گر تویی ای چرخ گردان مادرم
چون نه‌ای تو دیگر و من دیگرم؟
ای خردمندان، که باشد در جهان
با چنین بد مهر مادر داورم؟
چونکه من پیرم جهان تازه جوان
گر نه زین مادر بسی من مهترم؟
مشکلی پیش آمده‌ستم بس عجب
ره نمی‌داند بدو در خاطرم
یا همی برمن زمانه بگذرد
یا همی من بر زمانه بگذرم
گرگ مردم خوار گشته‌است این جهان
بنگر اینک گر نداری باورم
چون جهان می‌خورد خواهد مرمرا
من غم او بیهده تا کی خورم؟
ای برادر، گر ببینی مر مرا
باورت ناید که من آن ناصرم
چون دگرگون شد همه احوال من
گر نشد دیگر به گوهر عنصرم؟
حسن و بوی و رنگ بود اعراض من
پاک بفگند این عرضها جوهرم
شیر غران بودم اکنون روبهم
سرو بستان بودم اکنون چنبرم
لاله‌ای بودم به بستان خوب رنگ
تازه، و اکنون چون بر نیلوفرم
آن سیه مغفر که بر سر داشتم
دست شستم سال بربود از سرم
گر شدم غره به دنیا لاجرم
هر جفائی را که دیدم درخورم
گر تو را دنیا همی خواند به زرق
من دروغ و زرق او را منکرم
آن کند با تو که با من کرد راست
پیش من بنشین و نیکو بنگرم
فعل های او زمن بر خوان که من
مر تو را زین چرخ جافی محضرم
ای مسلمانان، به دنیا مگروید
من شما را زو گواه حاضرم
با شما گر عهد بست ابلیس ازو
گر وفا یابید ازو من کافرم
این جهان بود، ای پسر، عمری دراز
هر سوئی یار و رفیق بهترم
رفته‌ام با او به تاریکی بسی
تا تو گفتی دیگری اسکندرم
زیرپای خویش بسپرد او مرا
من ره او نیز هرگز نسپرم
گر جهان با من کنون خنجر کشد
علم توحید است با وی خنجرم
نیز از این عالم نباشم برحذر
زانکه من مولای آل حیدرم
افسر عالم امام روزگار
کز جلالش بر فلک سود افسرم
فر او پر نور کرد اشعار من
گرت باید بنگر اینک دفترم
ای خردمندی که نامم بشنوی
زین خران گر هوشیاری مشمرم
وز محال عام نادان همچو روز
پاک دان هم بستر و هم چادرم
هیچ با بوبکر و با عمر لجاج
نیست امروز و نه روز محشرم
کار عامه است این چنین ترفندها
نازموده خیره خیره مشکرم
آن همی گوید که سلمان بود امام
وین همی گوید که من با عمرم
اینت گوید مذهب نعمان به است
وانت گوید شافعی را چاکرم
گر بخرم هیچ کس را بر گزاف
همچو ایشان لامحاله من خرم
مر مرا بر راه پیغمبر شناس
شاعرم مشناس اگرچه شاعرم
چند پرسی «بر طریق کیستی؟»
بر طریق و ملت پیغمبرم
چون سوی معروف معروفم چه باک
گر سوی جهال زشت و منکرم!
گر به حجت پیشم آید آفتاب
بی‌گمان گردی کزو روشن‌ترم
ظاهری را حجت ظاهر دهم
پیش دانا حجت عقلی برم
پیش دانا به آستین دست دین
روی حق از گرد باطل بسترم
نیست برمن پادشاهی آز را
میر خویشم، نیست مثلی همبرم
گر تو را گردن نهم از بهر مال
پس خطا کرده‌است بر من مادرم
ای برادر، کوه دارم در جگر
چون شوی غره به شخص لاغرم
برتر از گردون گردانم به قدر
گرچه یک چندی بدین شخص اندرم
شخص جان من به سان منظری است
تا از این منظر به گردون بر پرم
مر مرا زین منظر خوب، ای پسر
رفته گیر و مانده اینجا منظرم
منبر جان است شخصم گوش‌دار
پند گیر اکنون که من بر منبرم
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: ناصرخسرو در این شعر از تغییر و دگرگونی‌های زندگی خود و احساس ناامیدی‌اش سخن می‌گوید. او به ناپایداری دنیا و زوال آن اشاره کرده و با بیان اینکه از جوانی به پیری رسیده، حقیقت زندگی را درک می‌کند. شاعر با تأکید بر خفا و دنیاپرستی انسان‌ها، خود را از جاه و مقام‌های دنیایی بی‌نیاز می‌داند و به توحید و علم توجه دارد. او اعلام می‌کند که با افتخار به مذهب و مسیر پیامبرش پایبند است و از جفای دنیا و تحریف حقایق به شدت می‌نالد. در نهایت، او به خواهرزاده‌اش هشدار می‌دهد که به ظاهر دنیا فریب نخورد و بر اصول حق بایستد.
