
عروسی ز پایینپرستان او
کزو بود خرم شبستان او
شد از گوشهٔ چشمزخمی نژند
تب آمد، شد آن نازنین دردمند
در آن تب که جز داغ دودی نداشت
بسی چاره کردند و سودی نداشت
سهی سرو لرزنده چون بید گشت
بدان حد کزو خلق نومید گشت
ملکزاده چون دید کان دلستان
به کار اجل گشت همداستان
از آن پیش کان زهر باید چشید
از آن نوشلب خویشتن درکشید
ز نومیدی او به یکبارگی
گرفت از جهان راه آوارگی
در آن ناحیت بود از اندیشه دور
بیابانی از کوه و از بیشه دور
بسی وادی و غار ویران در او
کنام پلنگان و شیران در او
در آن رستنی را نه بیخ و نه برگ
بنام آن بیابان بیابان مرگ
کسی کاو شدی ناامید از جهان
در آن محنتآباد گشتی نهان
ندیدند کس را کز آن شورهدشت
به مأوا گه خویشتن بازگشت
ملکزاده زاندوه آن رنج سخت
سوی آن بیابان گرایید رخت
رفیقی وفادار دیرینه داشت
که مهر ملکزاده در سینه داشت
خبر داشت کان شاه اندوهناک
در آن ره کند خویشتن را هلاک
چو دزدان ره روی را بازبست
سوی او خرامید تیغی به دست
بنشناخت بانگی بر او زد بلند
بر او حملهای برد و او را فکند
چو افکنده بودش چو سرو روان
فرو هشت برقع به روی جوان
سوی خانه خود به یک ترکتاز
به چشم فرو بستهش آورد باز
نهانخانهای داشت در زیر خاک
نشاندش در آن خانهٔ اندوهناک
یکی ز استواران بر او برگماشت
کزو راز پوشیده پوشیده داشت
به آبی و نانی قناعت نمود
وزین بیش چیزیش رخصت نبود
ملکزاده زندانی و مستمند
دل و دیده و دست هر سه بهبند
فروماند سرگشته در کار خویش
که نارفته چون آمد آن راه پیش
جوانمرد کاو بود غمخوار او
کمر بست در چارهٔ کار او
عروس تبش دیده را چاره ساخت
دلش را به صد گونه شربت نواخت
طبیبی طلب کرد علتشناس
گرانمایه را داشت یک چند پاس
پریرخ ز درمان آن چیرهدست
از آن تاب و آن تب به یکباره رست
همان آب و رنگش درآمد که بود
تماشا طلب کرد و شادی نمود
چو گشت از دوا یافتن تندرست
دوای دل خویش را بازجست
جوانمرد چون دید کان خوبچهر
ملکزاده را جوید از بهر مهر
شبی خانه از عود پرطیب کرد
یکی بزم شاهانه ترتیب کرد
چو آراست آن بزم چون نوبهار
نشاند آن گل سرخ را بر کنار
شد آورد شاهِ نظربسته را
مهی از دَم اژدها رسته را
ز رخ بند برقع برانداختش
در آن بزمگه بر دو بنواختش
ملکزاده چون یک زمان بنگرید
می و مجلس و نُقل و معشوقه دید
از آن دوزخ تنگ تاریک زشت
همش حور حاصل شده هم بهشت
چه گویم که چون بود ازین خرمی
بود شرح از این بیش نامحرمی
شهنشه چو گفت شبان کرد گوش
به مغز رمیده برآورد هوش
برآسود از آن رنج و آرام یافت
کزان پیر پخته می خام یافت
درین بود خسرو که از بزم خاص
برون آمد آوازهای بر خلاص
که آن مهربان ماه خسرو پرست
به اقبال شه عطسهای داد و رست
شبان چون به شه نیکخواهی رساند
مدارای شاهش به شاهی رساند
کسی را که پاکی بود در سرشت
چنین قصهها زو توان درنوشت
هنر تابد از مردم گوهری
چو نور از مه و تابش از مشتری
شناسنده گر نیست شوریدهمغز
نه بهره شناسد ز دینار نغز
کسی کاو سخن با تو نغز آورد
به دل بشنوش کان ز مغز آورد
زبانی که دارد سخن ناصواب
به خاموشیش داد باید جواب



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در داستان اسکندر و شبان دانا، اسکندر به واسطه درد دل و اندوه خود از تخت پایین میآید و به عزم آنکه دلی روشن کند، به بالای بام قصر میرود. در آنجا شبانی را میبیند که با گوسفندانش در دشت است و از او دعوت میکند تا به حضورش بیاید. شبان با نغز-gن گفتار و دانایی خود، قصهای از یک ملک زاده بیمار و رنجور میگوید که به دست تقدیر به ناامیدی میرسد و به بیابانی دور افتاده میرود. سپس شبان قصه را با داستان درمان و شادی ملک زاده به پایان میرساند، که در بزم بزرگ شاه به خوشی میرسد و این میتواند درسی برای اسکندر باشد تا از غمها و مشکلات فرار نکند و به جای آن، به دنبال راه حلی باشد. در نهایت، جنبهای از آگاهی و حکمت در گفتگوهای شبان و شناخت او به اسکندر مینمایاند.
