اگر مرا تو ندانی، بپرس از شبِ تاری
شب است مَحْرَمِ عاشق، گواهِ ناله و زاری
چه جایِ شب که هزاران نشانه دارد عاشق
کمینه اشک و رخِ زرد و لاغری و نَزاری
چو ابر، ساعتِ گریه، چو کوه، وقتِ تحمّل
چو آب، سجدهکنان و چو خاکِ راه، به خواری
ولیک اینهمه محنت، به گرد باغ چو خاری
درون باغ گلستان و یار و چشمهٔ جاری
چو بگذری تو ز دیوار باغ و در چمن آیی
زبانِ شکر گزاری، سجودِ شکر بیاری
که شکر و حمد خدا را، که برد جورِ خزان را
شکفته گشت زمین و بهار کرد بهاری
هزار شاخِ برهنه، قرینِ حلهٔ گل شد
هزار خارِ مُغیلان، رهیده گشت زِ خاری
حلاوتِ غمِ معشوق را چه داند عاقل؟
چو جولهست، نداند طریقِ جنگ و سواری
برادر و پدر و مادر تو عشّاقاند
که جمله یک شدهاند و سرشتهاند ز یاری
نمک شود چو دراُفتَد، هزار تن به نمکدان
دَوی نماند در تَن، چه مرغزی، چه بخاری
مَکَش عنانِ سخن را به کودنیِ ملولان!
تو تشنگانِ ملک بین، به وقت حرفگزاری!



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در غزل به بیان عشق و فراق میپردازد و از حال و روز عاشقانی میگوید که در شب تار، گواه نالهها و زاریهای خود هستند. او از نشانههای عاشق بودن، همچون اشک، رخ زرد و لاغری میگوید و درد و رنج را با باغی در دل مقایسه میکند که در آن گلها و چشمهها جاری هستند. اگر کسی از دیوار باغ بگذرد و به چمن برسد، باید شکرگزار باشد، زیرا بهار دوباره به زمین برگشته و زندگی و شادابی به آن بازگشته است. در انتها، شاعر تأکید میکند که همه افراد در محبت و عشق به هم پیوند خورده و به یکدیگر مرتبط هستند و باید از هر گونه منفینگری پرهیز کرد.
هوش مصنوعی: اگر تو مرا نشناسی، از شب تار بپرس، چون شب گواهی میدهد بر غم و نالهٔ عاشق.
هوش مصنوعی: عشق و حال عاشق را نمیتوان فقط با نشانههای ظاهری مانند شب و مظاهر آن توضیح داد؛ زیرا حالتی که عاشق در آن به سر میبرد، شامل نشانههایی مانند اشک و ضعف جسمانی و رنج عمیق است که به وضوح نمایانگر درد و شوق اوست.
هوش مصنوعی: در زمان گریه مانند ابر هستم، در زمان صبر و تحمل همچون کوه، و در حال سجده مثل آب، و مانند خاکِ راه در حال ذلت و خواری به سر میبرم.
هوش مصنوعی: اما این همه درد و رنج، مانند خارهایی در اطراف باغ است، در حالی که درون باغ، گلستان و یار و چشمهٔ جاری وجود دارد.
هوش مصنوعی: وقتی از دیوار باغ عبور کنی و به چمن برسی، زبانت پر از نعمتگویی و شکرگزاری میشود و به سجده شکر میافتی.
هوش مصنوعی: به خاطر شکرگزارى و ستایش خداوند است که درد و رنج زمستان (خزان) برطرف شده و زمین شکفته و بهار به وجود آمده است.
هوش مصنوعی: هزار شاخهٔ برهنه و بدون برگ، اکنون با گلهای زیبا تزئین شدهاند و هزار خار درختان مغیلان (خارهای گزنده) از حالت ناخوشایند خود رها شدهاند و به شادابی و زیبایی تبدیل شدهاند.
هوش مصنوعی: عاقل نمیتواند تلخی عشق معشوق را درک کند، زیرا او مانند کسی است که تفاوتی بین کار جنگیدن و سواری کردن نمیبیند و از جزئیات آن بیخبر است.
هوش مصنوعی: عشق و محبت در بین برادر، پدر و مادر تو آنقدر قوی و عمیق است که همه آنها به نوعی به هم پیوسته و یکپارچه شدهاند و از یاری یکدیگر شکل گرفتهاند.
معنی روان بیتاگر هزار دانه نمک در یک نمکدان ریخته شوند، دیگر نمیتوان آنها را از یکدیگر جدا کرد و گفت این دانه از کجا آمده است. به همین قیاس، وقتی انسانها در عشق به هم میپیوندند و با محبت درهم میآمیزند، تفاوتهای قومی و جغرافیاییشان دیگر معیار جدایی و برتری نیست.«مرغزی» و «بخاری» بهترتیب یعنی منسوب به مرغز و بخارا؛ دو نسبت جغرافیایی که در اینجا نمایندهٔ تفاوت میان مردمان و خاستگاههای گوناگوناند.معنای عرفانی و دقیقتردر این بیت، واژهٔ کلیدی «دَوی» به معنای دوتاییبودن و دوگانگی است؛ یعنی خود را جدا از دیگری دیدن و در برابر او قرار دادن. در نتیجه، تفسیر قبلی من که «دَوی» را به نژاد یا گروهی خاص مربوط میکرد، دقیق نبود.مولانا میگوید وقتی آدمیان در عشق چنان درهم میآمیزند که گویی هزاران دانهٔ نمک در یک نمکدان به یک حقیقت بدل شدهاند، دیگر دوگانگی و جدایی باقی نمیماند؛ فرقی نمیکند کسی اهل مرغز باشد یا بخارا.
هوش مصنوعی: عنان سخن را به کسانی که بیخبر و خسته هستند، نکش؛ ای تشنگان حقیقت و ملکوت، در زمان گفتگو از آنچه اهمیت دارد، صحبت کنید.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
چه دلبری چه عیاری چه صورتی چه نگاری
به گاه خلوت جفتی به گاه عشرت یاری
به غمزه عقل گدازی به چنگ چنگ نوازی
به وعده روبه بازی به عشق شیر شکاری
چو بوی خواهم رنگی چو صلح جویم جنگی
[...]
به چهره صورت چینی، به زلف مشک تتاری
زغصه مشک بسوزد چو چین به زلف درآری
دلم به خشم سپردی، مکن که نیک نباشد
دلی که هندوی توست ار به دست ترک سپاری
مده چو خاک به بادم اگرچه هست تن من
[...]
چو مهر عشق سلیمان به هر دو کون تو داری
مکش تو دامن خود را که شرط نیست بیاری
نه بند گردد بندی نه دل پذیرد پندی
چو تنگ شکرقندی توام درون کناری
طراوت سمنی تو چه رونق چمنی تو
[...]
اگر محاسبه روز حشر در نظر آری
در این دو روزه حیات اینقدر به خود نسپاری
به کیش من که حرام است غیر فکر تو کاری
نظر حلال نباشد به ماسوای تو باری
دل اختلاط ترا برگزیده از همه عالم
که دیده در همه عالم ندیده چون تو نگاری
به طرف عارضت آن زلفکان تافته مانا
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.