چون زمین از گلیم گرد آلود
سایه گل بر آفتاب اندود
شه درین خشت خانهٔ خاکی
خشت نمناک شد ز غمناکی
راه میجست بر مصالح کار
تا ز گل چون برد درشتی خار
درجفای جهان نظاره کنان
مصلحت را به عدل چاره کنان
چون ز کار وزیرش آمد یاد
دست از اندیشه بر شقیقه نهاد
تا سحر گه نخفت ازان خجلی
دیده برهم نزد ز تنگ دلی
چون درین کوزه سفال سرشت
چشمه آفتاب ریحان کشت
شه چو باران رسیده ریحانی
کرد بر تشنگان گل افشانی
داد فرمان که تخت بار زنند
بر در بارگاه دار زنند
عام را بار داد و خود بنشست
خاصگان ایستاده تیغ به دست
سربلندان ملک را بنشاند
عدل را ناقه بر بلندی راند
جمع کرد از خلایق انبوهی
برکشید از نظارگاه کوهی
آن جفا پیشه را که بود وزیر
پای تا سر کشیده در زنجیر
زنده بر دار کرد و باک نبرد
تا چو دزدان به شرمساری مرد
گفت هرکه آنچنان سرافرازد
روزگارش چنین سر اندازد
از خیانتگریست بدنامی
وز بدی هست بد سرانجامی
ظالمی کانچنان نماید شور
عادلانش چنین کنند به گور
تا نگویی که عدل بی یار است
آسمان و زمین بدین کار است
هر که میخ و کدینه پیش نهاد
کنده بر دست و پای خویش نهاد
پس از این داوری نمای بزرگ
یاد کرد از سگ و شبانه و گرگ
و آن شبان را بخواند و شاهی داد
نیکبختی و نیکخواهی داد
سختی از کار مملکت برداشت
بر کسی زور دست کس نگذاشت
تا نه بس دیر از چنان تدبیر
آهنش زر شد و پلاس حریر
لشگر و گنج شد بر او انبوه
این ز دریا گذشت و آن از کوه
چون به خاقان رسیده شد خبرش
باز پس شد نداد درد سرش
کس فرستاد و عذر خواست بسی
بر نزد بی رضای او نفسی
گفت کان کشتنی که شاهش کشت
آفتی بود فتنه را هم پشت
سوی ما نامه کرد و ما را خواند
فصلهایی به دلفریبی راند
تا بدان عشوههای طبع فریب
از منِ سادهطبع برد شکیب
گفت کانْ پُر زر است و ره خالی
کاین بخوانی، شتاب کن حالی!
شه ز مستی بدان نپردازد
کهآبی از دست بر رخ اندازد
من کمر بستهام به دمسازی
از تو تیغ و ز من سراندازی
چون خبرهای شاه بشنیدم
کارها بر خلاف آن دیدم
شه به هنگام آشتی و نبرد
کارهایی کند که شاید کرد
من همان سفتهگوش حلقهکشم
با خود از چین و با تو از حبشم
دخترم خود کنیز خانهٔ تست
تاج من خاک آستانهٔ تست
وآنچه آن خائن خرابی خواه
به شکایت نبشته بود ز شاه
همه طومارها بههم در پیخت
داد تا پیک پیش خسرو ریخت
شه چو برخواند نامههای وزیر
تیز شد چون قلم به دست دبیر
بر هلاکش سپاسداری کرد
کار ازان پس به استواری کرد
پیکر عدل چون به دیدهٔ شاه
عبرت انگیخت از سپید و سیاه
شاه کرد از جمال منظر او
هفت پیکر فدای پیکر او
بیخ دیگر خیالها برکند
دل درو بست و شد بدو خرسند



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این بخش از هفت پیکر، شاه به خاطر ظلم و خیانت بهرام وزیرش، ناچار میشود او را مجازات کند. پس از یادآوری کارهای ظالمانهاش، شاه تصمیم به اعدام او میگیرد و در برابر جمعیت او را با زنجیر به دار میکشد. این عمل به عنوان مجازاتی برای ظلم او و استحکام عدل در جامعه قلمداد میشود. پس از این واقعه، شاه تصمیم میگیرد تا دستان ستمگران را از فرمانروایی کوتاه کند و با اصلاحات و تدبیر، اوضاع کشور را بهبود بخشد. در این حین، پیامی از خاقان دریافت میکند که او نیز در فکر برقراری صلح با شاه است و در نهایت، شاه میفهمد که باید خطر خیانت را جدی بگیرد و به رویکرد عادلانه ادامه دهد.
هوش مصنوعی: هنگامی که زمین با گلیم تیره و گردآلود شب پوشیده شد و سایهٔ خاک روی خورشید را پوشاند، یعنی شب فرا رسید.
هوش مصنوعی: شاه در این جهان خاکی، که چون خانهای خشتی است، از شدت اندوه گریست و وجودش از غم نمناک شد.
هوش مصنوعی: در پی راهی برای سامان دادن کارها بود تا بداند چگونه خارِ ستم را از گلِ کشور دور کند.
هوش مصنوعی: به ستمهایی که در جهان رفته بود میاندیشید و میخواست گرهِ کار را با دادگری بگشاید.
هوش مصنوعی: چون به یاد کارهای وزیرش افتاد، از شدت اندیشه دست بر شقیقه گذاشت.
هوش مصنوعی: از شرمِ آنچه در روزگار او رخ داده بود تا سحر نخوابید و از دلتنگی پلک بر هم ننهاد.