هوش مصنوعی: مغنی (خواننده و ساززن) بیایید و از صبح زود با صدای خود (آواز) شروع کنید و سازی (زخمه) بزنید که به خوبیو پختگی رسیده است، تا به شور و حال خام (به معنای نادان و بیتجربه) رود (مردم) برسد.
هوش مصنوعی: از آن نغمهای که موسیقیاش آب را روان کرد، آدمی به دور از واقعیت و امیدهای باطل به خواب میرود.
هوش مصنوعی: آن گویندهٔ ماهر و دانا، که سنش هم زیاد است، میگوید که در میان فیلسوفان کسی به اندازهٔ او نیست و او بینظیر است.
هوش مصنوعی: یک رومی که کمرش به کمر شاه چینی بسته بود، در روزی در صبح در کنار تختگاه نشسته بود.
هوش مصنوعی: زنی با ابروهای کمانی و آرایش خاصی که دارد، به زیبایی خندهای باج ستودنی میزند که یادآور جمال و درخشندگی جام جم (جامی که به افسانهها تعلق دارد و نماد زیبایی و کمال است) است.
هوش مصنوعی: چهرهاش مانند ماه درخشان بود و مانند آفتاب تابنده، ولی از شدت درد و ناراحتی، حالش به شدت خراب شده بود.
هوش مصنوعی: شکستگی و ناخوشی های جهان به او رسیده و او به حالت ناامیدی و یأس رسیده است.
هوش مصنوعی: دل پادشاه که مانند آینهای صاف و بدون آلودگی بود، اکنون به دلیل رنج و دردهایی که تجربه کرده، به شدت غمگین و ناراحت شده است.
هوش مصنوعی: اسکندر دستور داد تا مردان دانا و کاردان از سرزمینهای مختلف و مرزهای گوناگون به نزد او بیایند.
هوش مصنوعی: آیا ممکن است که با زیبا کردن آن دختر جوان، دل ناراحت شاه را شاد کنند؟
هوش مصنوعی: کسانی که در این محفل حساسی که به قضاوت میپردازند، به عنوان رازداران و دوستان نزدیک حاضر شدهاند.
هوش مصنوعی: در آن حالت پرهیجان و التهاب، کسان زیادی تدبیرها کردند، اما نتوانستند تن خود را از تاثیر گرمای آن تب نجات دهند.
هوش مصنوعی: نه آن سیب سرخ به خاطر تب او (شکنجه) سرخ شده است و نه زابروی (ابرو) شاه به خاطر دوری از آن گره (عزیزش) است.
هوش مصنوعی: چون پادشاه دلش به آن شبان وابسته بود، از ناراحتی و نگرانی برای او دچار بیماری و پریشانی شده بود.
هوش مصنوعی: از تخت پایین آمد و به بام رفت، چون کسی که در حال پریشانی است، کمتر میتواند آرامش را بپذیرد.
هوش مصنوعی: اسکندر لحظهای از بالای بام قصرش به اطراف نگاه کرد و مناظر کوه و دشت را تماشا کرد.
هوش مصنوعی: در پایین بام قصر بلندی، شبانی را دید که در جلو او، گوسفندانی حضور دارند.
