مُغَنّی یکی نغمه بنواز زود
کز اندیشه در مغزم افتاد دود
چنان برکش آن نغمهٔ نغز را
که ساکن کنی در سر این مغز را
هم از فیلسوفانِ آن مرز و بوم
چنین گفت پیری ز پیرانِ روم
که بود از ندیمانِ خسروخَرام
هنرپیشهای ارشمیدس به نام
ز یونانیان محتشمزادهای
ندیده چو او گیتی آزادهای
خزینه بسی داشت خوبی بسی
به یونان نبُد خوبتر زو کسی
خردمند و با رای و فرهنگ و هوش
به تعلیمِ دانا گشایندهگوش
ارسطوش فرزندِ خود نام کرد
به تعلیمِ او خانه بدرام کرد
سکندر بدو داد دیوانِ خاص
کزو دید غمخوارگان را خلاص
کنیزی که خاقان بدو داده بود
به روس آن همه رزمش افتاده بود
بدان خوبرویِ هنرپیشه داد
هنرپیشه را دل به اندیشه داد
چو صیّاد را آهو آمد به دست
نشد سیر از آن آهویِ شیرمست
بدان ترکِ چینی چنان دل سپرد
که هندویِ غم رختش از خانه برد
ز مشغولیِ او بسی روزگار
نیامد به تعلیم آموزگار
سرایندهاستاد را روز درس
ز تعلیمِ او در دل افتاد ترس
که گویی چه ره زد هنرپیشه را
چه شورید در مغزش اندیشه را
به تعلیمِ او بود شاگرد صد
که آموختندی ازو نیک و بد
اگر ارشمیدس نبودی بجای
نود نُه بُدندی بدو رهنمای
سراینده را بسته گشتی سخن
کزان سکّه نو بود نقشِ کهن
و گر بودی او یک تنه یادگیر
سخنگوی را برگشادی ضمیر
نیوشنده یک تن که بخرد بوَد
ز نابخردان بهتر از صد بوَد
هنرپیشه را پیشخواند اوستاد
که چونست کز ما نیاری تو یاد
چه مشغولی از دانشت بازداشت
به بیدانشی عمر نتوان گذاشت
چنین بازداد ارشمیدس جواب
که بر تشنهٔ راه زد جویِ آب
مرا بیشتر زانک بنواخت شاه
به من داد چینی کنیزی چو ماه
جوانی و زانسان بتی خوبچهر
بدان مهربان چون نباشم به مهر
بدان صید واماندهام زین شکار
که یکدل نباشد دلی در دو کار
چو دانست استاد کان تیزهوش
به شهوتپرستی برآورد جوش
بگفت آن پریروی را پیشِ من
بباید فرستاد بی انجمن
ببینم که تاراج آن ترکتاز
تو را از سرِ علم چون داشتباز
شد آن بتپرستنده فرمانپذیر
فرستاد بت را به دانایِ پیر
برآمیخت دانا یکی تلخجام
که از تن برون آوَرَد خلطِ خام
نه خلطی که جان را گزایش کند
ولی آنکه خون را فزایش کند
بپرداخت از شخص او مایه را
دوتا کرد سروِ سهیسایه را
فضولی کز آن مایه آمد به زیر
به طشتی در انداخت دانا دلیر
چو پُر کرد از اخلاطِ آن مایه طشت
بتِ خوب در دیده ناخوب گشت
طراوت شد از روی و رونق ز رنگ
شد از نقرهٔ زیبَقی آب و سنگ
بخواند آن جوانِ هنرمند را
بدو داد معشوقِ دلبند را
که بِستان دلارامِ خود را بهناز
بِبَر شادمانه سویِ خانه باز
جوانمرد چون در صنم بنگریست
به استاد گفت این زنِ زشت کیست؟
کجا آنکه من دوستارش بُدم؟
همهساله در بندِ کارش بُدم
بفرمود دانا که از جایِ خویش
بیارندش آن طشتِ پوشیده پیش
سرِ طشتِ پوشیده را برگرفت
دران داوری ماند گیتی شگفت
بدو گفت کاین بُد دلارامِ تو!
بدین بود مشغولیِ کام تو!