هوش مصنوعی: هنگامی که در این جهانِ سفالین، چشمهٔ خورشید روشنی و سبزی پراکند، یعنی صبح دمید.
هوش مصنوعی: شاه مانند ریحانی که باران به آن رسیده باشد شاداب شد و بر ستمدیدگانِ تشنهٔ داد، گل و بخشش پراکند.
هوش مصنوعی: فرمان داد تخت بارعام را برپا کنند و بر درِ بارگاه چوبهٔ دار بزنند.
هوش مصنوعی: به همهٔ مردم اجازهٔ حضور داد و خود بر تخت نشست، و نزدیکانش شمشیر به دست ایستادند.
هوش مصنوعی: بزرگان کشور را نشاند و دادگری را به جایگاهی بلند رساند.
هوش مصنوعی: گروه انبوهی از مردم را گرد آورد چنانکه تماشاگران همچون کوهی انباشته شدند.
هوش مصنوعی: آن وزیرِ ستمکار را از سر تا پا در زنجیر آوردند.
هوش مصنوعی: شاه بیپروا او را زنده به دار آویخت تا مانند دزدان با خواری و شرمساری بمیرد.
هوش مصنوعی: شاه گفت: هر کس اینگونه گردنکشی کند، روزگار سرش را اینگونه بر خاک میافکند.
هوش مصنوعی: بدنامی از خیانت پدید میآید و پایانِ بدکاری، سرانجامی بد است.
هوش مصنوعی: ستمگری که چنین آشوب و فتنه برپا کند، دادگران او را اینگونه به گور میفرستند.
هوش مصنوعی: گمان مبر که دادگری یار و یاوری ندارد؛ آسمان و زمین در خدمت این کارند.
هوش مصنوعی: هر کس ابزار شکنجه و آزار را پیش آورد، سرانجام بند و کُنده را بر دست و پای خود نهاده است.
هوش مصنوعی: پس از این داوری بزرگ، شاه ماجرای سگ و شبان و گرگ را به یاد آورد.
هوش مصنوعی: آن شبان را فراخواند و به او مقام و فرمانروایی بخشید و نیکبختی و نیکیاش را پاداش داد.
هوش مصنوعی: سختی و ستم را از کار کشور برداشت و نگذاشت هیچ زورمندی بر دیگری دستدرازی کند.
هوش مصنوعی: چندی نگذشت که در نتیجهٔ آن تدبیر، کار بهرام رونق گرفت؛ گویی آهنش به زر و پلاس زبرش به حریر بدل شد.
هوش مصنوعی: سپاه و گنج فراوان بر او گرد آمد؛ یکی از آن سوی دریا میآمد و دیگری از آن سوی کوه.
هوش مصنوعی: چون خبر کارهای بهرام به خاقان چین رسید، از راه بازگشت و دیگر برای او دردسری نساخت.
هوش مصنوعی: خاقان فرستادهای روانه کرد و بسیار پوزش خواست و بیخشنودی بهرام دمی برنیاورد.
هوش مصنوعی: در پیغام گفت: آن سزاوار کشتنی که شاه کشت، بلایی بود و پشتیبان فتنه.
هوش مصنوعی: او به ما نامه نوشت و ما را به این سرزمین فراخواند و سخنانی فریبنده در آن آورد.
هوش مصنوعی: با آن ناز و فریبهای دلفریب، شکیبایی را از من سادهدل گرفت.
کاین بخوانی: همینکه این نامه را و پیام را خواندی. حالی: در حال، فورا.
هوش مصنوعی: و نوشته بود که شاه چنان سرگرم مستی است که حتی مشتی آب به رویش نمیزند تا هشیار شود و به این کار بپردازد.
هوش مصنوعی: و گفته بود: من برای همراهی با تو کمر بستهام؛ شمشیر زدن از تو و جانبازی و سر نهادن از من.
هوش مصنوعی: خاقان افزود: اما چون خبرهای شاه را شنیدم، کارها را برخلاف گفتهٔ او یافتم.
هوش مصنوعی: دیدم که شاه چه در هنگام صلح و چه در جنگ، همان کاری را میکند که شایسته است.
هوش مصنوعی: من همان بندهٔ حلقه در گوشم؛ در نزد خود از چینم، ولی در برابر تو چون غلامی حبشیام.
هوش مصنوعی: دخترم کنیز خانهٔ توست و تاج من خاک درگاه تو.
هوش مصنوعی: و هر آنچه آن خائن ویرانیخواه در شکایت از شاه نوشته بود،
هوش مصنوعی: خاقان همهٔ آن نامهها را در هم پیچید و به پیک سپرد تا پیش بهرام بریزد.
هوش مصنوعی: چون شاه نامههای وزیر را خواند، مانند قلم در دست دبیر تند و تیز شد و خشمگین گشت.
هوش مصنوعی: از اینکه آن وزیر نابود شده بود سپاس گزارد و از آن پس کار کشور را استوارتر پیش برد.
هوش مصنوعی: چون چهرهٔ عدل در چشم شاه از دیدن نیک و بد روزگار درس عبرت به او داد،
هوش مصنوعی: شاه از زیبایی رخسار عدل، هفت پیکر (هفت بانوی خود) را فدای آن پیکر کرد.
معنی سه بیت این است که چون از پیکر دلارای عدل و داد به پیش چشم شاه سپید و سیاه عبرت گرفتند، هفت پیکر و هفت دختر را فدای پیکر زیبای عدل و داد نموده و دست از هر لذت و شهوتی کوتاه کرده، به عدل و داد پرداخت.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.