هوش مصنوعی: شخصی محترم و دانا در آنجا بود که به او کلاه و سرپوشی سفید و خوشبو همچون کافور پوشانده بودند.
هوش مصنوعی: در آن دشت بیفکری و بیخیالی راه میرفت و گاهی به سراغ گیاهان میرفت و گاهی به دیدن گلهها میرفت.
هوش مصنوعی: دل اسکندر به خاطر رفتار نیک شبان اندکی شاد شد، زیرا او آدمی زیباخُو و باهوش بود.
هوش مصنوعی: اسکندر از مکان پایینتر، مردی را فرستاد تا به بالای قلهی آن برج بلند برود و از آنجا به او بگوید.
هوش مصنوعی: رقیبان به دستورات شاه حمله کردند و شبان را به حضور خود دعوت کردند تا به او احترام بگذارند.
هوش مصنوعی: شبان شبانه به نزد شاه آمد و در بالای ماه، یک چادر را مشاهده کرد.
هوش مصنوعی: شبان دانا متوجه شد که این سد، همان سد اسکندر است و در واقع نشان از جایگاهی دارد که مانند ستارهای در آسمان سر به فلک کشیده است.
هوش مصنوعی: زمین به اسکندر پیشکش کرد و به او بوسه زد، زیرا او کسی بود که برای خدمت به پادشاهان دیگر تلاش کرده بود و پرورش یافته بود.
هوش مصنوعی: سپس آن شاه (اسکندر) در حضور خود نکتههایی را به خاطر توجه و شجاعت خود بیان کرد و از آنها بهرهبرداری کرد.
هوش مصنوعی: اسکندر به آموزگار خود میگوید که از داستانهای کوه و دشت برای من بگو و یکی از سرگذشتها را برایم بخوان.
هوش مصنوعی: از اینکه روزگار به من سخت گرفته و دلتنگ و ناراحت هستم، شاید بتوانم با آموزش و یادگیری از یک معلم، دل خود را شاد کنم.
هوش مصنوعی: شبان به اسکندر، ای پادشاهی که بر تخت نشستهای، میگوید که به خاطر تاج تو، جهان قابل سکونت و آبادانی است.
هوش مصنوعی: از تخت زرت (زرتشت)، مملکت تو همیشه درخشان و پربرکت باشد و از تاج سرت، چشمزخم دور باشد.
هوش مصنوعی: نخست به ما خبر بده که چرا شهریار (اسکندر) بر دلش غبار و نگرانی نشسته است.
هوش مصنوعی: بدان که سخنگو باید در مسیر و روش خاصی صحبت کند تا سخن او مناسب و قابل فهم باشد.
هوش مصنوعی: شاه از سخن شبان خوشش آمد و تصمیم گرفت که داستان را از بنیان و اصلش دوباره بررسی کند.
هوش مصنوعی: او سخن از صداقت و دینی درست نمیگوید، زیرا مانند بیابانیان به طور سطحی و بیتوجه به موضوعات عمیق صحبت میکند.
هوش مصنوعی: شبان با لبانی زیبا با او سخن گفت و وقتی از راز نهفته آگاه شد، حال او را درک کرد.
هوش مصنوعی: شبان دانا دوباره خاک زمین را بوسید و از آن به عنوان دعایی تازه یاد کرد.
هوش مصنوعی: او میگوید که وقتی جوان بودم، جز خدمت به پادشاهان کار دیگری نکردم.
هوش مصنوعی: من از میان مهمانانی که داشتم، و از کسانی که به خاطر خودم احترامشان را بالا بردم، سخن میگویم.
هوش مصنوعی: در شهر مرو، پسری از یک خانوادهی سلطنتی وجود داشت که چهرهای زیبا و دلربا داشت و به نرمی و شکوه سرو میمانست.
هوش مصنوعی: شخصی با زیبایی و ظرافتی مانند سرو سهی (راست و بلند) و چهرهای چون گل، آنقدر در عشق و دلباختگی غرق شده است که به راحتی میتواند از خود عبور کند و خود را نسبت به آنچه زیباست، حقیر ببیند.
هوش مصنوعی: عروسی که از جهاتی پایینپرست است، کسی است که باعث خوشی و شادابی شبستان او (شبستان به معنای محل زندگی و آرامش) شده است.