هوش مصنوعی: ای چرخ گردان (دور، زمان) که مادر من هستی، چرا تو وجود داری و من وجود ندارم؟
هوش مصنوعی: ای خردمندان، در این دنیا چه کسی می‌تواند مانند من با چنین مادر بدی که سرنوشت من را تعیین کرده، باشد؟
هوش مصنوعی: هرچند من پیر هستم، اما دنیا برایم تازه و جوان است. پس اگر از این مادر بد و شرور نیست، چرا من بالاتر از او نیستم؟
هوش مصنوعی: مشکلی برایم پیش آمده که بسیار عجیب است و چاره‌اش را نمی‌دانم، اما این مشکل در ذهن من محفوظ است.
هوش مصنوعی: من نمی‌دانم آیا زمانه بر من می‌گذرد یا اینکه من بر زمانه می‌گذرم؛ در واقع، اختیار با کدام یک است.
هوش مصنوعی: این جهان به مانند گرگی شده است که مردم را به حال خود رها کرده و مورد بی‌احترامی قرار داده است. به اطراف نگاه کن، و اگر به حرف من باور نداری، این واقعیت را خواهی دید.
هوش مصنوعی: وقتی که دنیا زندگی مرا می‌بلعد و نابودم می‌کند، تا چه زمانی باید نگران غم او باشم؟
هوش مصنوعی: ای برادر، اگر مرا ببینی، به سختی می‌توانی باور کنی که من همان ناصرخسرو هستم.
هوش مصنوعی: وقتی حال و وضعیت من تغییر کند، آیا این امکان وجود دارد که ذات و روح من هم دگرگون نشود؟
هوش مصنوعی: زیبایی، بوی خوش و رنگ‌ها صفات ظاهری من بودند، اما این ویژگی‌های ظاهری نمی‌توانند جوهر واقعی من را فاسد کنند.
هوش مصنوعی: در گذشته مانند شیر قوی و ترساننده بودم، اما اکنون مانند مخلوقی ضعیف و بی‌جان شدم که به چنبره‌ای گرفتار آمده است.
هوش مصنوعی: در گذشته گل سرخی در باغ بودم با رنگی تازه و زیبا، اما حالا مانند نیلوفر، پژمرده و بی‌جانی شدم.
هوش مصنوعی: آن کلاه سیاه (مغفر) که بر سر داشتم را از سر برداشتم و حالا دستم خالی شده است؛ به این معنا که سال‌های جوانی و شادابی‌ام را از دست داده‌ام.
هوش مصنوعی: اگر به دنیا مغرور شدم، در نتیجه باید هر بدی را که دیدم، تحمل کنم و سزاوار آن باشم.
هوش مصنوعی: اگر تو دنیا تو را به فریب و زیبایی‌هایش بخواند، من از فریب و دروغ آن دنیا انکار می‌کنم.
هوش مصنوعی: اگر او با تو به صداقت رفتار کرده، همانطور که با من کرد، باید پیش من بنشینی و خوب به این موضوع نگاه کنی.
هوش مصنوعی: اوضاع و رفتار او با من را بیان کن، زیرا من به خاطر تو از این چرخ گردان (دنیا) غافل هستم.
هوش مصنوعی: ای مسلمانان، به دنیا و زرق و برق آن دل نبندید، چون من بر این موضوع شهادت می‌دهم که دنیا فریبنده است.
هوش مصنوعی: اگر ابلیس با شما پیمان ببندد و به وفاداری نسبت به شما عمل کند، من به کفر باور دارم.
هوش مصنوعی: این دنیا، پسر، عمر طولانی‌ای است و در آن هر جا که بروم، دوستان و همراهان بهتری پیدا می‌کنم.
هوش مصنوعی: من با او به کنج تاریکی رفته‌ام، چون تو گفتی که او دیگر کسی غیر از اسکندر (شاه بزرگ) نیست.
هوش مصنوعی: او (که به نظر می‌رسد معشوق یا همراه ناصرخسرو باشد) مرا به زیر پای خود سپرد، اما من هرگز او را رها نخواهم کرد و از او دور نمی‌شوم.
هوش مصنوعی: اگر چه دنیا اکنون علیه من شمشیر کشیده است، اما من با علم توحید (یعنی دانش یکتاپرستی) در برابر آن، سلاح می‌زنم.
هوش مصنوعی: من از این دنیا پرهیز می‌کنم و نگران نیستم، زیرا من از خاندان علی (علیه‌السلام) هستم که مولا و سرور این خاندان است.
هوش مصنوعی: امام زمان، که در اینجا به عنوان برترین شخصیت و الگوی اخلاقی معرفی شده، به قدری با جلال و شکوه است که وجودش سبب افتخار من و بالندگی جهان است.
