بخش ۶۹ - باز دادن شاه گنج‌نامه را به آن فقیر کی بگیر ما از سر این برخاستیم
چونک رقعهٔ گنج پر آشوب را
شه مسلم داشت آن مکروب را
گشت آمن او ز خصمان و ز نیش
رفت و می‌پیچید در سودای خویش
یار کرد او عشق درداندیش را
کلب لیسد خویش ریش خویش را
عشق را در پیچش خود یار نیست
محرمش در ده یکی دیار نیست
نیست از عاشق کسی دیوانه‌تر
عقل از سودای او کور‌ست و کر
زآنک این دیوانگی عام نیست
طب را ارشاد این احکام نیست
گر طبیبی را رسد زین گون جنون
دفتر طب را فرو شوید به خون
طب جملهٔ عقل‌ها منقوش اوست
روی جمله دلبران روپوش اوست
روی در روی خود آر ای عشق‌کیش
نیست ای مفتون ترا جز خویش خویش
قبله از دل ساخت آمد در دعا
لیس للانسان الا ما سعی
پیش از آن کاو پاسخی بشنیده بود
سالها اندر دعا پیچیده بود
بی‌اجابت بر دعاها می‌تنید
از کرم لبیک پنهان می‌شنید
چونک بی‌دف رقص می‌کرد آن علیل
ز اعتماد جود خلاق جلیل
سوی او نه هاتف و نه پیک بود
گوش اومیدش پر از لبیک بود
بی‌زبان می‌گفت اومیدش تعال
از دلش می‌روفت آن دعوت ملال
آن کبوتر را که بام آموخته‌ست
تو مخوان می‌رانش کان پر دوخته‌ست
ای ضیاء الحق حسام‌الدین برانش
کز ملاقات تو بر رسته‌ست جانش
گر برانی مرغ جانش از گزاف
هم به‌گرد بام تو آرد طواف
چینه و نقلش همه بر بام تست
پر زنان بر اوج مست دام تست
گر دمی منکر شود دزدانه روح
در ادای شکرت ای فتح و فتوح
شحنهٔ عشق مکرر کینه‌اش
تشت آتش می‌نهد بر سینه‌اش
که بیا سوی مه و بگذر ز گرد
شاه عشقت خواند زوتر باز گرد
گرد این بام و کبوترخانه من
چون کبوتر پر زنم مستانه من
جبرئیل عشقم و سدره‌م توی
من سقیمم عیسی مریم توی
جوش ده آن بحر گوهربار را
خوش بپرس امروز این بیمار را
چون تو آن او شدی بحر آن اوست
گرچه این دم نوبت بحران اوست
این خود آن ناله‌ست کاو کرد آشکار
آنچ پنهانست یا رب زینهار
دو دهان داریم گویا همچو نی
یک دهان پنهانست در لب‌های وی
یک دهان نالان شده سوی شما
های هویی در فکنده در هوا
لیک داند هر که او را منظر‌ست
که فغان این سری هم زان سرست
دمدمهٔ این نای از دم‌های اوست
های هوی روح از هیهای اوست
گر نبودی با لبش نی را سمر
نی جهان را پر نکردی از شکر
با کی خفتی وز چه پهلو خاستی
که چنین پر جوش چون دریاستی
یا ابیت عند ربی خواندی
در دل دریای آتش راندی
نعرهٔ یا نار کونی باردا
عصمت جان تو گشت ای مقتدا
ای ضیاء الحق حسام دین و دل
کی توان اندود خورشیدی به گل
قصد کرده‌ستند این گل‌پاره‌ها
که بپوشانند خورشید ترا
در دل که لعل‌ها دلال تست
باغها از خنده مالامال تست
محرم مردی‌ت را کو رستمی؟
تا ز صد خرمن یکی جو گفتمی
چون بخواهم کز سرت آهی کنم
چون علی سر را فرو چاهی کنم
چونک اخوان را دل کینه‌ورست
یوسفم را قعر چه اولی‌ترست
مست گشتم خویش بر غوغا زنم
چه چه باشد خیمه بر صحرا زنم
بر کف من نه شراب آتشین
وانگه آن کر و فر مستانه بین
منتظر گو باش بی گنج آن فقیر
زآنک ما غرقیم این دم در عصیر
از خدا خواه ای فقیر این دم پناه
از من غرقه شده یاری مخواه
که مرا پروای آن اسناد نیست
از خود و از ریش خویشم یاد نیست
باد سبلت کی بگنجد و آبِ رو
در شرابی که نگنجد تار مو
در ده ای ساقی یکی رطلی گران
خواجه را از ریش و سبلت وا رهان
نخوت‌ش بر ما سبالی می‌زند
لیک ریش از رشک ما بر می‌کند
مات او و مات او و مات او
که همی‌دانیم تزویر‌ات او
از پس صد سال آنچ آید ازو
پیر می‌بیند معین مو به مو
اندر آیینه چه بیند مرد عام
که نبیند پیر اندر خشت خام
آنچ لحیانی به خانهٔ خود ندید
هست بر کوسه یکایک آن پدید
رو به دریایی که ماهی‌زاده‌ای
همچو خس در ریش چون افتاده‌ای
خس نه‌ای دور از تو رشک گوهری
در میان موج و بحر اولی‌تری
بحر وحدانی‌ست جفت و زوج نیست
گوهر و ماهیش غیر موج نیست
ای محال و ای محال اشراک او
دور از آن دریا و موج پاک او
نیست اندر بحر شرک و پیچ پیچ
لیک با احول چه گویم هیچ هیچ
چونک جفت احولانیم ای شمن
