تاج سلطانی که ترک اولش ترک سر است
هر که سودایش ز سر بنهاد دایم سرور است
فقر، سلطانی است، از دست تهی افغان مکن
زانکه اهل فقر را ویرانه قصر قیصر است
از متاع عالمت گر هست نقدی صرف کن
زانکه جمع مال کار ناکسان ابتر است
همتی باید که باشد مرد را نه حرص مال
مال سرتاسر غبار و عمر باد صرصر است
همچو مهمانند خلقان، این جهان مهمان سراست
مرگ، این مهمان سرا را همچو حلقه بر در است
گر گدا ور شاه از این دروازه می باید گذشت
همچو میمون جمله را آخر گذر بر چنبر است
تا ز همراهان نمانی رو سبکباری طلب
زان که دزدان در کمین و وادی ای بس منکر است
منکران مرگ دنبال زرند از غافلی
فکر دنیا هر کجا باشد غم دین کمتر است
ای دل! ز میخانه وحدت طلب کن جرعه ای
کاین قدح درویش را آیینه اسکندر است
خویش را بشناس تا از سر حق آگه شوی
هرکه او بشناخت خود را جبرئیلش چاکر است
هست انسان مظهر ذات حقیقت بی گمان
این حقیقت را که گفتم کنت کنزا مخبر است
جسم انسان چون طلسمی دان و گنجش ذات حق
هرکه خود را این چنین دید از ملایک برتر است
جمله ذرات را از پرتو یک نور دان
آب از یک بحر، گه باران و گاهی گوهر است
صد هزاران نخل از یک نهر می نوشند آب
میوه هریک که می بینی به رنگ دیگر است
ذات حق اول یکی بوده است و آخر هم یکی
روح تو نور خدا و عقل تو پیغمبر است
هستی انسان ز ذات کبریا دارد وجود
هرکه این معنی نمی داند ز حیوان کمتر است
علم معنی بایدت در علم صورت جان مکن
زان که علم صورتی همچون نهال بی بر است
ما به حق بینا شدیم ای خواجه! عیب ما مکن
دلبر ما بی حجاب و حسن او پرده در است
اختلاف از صورت است اما همه معنی یکی است
گر تو خودبین نیستی این داستانت باور است
پوست را بگذار چون در دست تو افتاد مغز
مغز را چون مغز دیگر در میانش مضمر است
خودشناسی حق شناسی شد به قول مرتضی
در شناسایی نفست «من عرف » چون رهبر است
روشن است این معرفت، از خود چه می خواهی دلیل
جمله ذرات از آنرو آفتاب انور است
هست در ویرانه جسم تو گنج معرفت
جان مکن از بهر آن گنجی که بیم اژدر است
باشد از سنجاب و نقره تخت شاهان را اساس
تخت زر دیوانگان را توده خاکستر است
هرکه بر روی حریرش جان برآید مشکل است
وان که جان بر خاک و خارا می دهد آسان تر است
گر نکویی خواهی از ایزد، نکویی پیشه کن
نفی کی بیند هرآن مردی که پاکش گوهر است
هرچه آن با خود پسندت نیست با مردم مکن
رو همان انگار کن روز تو روز محشر است
مال بی حد تلخی جان کندنت افزون کند
هست آخر زهر اگر اول چو شهد و شکر است
چون به عزرائیل کار افتد تو را از زر چه سود؟
نقد جان تسلیم کن آنجا که نه جای زر است
مال اگر این است چاه از جاه بهتر در جهان
جاه جانکاه است لیکن آب چه جان پرور است
هر کرا شد طایر همت خلاص از دام حرص
هفت چرخش همچو مرغ سدره زیر شهپر است
ابله از تن پروری آماس کرده همچو گاو
خرده دان پیوسته همچون اسب تازی لاغر است
مایل دنیای دون چون طفل از پستان دهر
می خورد مردار و پندارد که شیر مادر است
اهل دل را برنمی آید دمی بی یاد حق
وای بر آن کس که در اندیشه سود و زر است
اهل دنیا را گران گردیده گوش از بار زر
پند واعظ راه در گوشش ندارد چون کر است
از سر غفلت تمام عمر صرف مال کرد
وقت مردن پیش عزرائیل از آنرو مضطر است
خواجه را در تن فتاده خار خار حرص مال
خارش دنیا در او افتاده پندارد گر است
وارثان خواهند دایم مرگ خواجه بهر مال
چون سگی کاندر دل او حسرت مرگ خر است
زال دهر از زیب و زینت می فریبد خلق را
دل منه بر عشوه آن پیر زالی کو غر است
هر زمان شویی کند در هر نفس شویی کشد
یک کف او با نگار و دیگری با خنجر است
دل به دستانش مده از خود اگر داری خبر
کاین عروس بی حیا دنبال قتل شوهر است
هر زمان از شوخ چشمی شیوه ای دارد عجب
با فریب او مرو از ره که بس بازیگر است
گر برآید جان ترا از دست درویشی منال
فخر می آرد به درویشی اگر پیغمبر است
مهر حق با مهر زر در دل نگنجد ای عزیز!