هوش مصنوعی: از گوشهٔ چشم آن نازنین، نشانهای گویای غم و درد دیده میشود و او به شدت رنجور و بیمار شده است.
هوش مصنوعی: در آن تب که فقط گرمایش مانند داغی است که بر اثر دود به وجود میآید، تلاشهای زیادی برای درمان انجام شد اما هیچ نتیجهای نداشت.
هوش مصنوعی: سروی زیبا و خمیده مانند بید به قدری نحیف و ضعیف شده بود که مردم از دیدن او به ناامیدی افتادند.
هوش مصنوعی: ملکزاده وقتی دید که آن محبوب زیبا دستنوشتهٔ تقدیر به جدایی از او رسیده و به نابودی دچار شده، به طور همدل و همرای با اجل (سرنوشت) شد.
هوش مصنوعی: برای اینکه بدانیم قبل از مرگ چه تدبیری باید اندیشید، باید تلخیهای زندگی را تجربه کنیم و از عشق و زیباییهای خود لذت ببریم.
هوش مصنوعی: او به یکباره از ناامیدی به شدت نا امید شده و تصمیم میگیرد که از جهان به دور شود و آواره شود.
هوش مصنوعی: در آن منطقه از فکر و اندیشه به دور، بیابانی وجود داشت که از کوه و جنگل نیز دور بود.
هوش مصنوعی: در این بیابان و غارهای ویران، جایی است که پلنگان و شیران زندگی میکنند و در واقع خانهی آنهاست.
هوش مصنوعی: در آن بیابان، هیچ گیاهی وجود ندارد؛ نه ریشهای دارد و نه برگی. به خاطر همین، آن بیابان را میتوان بیابان مرگ نامید.
هوش مصنوعی: کسی که از زندگی ناامید شد، در آن سرزمین پرمشقت و سختی پنهان شد.
هوش مصنوعی: هیچکس را ندیدند که از آن بیابان پر درد و رنج به خانه و محل خود برگردد.
هوش مصنوعی: ملکزاده به خاطر غم و رنج زیاد به سوی بیابان رفت و لباس خود را نیز به همراه برد.
هوش مصنوعی: اسکندر رفیق وفاداری داشت که او همیشه محبت و علاقهاش به ملکزاده را در دل داشت.
هوش مصنوعی: او باخبر بود که آن شاه اندوهگین در آن راه به دنبال خود را هلاک میکند.
هوش مصنوعی: وقتی دزدان راه را بر او بسته بودند، او به سمت آنها رفت و شمشیری به دست گرفت.
هوش مصنوعی: او (اسکندر) با صدای بلندی او (شبان) را شناسایی کرد و به او حمله کرد و او را زمین زد.
هوش مصنوعی: زمانی که او را به زمین انداخت، به اندازهٔ یک سرو بلند و خوش قامتی در حال تماشا بود و مانند هشت برقع که صورت جوان را میپوشاند، روی او قرار گرفت.
هوش مصنوعی: اسکندر با خونسردی و شجاعت به سمت خانهاش حرکت کرد و در حالی که چشمانش را بسته بود، جوان را به نزد خود آورد.
هوش مصنوعی: او (اسکندر) یک مکان مخفی در زیر زمین داشت و آن را در خانهای پر از غم و اندوه قرار داد.
هوش مصنوعی: یکی از مردان وفادار و استوار را برگزید که اسرار او را به خوبی مخفی نگه داشته بود.
هوش مصنوعی: او به آب و نان قناعت کرد و بیشتر از این، اجازه نداشت که خواستههایش را افزایش دهد.
هوش مصنوعی: ملکزادهای که در زندان به سر میبرد و به خاطر فقر و نیازمندی، از همهجا محروم شده است و دل و چشم و دستش در بند است.
هوش مصنوعی: او در کار خود سرگشته و گیج مانده و نمیداند که چرا راهی که پیش رو دارد، هنوز به مقصد نرسیده و به درستی درک نمیکند که چه باید بکند.
هوش مصنوعی: جوانمردی که غمخواری او را دارد، برای حل مشکلاتش گردنبند (کمر) خود را سفت کرده و آماده است تا به او کمک کند.