دلیل آنکه تا پیکرِ این کنیز
از این بود پُر بود پیشت عزیز
چو این مایه در تن نمیدانیَش
به صورت زنِ زشت میخوانیَش
چه باید ز خون خلط پرداختن
بدین خلط و خون عاشقی ساختن
مریز آبِ خود را در این تیرهخاک
کز این آب شد آدمی تابناک
در این قطرهٔ آبِ ناریخته
بسی خرّمیهاست آمیخته
به چندین کنیزانِ وحشینژاد
مده خرمنِ عمرِ خود را به باد
یکی جفت تنها تو را بس بوَد
که بسیارکس مرد بیکس بود
از آن مختلفرنگ شد روزگار
که دارد پدر هفت و مادر چهار
چو یکرنگ خواهی که باشد پسر
چو دل باش یک مادر و یک پدر
چو دید ارشمیدس که دانایِ روم
چگونه کشید انگبین را ز موم
به عذری چنین پایِ او بوسه داد
و زان پس نظر سویِ دانش نهاد
ولیکن دلش میلِ آن ماه داشت
که الحق فریبندهدلخواه داشت
دگر ره چو سبزی درآمد به شاخ
سهیسرو را گشت میدان فراخ
بنفشه دگرباره شد مُشگپوش
سرِ نرگس آمد ز مستی به جوش
گلِ رویِ آن ترکِ چینی شکفت
شِمال آمد و راهِ میخانه رُفت
دلِ ارشمیدس درآمد به کار
چو مرغان پرنده بر شاخسار
ز تعلیمِ دانا فروبست گوش
درِ عیش بگشاد بر ناز و نوش
پریوار با آن پریچهره زیست
چه ایمن کسی کو نهان چون پریست
عتابِ خود استاد ازو دور داشت
دلش را بدان عشق معذور داشت
چو بگذشت ازین داستان یک دو سال
غزاله شد از چشمِ چینیغزال
گلِ سرخ بر دامنِ خاک ریخت
سرایندهبلبل ز بُستان گریخت
فروخورد خاک آن پریزاده را
چنان چون پریزادگان باده را
فلک پیشتر زین که آزاده بود
از آن به کنیزی مرا داده بود
همان مهر و خدمتگری پیشه داشت
همان کاردانی در اندیشه داشت
پیاده نهاده رُخش ماه را
فرس طرح کرده بسی شاه را
خجستهگلی خونِ من خورد او
بجز من نه کس در جهان مردِ او
چو چشمِ مرا چشمهٔ نور کرد
ز چشم منش چشمِ بد دور کرد
ربایندهچرخ آنچنانَش ربود
که گفتی که تا بود هرگز نبود
به خشنودیی کان مرا بود از او
چه گویم خدا باد خشنود از او
مرا طالعی طرفه هست از سخن
که چون نو کنم داستانِ کهن
در آن عید کان شکّرافشان کنم
عروسی شکرخنده قربان کنم
چو حلوای شیرین همیساختم
ز حلواگری خانه پرداختم
چو بر گنجِ لیلی کشیدم حصار
دگر گوهری کردم آنجا نثار
کنون نیز چون شد عروسی بسر
به رضوان سپردم عروسی دگر
ندانم که با داغِ چندین عروس
چگونه کنم قصّهٔ روم و روس
به ار نارم اندوهِ پیشینه پیش
بدین داستان خوش کنم وقتِ خویش



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر دربارهٔ افسانهای از ارشمیدس و کنیزکی چینی است که عشق و دانش را در هم میآمیزد. ارشمیدس، فیلسوفی دانا و هنرمند، با کنیزکی زیبا از شرق دل میبندد و مجذوب او میشود. او به علت این عشق، از آموزش و یادگیری غافل میماند و استادش نگران شده و به او تذکر میدهد که عشق نباید سبب ناکامی در علم و دانش شود. ارشمیدس به حرف استاد گوش میدهد، اما با این حال نمیتواند از عشقش به آن کنیزک دست بکشد. این دو سالی درگیر احساسات و یادگیری هستند تا اینکه در نهایت، زندگی و عشق به کنیزک او را از مسیر دانش به دور میکشند و او نتوانسته به زندگی با عشقش ادامه دهد.
ای خنیاگر، آهنگی بنواز زیرا از فکر و وهم در مغزم دود و آلودگی افتادهاست.
چنان موسیقی بنواز که آشوب درونم را فرو بنشانی.
یکی از فیلسوفان دانای روم چنین روایت کردهاست
که یکی از درباریان باوقار و صاحبهنر بود که نام او ارشمیدس بود.
از یونانیان بزرگزاده بود که تا کنون کسی شخصی آزاده مثل او ندیده بود.
بسیار ثروتمند بود همچنین آدم نیکوتر از او در یونان نبود.
