چرخ پنداری بخواهد شیفتن
زان همی پوشد لباس پر دَرَن
شاخ را بنگر چو پشت دل شده
برگ را بنگر چو روی ممتحن
ابر آشفته برآمد وز دمن
بوستان پرگشت از اطلال و دِمن
زیر میغ تیره قرص آفتاب
چون نشسته گرد بر زرین لگن
باد مهر مهرگان چون برفگند
چرخ را از ابر تیره پیرهن
آفتاب از اوج زی دریا شتافت
تا بشوید گرد و خاک از خویشتن
شاه رومی چون هزیمت شد ز ما
شاه زنگی کینه خواهد آختن
زین قِبَل میکرد باید هر شبی
دختران آسمان را انجمن
دوش نامد چشمم از فکرت فراز
تا چه میخواهد ز من جافی زَمَن
شب سیاه و چرخ تیره من چو مور
گرد گردان اندر این پر قیر دن
چون ز شب نیمی بشد گفتم مگر
باز شد مر دهر داهی را دهن
زهر تابنده ز چرخ تیره جرم
همچو خالی از یقین بر روی ظن
نور راه کهکشان تابان درو
چون به سوده لاجورد اندر لبن
وان ثریا چون ز دست جبرئیل
مانده نوری بر قفای اهرمن
جیش چرخ از نور پوشیده سلاح
فوج خاک از قیر پوشیده کفن
ای سپاهی کز سر خاور بود
هر شبی تا باخترتان تاختن
از نهیب تیرتان هر شب زمین
ز ابر تیره پیش روی آرد مِجن
لرز لرزنده غضنفر در عرین
ترس ترسنده عقاب اندر وُکن
از چه میترسد به شب هر جانور؟
از بد این دهر پر مکر و مِحَن
ای به غفلت خفته زیر دام دهر
ایمنی چون یافتی زین مُفتتن؟
دام و دد را دام میسازی و باز
دام توست این گنبد بسیار فن
روز و شب را دهر حبلی ساخته است
کشت خواهدمان بدین پیسه رسن
خویشتندار، ای جوان، از پیر دهر
تات نفریبد به غدر این پیرزن
من ندیدم گنده پیری همچنین
مرگ ریس و شرّ باف و مکر تن
نیستش کار، ای برادر، روز و شب
جز که خالی کردن از شویان وطن
گر ندانی کو چه خواهد با تو کرد
نیک بنگر تا چه کرد از بد به من
بر سرم یک دسته مرزنگوش بود
کرد مرزنگوش را سحرش سمن
مر مرا بفریفت از آغاز کار
تا شدم بریان به مهرش جان و تن
تن بدو دادم چنین تا گوشتم
خورد و اکنون میبسوزد باب زن
دل بگردان زو و گرد او مگرد
سر بکش زین بدنشان و دل بکن
آفتاب آز اگر رنجه کندت
از نمیدی چترکی بر سر فگن
لشکر آز و نیاز و حرص را
خواردار و بِشْکر و بر هم شکن
خلق یکسر بتپرستان گشتهاند
جانهاشان چون شمن شد، بت بدن
بتبرست از بتپرست و تو همی
رست نتوانی از این ملعون وَثن
بت نشسته در میان پیرهنت
تو همی لعنت کنی بر برهمن
خویشتن بشناس و بر خود باز کن
چشم دل وز سرت بیرون کن وسن
ور به دین اندر بخواهی داد داد
عهد بوالقاسم بگیر از بوالحسن



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به بررسی مفاهیم زندگی و پیچیدگیهای آن میپردازد. ناصرخسرو با توصیف چرخ بخت و دهر، نشان میدهد که چگونه انسانها تحت تأثیر روزگار و امتحانات زندگی قرار میگیرند. او از خطرات و فریبهای این دنیا سخن میگوید و به جوانان توصیه میکند که از چنگال دهر دوری کنند و به خودآگاهی برسند. با اشاره به عشق و خطرات آن، شاعر در نهایت به جستجوی حقیقت و شناخت خود دعوت میکند و از قدرت ایمان و دین برای مقابله با فتنهها سخن میگوید.