هوش مصنوعی: اگر می‌خواهی اشعارم را ببینی، اکنون دفترم را نگاه کن که با درخشش وصف امام (امام حسن عسکری) پرنور شده است.
هوش مصنوعی: ای خردمندی که نامم را می‌شنوی، اگر از این خران (احمق‌ها) درک درستی ندارم، مرا بی‌خود و بی‌خود نپندار.
هوش مصنوعی: منظور از این بیت این است که از وجود افراد نادان و بی‌خرد در اجتماع، در روز روشن و پاکی که همه چیز مشخص است، هیچ چیز پنهان نیست و من هم به همین اندازه به وضوح با آنها هم‌فکر و هم‌دست هستم.
هوش مصنوعی: امروز نه با ابوبکر و نه با عمر، مانند روز قیامت درخت کینه و لجاجت وجود ندارد.
هوش مصنوعی: این نوع نیرنگ‌ها و حقه‌بازی‌ها تنها برای مردم عادی است و من بر چنین رفتارهای بی‌پایه‌ای متوجه و به ستایش مشغولم.
هوش مصنوعی: یکی می‌گوید سلمان فارسی امام است و دیگری می‌گوید من از عمر(بن خطاب) هستم.
هوش مصنوعی: این می‌گوید که مذهب نعمان (عده‌ای از شیعه) بهتر است و آن یکی (شافعی) می‌گوید که من متعهد (به پیروی) او هستم.
هوش مصنوعی: اگر بخواهم به‌طور نابجا و بی‌دلیل کسی را بخرم، مانند این افراد، در هر حال خودم را احمق کرده‌ام.
هوش مصنوعی: من را به عنوان پیروِ راه پیامبر بشناس و نه به عنوان شاعر، هرچند که شاعر هستم.
هوش مصنوعی: تو چند بار از من می‌پرسی که راه و طریقت من چیست؟ من در راه و ملت پیامبر هستم.
هوش مصنوعی: اگر به سمت افراد معروف بروم، هیچ جای نگرانی نیست، هرچند اگر به سمت جهل و افراد زشت و ناپسند بروم و من از آنها دوری کنم.
هوش مصنوعی: اگر خورشید با دلیل و حجت در مقابل من بیاید، بدون شک از آن بیشتر روشنی و نورانی خواهم بود.
هوش مصنوعی: من به فرد دانا، دلیل ظاهری می‌دهم و از او دلیل عقلانی می‌طلبم.
هوش مصنوعی: من در برابر دانا، با تکیه بر آستین خود، حقیقت را از زشتی دور می‌کنم و آن را در دست دین قرار می‌دهم.
هوش مصنوعی: من، پادشاهی میل و آز ندارم، زیرا خودم حاکم بر خودم هستم و مانند کسی دیگر نیستم.
هوش مصنوعی: اگر من به خاطر مال تو را بزنم و گردنت را بشکنم، در واقع مادر من در این کار اشتباه کرده است.
هوش مصنوعی: من درون خود کوهی از درد و رنج دارم، اما تو به ظاهر به شخص لاغر و ضعیفی که هستم مغرور شده‌ای.
هوش مصنوعی: اگرچه اندکی از چگونگیِ وجودم پایین‌تر از آسمان و گردونه‌های آسمانی هستم، اما می‌توانم به نسبت کم، بالاتر از آنها بروم.
هوش مصنوعی: شخص مورد نظر برای من مانند یک منظره زیباست که من از آنجا به آسمان پرواز می‌کنم.
هوش مصنوعی: ای پسر، مرا از این منظر زیبا دور کن، زیرا من در اینجا مانده‌ام و نمی‌توانم از اینجا بروم.
هوش مصنوعی: من به مانند منبر جان هستم؛ پس توجه کن و پند بگیر از من، اکنون که من بر این منبر قرار دارم.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
عقل صد مسهل به طبعم بیش دارد
تا چنین در نظم و نثرش کرد نرم
چون بدانستم که بی اسهال او
مجلس سردان نخواهد گشت گرم
کافرم گر قطره‌ای زین پس ریم
[...]
دخل عمرم خرج شد در انتظار
گرچه من بر صبر کردن قادرم
بیش ازین دانم که تاب صبر نیست
فی المثل گر خود ادیب صابرم
گر شود این آهنت چون موم نرم
تو شوی در عشق، چون داوود گرم
چون گذشت آن مجلس و خوانِ کرم
دست او بگرفت و بُرد اندر حرم
جان و دل بنهاده ام تا می خورم
دین و دل بفروختم تا می خرم
شب به روز آخر کی آرم بی شراب
بی می آخرروز با شب چون برم
بی می اَم دم بر نمی آید ز حلق
[...]
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.