مملکت کی باشد ایمن چون دو شه در کشور است
گر شرابی بایدت غیر از می وحدت مخواه
کز شراب صورتی جان تو در بیم شر است
زشت و زیبا هرچه بینی دست رد بر وی منه
عیب صنعت هرکه گوید غیبت صنعتگر است
مردمان در کار خود مشغول و ابله عیبجوی
عیب کی بیند هرآن مردی که پاکش گوهر است
آهن و فولاد از یک کان برون آید ولی
آن یکی آیینه و آن دیگری نعل خر است
چشم عیب از مردمان بردار و عیب خود ببین
هرکه عیب خویش بیند از همه بیناتر است
کرد از صبح دل من مطلع دیگر طلوع
وصف آن شاهی که خورشیدش کمینه چاکر است



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به بیان فلسفه زندگی و شناخت حقیقی انسان میپردازد و در مییابد که دنیا و مال نمیتواند موجب خوشبختی واقعی شود. او انسان را به عنوان مظهر حقیقت و نور میشناسد و تأکید میکند که شناخت خود، آگاهی به حقیقت را به دنبال دارد. دنیا را چون مهمانسرا و مرگ را همچون دروازهای میبیند که همه باید از آن عبور کنند. در این مسیر، شاعر بر پرهیز از حرص و توجه به معنویات تأکید کرده و اهل دل را به یاد خداوند دعوت میکند. او به بیان این نکته میپردازد که غفلت از یاد حق، موجب سختی در زندگی و عدم درک حقیقت میشود و تأکید میکند که نیکویی باید در عمل نمود.
هوش مصنوعی: تاج پادشاهی حقیقی تاجی است که نخستین شرطش گذشتن از سر و خودی است. هر که هوس و سودای سر را کنار بگذارد، همیشه سرور و بزرگ است.
هوش مصنوعی: فقر و درویشی خود پادشاهی است، پس از تهیدستی ناله مکن. برای اهل فقر، ویرانه همچون کاخ قیصر است.
هوش مصنوعی: اگر از کالای دنیا پولی داری، آن را خرج کن. گردآوردن مال کار فرومایگانِ بیحاصل و بیفرجام است.
هوش مصنوعی: انسان باید همت بلند داشته باشد، نه حرص مال. مال سراسر گرد و غبار است و عمر مانند تندباد زود میگذرد.
هوش مصنوعی: مردم مانند مهماناند و این جهان مهمانسراست. مرگ مانند حلقهٔ در بر در این مهمانسرا آویخته و آمادهٔ کوبیدن است.
هوش مصنوعی: گدا باشد یا شاه، همه باید از این دروازه بگذرند. همه سرانجام مانند میمونِ بازیگر که از حلقه میجهد، باید از این حلقه بگذرند.
هوش مصنوعی: برای آنکه از همراهان عقب نمانی، بار خود را سبک کن. دزدان در کمیناند و این راه و بیابان بسیار هولناک است.
هوش مصنوعی: کسانی که مرگ را از یاد بردهاند، از سر غفلت دنبال زر میروند. هر جا اندیشهٔ دنیا باشد، دغدغهٔ دین کمتر است.
هوش مصنوعی: ای دل، از میخانهٔ توحید و یگانگی جرعهای بخواه. این جام برای درویش مانند آینهٔ جهاننمای اسکندر است و حقیقت را به او نشان میدهد.
هوش مصنوعی: خودت را بشناس تا از راز حق آگاه شوی. هر که خود را بشناسد، جبرئیل خدمتگزار اوست.
هوش مصنوعی: بیگمان انسان جلوهگاه ذات حق است. حدیث «کنت کنزاً مخفیاً» از همین حقیقت خبر میدهد.