هوش مصنوعی: چرخ (آسمان یا سرنوشت) به نظر میرسد که بخواهد دگرگون شود، از این رو لباسی پر از دَرَن (پَرهای نازک و نرم) به خود میپوشد.
هوش مصنوعی: به شاخ درخت نگاه کن که به خاطر دلش به شکل دل شده و به برگهایش نگاه کن که مانند روی کسی که در امتحان است، سرسبز و دلنشین شدهاند.
هوش مصنوعی: ابر ناپایدار و تیرهای به آسمان آمده و سرسبزی و زیبایی بوستان پر شده از نشانههای ویرانی و خرابی.
هوش مصنوعی: زیر ابرهای تیره، قرص آفتاب مانند حلقهای گرد بر روی لگن طلا نشسته است.
هوش مصنوعی: باد مهرورزی مهرگان (ماه مهر) مانند برف، آسمان را با ابرهای تیره پوشانده است.
هوش مصنوعی: خورشید از بلندای دریا به سمت پایین آمد تا گرد و غبار را از سطح خود پاک کند.
هوش مصنوعی: شاه رومی پس از اینکه شکست خورد و نتوانست به هدفش برسد، شاه زنگی (سلاطین زنگی یا سلطان زنگی) کینه و انتقام خواهد گرفت.
هوش مصنوعی: از این طرف باید هر شب قمری که دختران آسمان هستند، دور هم جمع میشدند.
هوش مصنوعی: دیشب خوابیدم و در اوج تفکر و اندیشه بودم که نمیدانم زمان چه چیزی از من میخواهد یا چه هدفی دارد.
هوش مصنوعی: من در شب تاریک و آسمان تیره، مانند موری در مکانی که پر از قیر و تاریکی است، در حال چرخیدن و سرگردانیام.
هوش مصنوعی: به نیمهٔ شب که رسید، گفتم شاید دهر (زمان) دانا و زیرک دوباره دهنش باز شود و حرفی بزند.
هوش مصنوعی: زهر تابنده (آتش یا نور زهرآلود) که از آسمان (چرخ تیره) میتابد، به اندازهای به نظر میرسد که از یقین (دانش روشن) خالی است و فقط مبتنی بر گمان (ظن) است.
هوش مصنوعی: نور درخشان کهکشان در آنجا مانند رنگ آبی روشن در شیر است.
هوش مصنوعی: ثریا، خوشه ستارهای در آسمان، نور خود را از جبرئیل، فرشته وحی، به ارث برده و این نور مانند نوری است که بر پشت اهرمن، مظهر شر و زشتی، مانده است.
هوش مصنوعی: چرخ جمشید (به معنای آسمان یا گردونهِ ستارگان) از نور پوشیده شده و سلاح جنگجویان در زمین مانند کفن از قیر (مادهی سیاه و چسبنده) پوشیده است. این تصویر نشاندهندهٔ درخشش و زیبایی نور در مقابل مادیات و سیاهیهای زمینی است.
هوش مصنوعی: ای سپاهی که از سرزمین خاور (شرق) تا هر شب به سوی باختر (غرب) حمله میکنید.
هوش مصنوعی: از صدای تیرهای شما هر شب، زمین را به رنگ تیرهٔ ابر در میآورد و مانند میدان جنگ، به جلو میکشد.
هوش مصنوعی: غضنفر (شیر) در آشیانهاش به خاطر ترس، به شدت میلرزد و عقاب (پرنده شکاری) به خاطر ترس، در آنجا مینشیند.
هوش مصنوعی: هر جانور در شب از چه چیزی میترسد؟ از بدیهای این دنیا که پر از فریب و مشکلات است.
هوش مصنوعی: ای کسی که در غفلت زیر دام این دنیا خوابیدهای، چگونه از این فریبهای بیاساس احساس امنیت میکنی؟
هوش مصنوعی: تو خود را در دام و سختیهایی که زندگی (دهر) برایت فراهم کرده، گرفتار میکنی، در حالی که این گنبد آسمانی (دنیا) بهعنوان منبع زحمت و دغدغهها، در اصل ساخت خود توست.