هوش مصنوعی: او برای دختر زیبای تبِ (بیماری) خود راه حلی پیدا کرد و دلش را با هزاران نوع دارو و شربت شاد کرد.
هوش مصنوعی: اسکندر پزشک حاذق و متخصصی را برای فهمیدن علت بیماریاش احضار کرد و او مدت کوتاهی به معاینه و بررسی پرداخت.
هوش مصنوعی: چهرهٔ زیبا و دلنشین آن پزشک چیرهدست بهقدری تماشایی و پرجلوه بود که بهیکباره تمام ناراحتیهای روحی و جسمیاش برطرف شد.
هوش مصنوعی: شخصی که به مراد خود رسید، همان زیبایی و حالتی را پیدا کرد که در ابتدا خواهان دیدن آن بود و از خوشحالی به شوق آمد.
هوش مصنوعی: وقتی که از درمان بهبودی خود را پیدا کرد، به دنبال درمان دل خود نیز رفت.
هوش مصنوعی: جوانمرد وقتی دید که آن دختر زیبا و فرزند پادشاه را، برای جلب محبت او به دنبال راهی میگردد.
هوش مصنوعی: در شبی، خانه را با بخور خوشبو عطرآگین کرد و مراسم باشکوهی برای پادشاه ترتیب داد.
هوش مصنوعی: وقتی که آن بزم را مانند بهار زیبا کرد، گل سرخی را در کنار آنجا گذاشت.
هوش مصنوعی: شاهِ توجه، پیش از آنکه درگیر افسونگری اژدها شود، مانند ماهی که به کمک نور از تاریکی رها شده، به جمع آمده است.
هوش مصنوعی: در آن مجلس، کسی که صورتش را از زیر برقع پنهان کرده بود، آن را برداشت و در آن جمع به او محبت و توجه کرد.
هوش مصنوعی: ملکزاده وقتی که مدتی به می و مجلس و دلبر خود نگاه کرد، آنها را مشاهده کرد.
هوش مصنوعی: از آن دوزخ تنگ و تاریک و زشت، این حوریها به وجود آمدهاند که نشان از بهشت دارند.
هوش مصنوعی: نمیدانم چگونه دربارهٔ این خوشی و لذت بگویم، چون موضوع آن از این صحبتها بسیار بیحیایی و ناپسند است.
هوش مصنوعی: وقتی شاه (اسکندر) سخن گفت، شبان (شبان دانا) به حرف او توجه کرد و به خاطر فهم عمیقش از موضوع، هوش و حواسش را کاملاًجمع کرد.
هوش مصنوعی: اسکندر از آن درد و رنجی که تحمل کرده بود رهایی یافته و به آرامش رسیده است، زیرا او از آن پیر دانا (شبان) wisdom و یادگیری را به دست آورده است.
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره دارد به اینکه خسرو، پس از خروج از جمع خاص و مهمانی، خبری خوش و نیکو را شنید که او را آزاد و رستگار کرده است.
هوش مصنوعی: خسرو، آن شاه خوب و مهربان، با اقبال و شانس، عطسهای کرد و به زندگی یا موفقیت بیشتری دست یافت.
هوش مصنوعی: شبان دانا وقتی پیام مهربانی و صلحطلبی شاه را به او رساند، توانست آن را به مقام سلطنت و رهبری تبدیل کند.
هوش مصنوعی: کسی که از درون پاک و خالص باشد، نمیتوان به او چنین داستانها و حکایتهای زشت را نسبت داد.
هوش مصنوعی: هنر از کاری که افراد با talent و تواناییهای خود انجام میدهند میدرخشد، همانطور که نور از ماه و تابش از سیاره مشتری ساطع میشود.
هوش مصنوعی: اگر فردی آگاه و دانشمند نیست، کسی که به دل و عقلش سوز و شوق ندارد، نمیتواند ارزش و کیفیت یک دینار طلا را درک کند.
هوش مصنوعی: کسی که با تو سخن شیرینی میگوید، باید به دل بسپاری، زیرا او این حرفها را از هوش و عقل خود آورده است.
هوش مصنوعی: هر کسی که سخن نادرست و بیاساسی دارد، باید با سکوت او پاسخ داده شود و نیازی به گفتوگو نیست.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.