بسیار دانا و کاردان و بافرهنگ بود و به یادگیری مشغول بود.
ارسطو او را فرزند خود نام نهاد و سعی در تربیت او گمارد.
اسکندر دفتر و اداره ویژه خود را به او سپرد زیرا به مشکلات رسیدگی میکرد و مشکلات مردم را حل میکرد.
کنیزی که خاقان چین به هدیه به او (اسکندر) داده بود آنکه در رزم روس بود.
او را به آن خوبروی صاحبهنر داد (یعنی به ارشمیدس) و برای او مشغولیتی ساخت.
وقتی آن کنیز چینی بهدستش آمد از لذت او سیر نشد.
چنان به آن کنیزک چینی علاقمند شد که غمهایش را فراموش کرد.
از مشغولی و سرگرمی (با آن کنیزک) دیگر به کلاس درس نرفت.
سراینده استاد (ارسطو) در کلاس درس و هنگام تدریس نگران (غیبت او) شد.
که برای آن هنرپیشه و هنرآموز چه اتفاقی افتاد! چه چیزی آرامش او را برهم زد و او را از کار بازداشت.
ارسطو صد شاگرد داشت که در فنون مختلف از او میآموختند.
هوش مصنوعی: اگر ارشمیدس (دانشمند و ریاضیدان مشهور یونانی) نبود، دانش و آگاهی کهن به جای نود و نه به کسی دیگر منتقل میشد و آن شخص به عنوان رهنما قرار میگرفت.
هوش مصنوعی: سخنگوی شعر به خاطر این که تنها میتواند به سمت حرفهای جدید برود و از گفتههای کهن فاصله بگیرد، به نقطهای رسیده است که احساس میکند نمیتواند صحبت کند. اینجا نمادین به تغییر و نوآوری در بیان اشاره دارد.
هوش مصنوعی: اگر او بهتنهایی یاد میگرفت، میتوانست به سخنگوی بزرگ رازهای دل را بهراحتی باز کند.
وقتی که دانشجو یکی باشد اما باخرد و هوشیار باشد از صد دانشجوی نابخرد بهتر است.
هوش مصنوعی: استاد هنرپیشه را به خود فراخواند و پرسید: «چرا تو از ما یاری نمیکنی؟
هوش مصنوعی: بر اثر دانش و علم، مشغولیتی پیدا کردی که نتوانی از آن دست بکشی، زیرا عمر به بیدانشی سپری نمیشود.
هوش مصنوعی: ارشمیدس، دانشمند مشهور، به کسی که تشنه و خسته از راه آمده است، جواب میدهد که باید به جوی آب برود و آب بنوشد.
هوش مصنوعی: ارشمیدس، که مورد محبت شاه قرار گرفته است، به خاطر این محبت، کنیزکی چینی و زیبا مانند ماه به او هدیه داده شده است.
هوش مصنوعی: به خاطر وجود یک معشوق زیبا و مهربان، جوانی و زیباییام بیمعنا است، زیرا بدون محبت او، محبت هیچکس دیگر برایم ارزشی ندارد.
هوش مصنوعی: من در این شکار به دام افتادهام، زیرا کسی که یکدل نیست، نمیتواند در دو کار در کنار هم قرار گیرد.
هوش مصنوعی: استاد، که به شدت زیرک و باهوش است، وقتی متوجه شد که آن کنیزک تحت تأثیر شهوتپرستی قرار گرفته، شور و شوقی در او پدید آمد.
هوش مصنوعی: او به کنیزک زیبا گفت که باید تو را به دنبال من فرستاد و این کار را به تنهایی انجام داد، بدون اینکه دیگران در این موضوع دخالت کنند.
هوش مصنوعی: میخواهم ببینم که غارتگری آن جنگجوی ترکتاز (ترک) چگونه موجب شد که تو از اصل علم و دانش دور شوی.
هوش مصنوعی: آن بتپرست، که به بتها احترام میگذاشت و از دستورات پیروی میکرد، دستور داد تا بت را به شخص دانایی که پیر است، بفرستند.
هوش مصنوعی: دانا (ارشمیدس) یکی نوشیدنی تلخی را آماده کرد که بتواند خلط ناپاک را از بدن بیرون کند.
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که چیزی که جان را آسیب میزند وخوب نیست، اما چیزی که باعث افزایش خون و سلامتی میشود، خوب و مفید است.