هوش مصنوعی: روز و شب را زمان (دهر) با حبل (بند) به هم پیوسته و این بند، حیات ما را در دست دارد. من خود را در این دنیای فانی به زراعت میزنم و میخواهم در این وضعیت با شجاعت و اراده زندگی کنم.
هوش مصنوعی: ای جوان، خودت را حفظ کن و از فریب این پیرزن دنیا که به نیرنگ و مکر مشهور است، پرهیز کن.
هوش مصنوعی: من در طول زندگیام هیچگاه پیر زال (پیر کهنسال) را ندیدهام که به این اندازه مرگ و آلودگی (ریس و شرّ) به او نزدیک باشد و اینقدر در کنش و رفتار خود مکر و فریب داشته باشد.
هوش مصنوعی: ای برادر، او کار دیگری ندارد و در روز و شب فقط به فکر این است که از همسران و خانوادهاش دوری کند و وطن را ترک کند.
هوش مصنوعی: اگر نمیدانی دیگران با تو چه خواهند کرد، خوب نگاه کن ببین چطور با من بد کردند.
هوش مصنوعی: بر سر من دستهای از مرزنگوش (گیاه معطر) بود، اما سحر (جادوی) سمن (گل معطر) آن را تحت تاثیر قرار داد.
هوش مصنوعی: مرزنگوش (گیاهی معطر) در ابتدا مرا فریب داد و باعث شد که از همان اول در عشق او گرفتار شوم، تا جایی که اکنون جان و تنم در آتش عشق او سوخته است.
هوش مصنوعی: به او جسم و وجودم را دادم تا گوشت به او برسد و اکنون وجودم در آتش عشق او میسوزد.
هوش مصنوعی: به هیچوجه به او دل نبند و حول او نگرد، از این بدن آنها بیاعتنا باش و دل خود را از آن آزاد کن.
هوش مصنوعی: اگر خورشید آز (حرص و طمع) به تو آزار برساند، از خوف آن، بر سرت چتری بگذار تا از آسیب آن در امان باشی.
هوش مصنوعی: از خشم و آتش آرزو و درخواست و طمع باید دست بردار و آنها را بر هم بزن.
هوش مصنوعی: همهٔ مردم به پرستش بتها و چیزهای مادی گرایش پیدا کردهاند و جانهایشان مانند شمنها (کسانی که بر اساس اعتقادات باستانی به جادو و مراسم باستانی میپردازند) نسبت به این بتها متصوّر شده است.
هوش مصنوعی: بتپرست به معنی کسی است که بتها را پرستش میکند و تو نیز نمیتوانی از این موجود خبیث و ملعون جدا شوی و رهایی یابی.
هوش مصنوعی: در دل لباس تو، بت (معبود مجسم) جای دارد و تو همچنان به برهمن (کاهن و پیشوای هندو) لعنت میفرستی.
هوش مصنوعی: خودت را بشناس و با بصیرت به درون خود نگاهی بینداز، و دامهای فریبنده و زینتهای دنیوی را از ذهن خود دور کن.
هوش مصنوعی: اگر بخواهی به دین و ایمان پایبند باشی، باید وعده و پیمان بوالقاسم (پیامبر اسلام) را از بوالحسن (امام علی) بگیری.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
کشتیی بر آب و کشتیبانش باد
رفتن اندر وادیی یکسان نهاد
نه خله باید، نه باد انگیختن
نه ز کشتی بیم و نه ز آویختن
این دل و جان طبیعت سنج را
یک زمان از می طریقت سنج کن
دوستان را بند گردان از وفا
ورنه باری از جفا دشمن من
چون نکردی یک زبانی لاله وار
ده زبانی نیز چون سوسن مکن
بد خوئی با هیچ کس هرگز مکن
[...]
آب بنمایم ز وهم خویشتن
رازها دانم بسی زین بیش من
مملکت خوش سر برآورد از وسن
کی الغ جاندار نورالدید حسن
استقامت یافت زو عالم چنانک
زلف خوبان هم نمیگیرد شکن
آسمان را در کفن پیچد چو میغ
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.