هوش مصنوعی: تن انسان را مانند طلسمی بدان که گنجِ درونش ذات حق است. هر که خود را چنین ببیند، از فرشتگان برتر است.
هوش مصنوعی: همهٔ ذرهها را از پرتو یک نور بدان. آب از یک دریاست که گاهی باران میشود و گاهی مروارید.
هوش مصنوعی: صدها هزار درخت خرما از یک جوی آب مینوشند، ولی میوهٔ هر یک رنگی دیگر دارد. یعنی اصل یکی است و کثرت در ظاهر است.
هوش مصنوعی: ذات حق در آغاز یکی بوده و در پایان هم یکی است. روح تو نور خداست و عقل تو در حکم پیامبر و راهنمای توست.
هوش مصنوعی: هستی انسان از ذات خداوند بزرگ پدید آمده است. هر که این معنا را نداند، از حیوان پستتر است.
هوش مصنوعی: تو به دانش باطن و معنا نیاز داری، پس در دانش ظاهری جان مکن. دانش ظاهری مانند نهالی بیمیوه است.
هوش مصنوعی: ای خواجه، ما به حق بینا شدهایم، پس بر ما عیب مگیر. معشوق ما بیپرده است و زیباییاش هر پردهای را میدرد.
هوش مصنوعی: اختلافها از صورت و ظاهر است، اما معنا در همه یکی است. اگر خودبین نباشی، این سخن را باور میکنی.
هوش مصنوعی: وقتی مغز به دستت افتاد، پوست را رها کن. زیرا در درون هر مغز، مغز دیگری نهفته است و باید به آن هم راه برد.
هوش مصنوعی: به گفتهٔ علی مرتضی، خودشناسی همان خداشناسی است. در شناخت نفس، حدیث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» راهنمای توست.
هوش مصنوعی: این شناخت روشن است، چرا از بیرون خود دلیل میخواهی؟ همهٔ ذرهها از آن روی که پرتو حقاند، خود خورشیدی تاباناند.
هوش مصنوعی: در ویرانهٔ تن تو گنج معرفت نهفته است. پس برای گنج دنیایی که اژدها بر آن نگهبان است و ترس جان دارد، جان مکن.
هوش مصنوعی: پایهٔ تخت شاهان از پوست سنجاب و نقره است، اما برای دیوانگان عشق، تودهٔ خاکستر همان تخت زرین است.
هوش مصنوعی: جان دادن برای کسی که بر بستر حریر خفته دشوار است. اما کسی که بر خاک و سنگ جان میدهد، آسانتر از دنیا میرود، چون دلبستگیای ندارد.
هوش مصنوعی: اگر از خدا نیکی میخواهی، خودت نیکوکاری را پیشه کن. کسی که گوهر و ذاتش پاک است، هرگز زیان و نفی نمیبیند.
هوش مصنوعی: هر کاری را که برای خودت نمیپسندی با مردم نکن و چنان رفتار کن که گویی امروز روز قیامت و حساب توست.
هوش مصنوعی: ثروت بیاندازه تلخی جان دادن را برایت بیشتر میکند. مال اگر در آغاز مانند عسل و شکر شیرین باشد، در پایان زهر است.
هوش مصنوعی: وقتی کارت به عزرائیل بیفتد، طلا چه سودی برایت دارد؟ آنجا جای زر نیست و باید نقد جانت را تسلیم کنی.
هوش مصنوعی: اگر حاصل مال و مقام این است، در دنیا چاه از جاه بهتر است، زیرا جاه جان را میکاهد ولی آب چاه جان را میپروراند.
هوش مصنوعی: هر کس پرندهٔ همتش از دام حرص رها شود، هفت آسمان مانند جبرئیل که مرغ سدره است زیر بال اوست.
هوش مصنوعی: نادان از تنپروری مانند گاو فربه و آماسیده است، اما مرد نکتهدان همیشه مانند اسب تازی لاغر و چابک است.
هوش مصنوعی: کسی که دل به دنیای پست بسته، مانند کودکی است که از پستان روزگار مردار میخورد و گمان میکند شیر مادر است.
هوش مصنوعی: اهل دل حتی لحظهای بی یاد خدا نمیتوانند بود. وای بر کسی که همهٔ فکرش سود و طلاست.
هوش مصنوعی: گوش دنیاپرستان از بار طلا سنگین شده است و مانند کر، پند واعظ به گوششان راه نمییابد.