هوش مصنوعی: او (در اینجا کسی که در موردش صحبت میشود) بودجه یا منبعی را که مربوط به شخص خاصی بود، بررسی کرد و بهگونهای آن را تقسیم کرد که دوتا شد و در نهایت خدمتی به زیبایی و ظرافتی که مانند سرو (درخت سرو) است، عرضه کرد.
هوش مصنوعی: فضولی (حس کنجکاوی) که از آن مایه (اختلاط مواد) به وجود آمد، در ظرفی ریخت که دانا و شجاع بود.
هوش مصنوعی: وقتی طشت پر از آن مایع شد، بت زیبا در نظرها زشت و ناپسند گردید.
هوش مصنوعی: از جمال و زیبایی آن معشوق، هوا و فضا تازه و شاداب شد و با رنگ نقرهای درخشنده، آب و سنگ نیز زیباتر به نظر میرسند.
هوش مصنوعی: جوان هنرمند، که به دلیل زیبایی و هنرش مورد توجه قرار گرفته، معشوقهاش را به او میدهد.
هوش مصنوعی: باید معشوقهٔ زیبا و دلنشین خود را با ناز و لذت به سمت خانه ببرد و خوشحال باشد.
هوش مصنوعی: جوانمرد وقتی به معشوق (صنم) نگاه کرد، به استادش گفت: این زن زشت چه کسی است؟
هوش مصنوعی: سوالی را مطرح میکند که آیا کسی که او عاشقش بوده (پیشنهادش) کجاست؟ او همیشه در دام و گرفتارِ همان عشق بوده است.
هوش مصنوعی: دانا (ارشمیدس) فرمان داد که آن طشتِ پوشیده را از جایش به پیش او بیاورند.
هوش مصنوعی: پس از اینکه سر طشت پوشیده را برداشتند، در آن لحظهای باقی ماند که جهانی از شگفتی و تعجب به وجود آمد.
هوش مصنوعی: به او گفتند که این دختر زیبا و دلربا متعلق به توست و به خاطر او مشغولیت تو در اینجا است.
هوش مصنوعی: دلیل اینکه پیکر این کنیزک به این زیبایی است، این است که هرچقدر از خوبی و زیبایی او بگویند، در نزد تو عزیزتر و دوستداشتنیتر میشود.
هوش مصنوعی: اگر این کیفیت در وجود انسان نباشد، او را به شکل زنی زشت توصیف میکنی.
هوش مصنوعی: معنی این بیت این است که برای به دست آوردن عشق و انجام کارهای عاشقانه، نباید به خاطر مشکلات و دشواریها نگران بود و لازم نیست به فکر حلال و غیرحلال بودن خون انسانها باشیم. عشق و دردسرهای آن را نباید بیفایده دانست.
هوش مصنوعی: آب خود را بر روی این خاک تاریک نریز، چون که از همین آب، انسان با نور و روشنی به وجود آمده است.
هوش مصنوعی: در این قطرهٔ آبِ نریخته، بسیاری از شادیها و خوشیها وجود دارد.
هوش مصنوعی: عمر خود را به خاطر چندین کنیز وحشی و بیفرهنگ هدر نده.
هوش مصنوعی: فقط یک جفت دوست و همراه برای تو کافی است، زیرا انسانهای زیادی بودهاند که در تنهایی زندگی کرده و مردهاند.
هوش مصنوعی: زندگی بازتابی از تنوع و تفاوتهاست، چرا که در آن پدرها و مادرها از نژادها و خاستگاههای متفاوتی وجود دارند؛ به طوری که در این حالت، هر فردی میتواند به رنگ و نژادهای مختلف تعلق داشته باشد.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی فرزندی داشته باشی که یکرنگ و یکپارچه باشد، باید دلت را با یک مادر و یک پدر، یعنی به انتخاب و وحدت در احساسات و نگرشها اختصاص دهی.
هوش مصنوعی: زمانی که ارشمیدس دید که دانشمند رومی چگونه شهد را از موم بیرون میآورد، به فکر فرو رفت.
هوش مصنوعی: ارشمیدس به دلیل دلیلی که داشت، پای کنیزک چینی را بوسید و بعد از آن، توجهاش را به دانش و علم معطوف کرد.
هوش مصنوعی: دل او به آن دختر زیبا (ماه) تمایل داشت که حقیقتاً فریبنده و دلپذیر بود.
هوش مصنوعی: آنگاه که سبزه و greenery (چمن و گیاه) به شاخهٔ درخت سرو زیبای قد بلند رویید، فضای گستردهای شکل گرفت.