هوش مصنوعی: دنیاپرست از سر غفلت همهٔ عمر را صرف مال کرد و به همین سبب هنگام مرگ در برابر عزرائیل بیقرار و درمانده است.
هوش مصنوعی: در تن خواجهٔ ثروتمند خارش حرص مال افتاده است. این خارش دنیاطلبی است، ولی او گمان میکند بیماری گری دارد.
هوش مصنوعی: وارثان همیشه برای رسیدن به مال، مرگ خواجه را آرزو میکنند، مانند سگی که آرزوی مرگ خر را دارد تا از لاشهاش بخورد.
هوش مصنوعی: دنیا مانند پیرزنی است که با زیور و آرایش مردم را فریب میدهد. دل به ناز و عشوهٔ این پیرزن بدکاره نبند.
هوش مصنوعی: این پیرزن هر زمان شوهری میگیرد و هر لحظه شوهری را میکشد. یک دستش حنا بسته و در دست دیگرش خنجر است.
هوش مصنوعی: اگر از خود آگاهی داری، دل به نیرنگهای او مده، زیرا این عروس بیشرم در پی کشتن شوهر خویش است.
هوش مصنوعی: دنیا هر لحظه از روی بیشرمی ترفند شگفتی دارد. با فریب او از راه بیرون مرو که بسیار حیلهگر است.
هوش مصنوعی: اگر از فقر و درویشی جانت به لب برسد، شکایت نکن، زیرا پیامبر هم به فقر خود افتخار میکرد.
هوش مصنوعی: ای عزیز، محبت خدا و محبت طلا با هم در یک دل نمیگنجد، همانگونه که کشوری که دو پادشاه دارد هرگز در امان نیست.
هوش مصنوعی: اگر شرابی میخواهی، جز شراب وحدت الهی را مخواه، زیرا شراب ظاهری و مادی جانت را در خطر شر قرار میدهد.
هوش مصنوعی: هرچه را میبینی، زشت باشد یا زیبا، رد مکن. هر کس از آفریده عیب بگیرد، در واقع از آفریننده بدگویی کرده است.
هوش مصنوعی: مردم به کار خود مشغولاند و فقط نادان عیب دیگران را میجوید. کسی که ذاتش پاک است، در دیگران عیب نمیبیند.
هوش مصنوعی: آهن و فولاد از یک معدن بیرون میآیند، اما از یکی آینه ساخته میشود و از دیگری نعل خر. یعنی همریشه بودن دلیل همارزش بودن نیست.
هوش مصنوعی: از عیبجویی مردم دست بردار و عیب خودت را ببین. هر کس عیب خود را ببیند، از همه بیناتر است.
هوش مصنوعی: از صبح دل من مطلعی تازه طلوع کرد در وصف پادشاهی که خورشید کمترین خدمتگزار اوست. این بیت آغاز تجدید مطلع و ورود به ستایش است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
عنبر است آن حلقه گشته زلف او یا چنبر است
چنبر است آری ولیکن چنبر اندر عنبر است
اصل او از زنگ و بر یک اصل او سیصد شکن
هر شکنجی را که بینی ز اصل او سیصد سر است
هر سری را باز سیصد بند گوناگون چنانک
[...]
شهریارا خرمی کن کاول شهریور است
با دلارامی که با هر شادئی اندر خور است
جان و دل را مونس است و با گل و با نرگس است
نوبهار مجلس است و آفتاب لشگر است
این جهان همچون صدف گشت و تو او را گوهری
[...]
ای جوانبختی که تخت بختت از کیوان براست
در فلک فرمانبر رأی تو سعد اکبر است
بر بداندیشان تو بهرام کینه گستر است
مجلس بزم ترا خورشید رخشان ساغر است
چون قدح گیری بمجلس زهره چون رامشگر است
[...]
ذرهای اندوه تو از هر دو عالم خوشتر است
هر که گوید نیست دانی کیست آن کس کافر است
کافری شادی است و آن شادی نه از اندوه تو
نی که کار او ز اندوه و ز شادی برتر است
آن کزو غافل بود دیوانهای نامحرم است
[...]
کوس شه خالی و بانک غلغلش درد سر است
هر که قانع شد به خشک و تر شه بحر و بر است
تا ز هر بادی به جنبی ، پا به دامن کش چو کوه
کادمی مشتی غبار و عمر باد صرصر است
شکرگو ، ار فقر نفست را کشد ، زیرا خلیل
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.