هوش مصنوعی: بنفشه دوباره با عطر خوش مشکی خود ظاهر شد و سر نرگس از روی شوق و سرخوشی در حال جوش و خروش است.
هوش مصنوعی: گل زیبای روی آن دختر چینی شکفته شد، بادی از شمال وزید و راه میخانه را به سمت خود کشاند.
هوش مصنوعی: دل ارشمیدس (دانشمند یونانی) به فعل و کار مشغول شد، مانند پرندگان که بر روی درختان نشسته و به فعالیت مشغولاند.
هوش مصنوعی: ارشمیدس، با گوش سپردن به گفتار مرد دانا، از لذت و خوشی دست کشید و درعوض، به نعمتها و خوشگذرانیها روی آورد.
هوش مصنوعی: زندگی با آن پریچهره مانند پنهان زیستن در کنار کسی است که مانند یک پری، زیبا و دلرباست؛ بنابراین، انسان باید در این زندگی احساس امنیت کند.
هوش مصنوعی: دل استاد به خاطر عشقش از خشم و تنبیه خود نسبت به او دور بود و در نتیجه، او را معذور میدانست.
هوش مصنوعی: وقتی یک یا دو سال از این داستان (عشق و عتاب) گذشت، غزاله (کنیزک چینی) به سبب غم و عشق در چشمش اشکهای زیبا و دلفریبی پدید آمد.
هوش مصنوعی: بلبل که به آوازخوانی و سرودن شعر معروف است، با ریختن گلهای سرخ بر زمین، نشان میدهد که از باغ و زیباییهای آن دور شده و به سمت خاک رفته است. این تصویر به تمسخر جدایی از زیبایی و طبیعی بودن زندگی اشاره دارد.
هوش مصنوعی: این بیت میگوید که خاک، بلبل (یا سراینده) را بهگونهای بلعید که انگار او را مانند پریهای زیبا که باده را مینوشند، در خود فرو برد. در اینجا، تصویر بلبل بهعنوان یک موجود زیبا و پرشور از باده و می در دل خاک محو میشود.
هوش مصنوعی: آسمان پیش از این که مرا آزاد ببیند، مرا به کنیزی سپرده بود.
هوش مصنوعی: او همچنان در خدمت و وفاداری به دیگران مشغول بود و به همان اندازه از هوش و تدبیر خوبی برخوردار بود.
هوش مصنوعی: او، بر اثر خدمت و تلاشش، چهره و زیبایی ماه را به صورت یک اسب (فرس) نشانده و به این ترتیب بسیاری از شاهان را تحت تأثیر قرار داده است.
هوش مصنوعی: خجستهگل (نامی برای کنیزک) خون من را نوشید و جز من در این دنیا هیچ مردی در چشم او نیست.
هوش مصنوعی: چشم او مانند چشمهای نورانی است که با نورافشانیاش، چشمان من را روشن کرده و همچنین باعث شده که چشمهای حسود و بدخواه از من دور شوند.
هوش مصنوعی: آن رباینده، چرخ را آنقدر سریع و ناگهانی از او گرفت که گویی تا آن زمان هیچگاه چنین چیزی وجود نداشته است.
هوش مصنوعی: من از خوشحالیای که به خاطر او دارم چه بگویم؟ ای کاش خدا هم از او خوشنود باشد.
هوش مصنوعی: من بخت جالبی دارم که با سخنرانیام میتوانم داستانهای قدیمی را به شیوهای تازه بازگو کنم.
هوش مصنوعی: در آن عید که میخواهم شربتشکریک (اشاره به شکرفشان) را تهیه کنم، عروسی را به شکرخند، که نماد شادی است، قربانی خواهم کرد.
هوش مصنوعی: وقتی که مشغول درست کردن حلوا بودم، از مهارت خود در شیرینیپزی (حلواگری) به اندازهای لذت میبردم که به خانهام پرداختم.
هوش مصنوعی: هنگامی که بر گنج لیلی که یادآور عشق و زیبایی است، حصاری کشیدم، در آن مکان جواهری را نثار کردم.
هوش مصنوعی: اکنون نیز همانطور که عروسی به پایان رسید، خوشحالم که عروسی دیگری به بهشت هدیه کردهام.
هوش مصنوعی: نمیدانم با غم از دست دادن چندین عروس چگونه داستان رومیها و روسها را روایت کنم.
هوش مصنوعی: از اندوه و ناراحتیام در مورد گذشته کم میکنم و این داستان را به گونهای زیبا و خوش روایت میکنم که بتوانم زمان خود را بهتر بگذرانم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.