لازم آید مشرکانه دم زدن
آن یکیی زان سوی وصف‌ست و حال
جز دوی ناید به میدان مقال
یا چو احول این دوی را نوش کن
یا دهان بردوز و خوش خاموش کن
یا به نوبت گه سکوت و گه کلام
احولانه طبل می‌زن والسلام
چون ببینی محرمی گو سر جان
گُل ببینی نعره زن چون بلبلان
چون ببینی مشک پر مکر و مجاز
لب ببند و خویشتن را خنب ساز
دشمن آبست پیش او مجنب
ورنه سنگ جهل او بشکست خنب
با سیاست‌های جاهل صبر کن
خوش مدارا کن به عقل من لدن
صبر با نااهل اهلان را جلیست
صبر صافی می‌کند هر جا دلیست
آتش نمرود ابراهیم را
صفوت آیینه آمد در جلا
جور کفر نوحیان و صبر نوح
نوح را شد صیقل مرآت روح
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر به بررسی عاشقانه‌ای عمیق درباره عشق و دیوانگی می‌پردازد. مولانا به توصیف حال و هوای عاشق می‌پردازد که در پیچیدگی عشق، عقلش را از دست می‌دهد و در جستجوی محبوب خود در دعا و نیایش است. او از عشق به عنوان نیرویی محوری یاد می‌کند که می‌تواند انسان را به دیوانگی بکشاند و در عین حال، این دیوانگی را نوعی روشنایی می‌داند. در نهایت، شاعر به یادآوری اهمیت صبر و حکمت در مواجهه با عشق و مشکلات زندگی می‌پردازد و از پیوستگی روحی میان عاشق و معشوق سخن می‌گوید.
هوش مصنوعی: چون شاه مسلم (سلطان) آن نامهٔ پر از اشوب گنج را مورد توجه قرار داد، به آن مرد بیچاره (فقیر) اعتماد کرد.
هوش مصنوعی: او از دشمنان و تیرهای زهرآگین در امان شد و به راه خود که پر از خواسته‌ها و آرزوهایش است، می‌رفت و در آن غرق بود.
هوش مصنوعی: او (یار) عشق را که فکر و اندیشه‌اش را به درد و غم مشغول کرده است، مانند سگی که با زبانش ریش خود را لیس می‌زند، به خود مشغول کرده و به آن می‌پردازد.
هوش مصنوعی: در عشق، کسی نیست که بتواند به عمق پیچیدگی‌ها و احساسات آن پی ببرد؛ هیچ‌کس در این دنیا نیست که درک کننده و همراز عشق باشد.
هوش مصنوعی: هیچ‌کس در عشق، دیوانه‌تر از عاشق نیست؛ عقل او تحت تأثیر عشقش به شدت دچار اختلال شده و حتی قادر به درک واقعیت نیست.
هوش مصنوعی: چون این نوع دیوانگی خاص و منحصر به فرد است، لذا دانش پزشکی نمی‌تواند راهنمایی برای آن ارائه دهد.
هوش مصنوعی: اگر طبیبی به این نوع دیوانگی دچار شود، باید دفتر طب را به خون خود بشوید و کنار بگذارد، زیرا در این حالت او نمی‌تواند معالجه کند.
هوش مصنوعی: علم طب، تمام عقل‌ها در آن نقش بسته است و دلبران هم با این علم پنهان شده‌اند.
هوش مصنوعی: ای عشق‌کیش (عاشق)، روی خود را به من نشان بده، چرا که تو غیر از خودت هیچ چیز دیگری نداری و در هیچ چیز دیگری جز خودت نمی‌توانی غرق شوی.
هوش مصنوعی: قبله (سمت نماز) از دل ساخته شده و در دعا به آن اشاره می‌شود؛ انسان فقط به آنچه که برایش تلاش کرده، دست می‌یابد.
هوش مصنوعی: قبل از آنکه او پاسخی از خداوند بشنود، سالها دعا کرده بود و همواره در حال درخواست و ناله بود.
هوش مصنوعی: علیل (بیمار) به دلیل بی‌پاسخ ماندن دعاهایش در حالت ناامیدی و افسردگی به سر می‌برد، اما در عین حال به کرم و رحمت الهی امید دارد و می‌شنود که پاسخی از سوی خداوند در دل او وجود دارد، هرچند این پاسخ به‌وضوح نمایان نیست.
هوش مصنوعی: چون آن علیلی که در رقصی بی‌ضرب و بدون ساز مشغول است، به خاطر اعتماد به بخشش پروردگار بزرگ و مهربان، اینگونه به رقص درآمده است.
هوش مصنوعی: حرف و پیام‌آورانی مانند هاتف و پیک وجود نداشتند که به او برسند؛ اما دل او پر از امید و پاسخ مثبت بود، به طوری که فقط با خود احساسی از شوق و اشتیاق داشت.
هوش مصنوعی: او که زبانی برای بیان ندارد، از عمق دلش به‌صورت ناگفته، دوره‌ای از امید و میل را تجربه می‌کند که از آن دعوت و خواسته، به احساس دل‌زدگی و ملال می‌رسد.
هوش مصنوعی: آن کبوتر را که بر بام پرواز آموخته است، تو صدا نزن و نرانش، زیرا که او بال‌هایش را خوب بسته است.
هوش مصنوعی: ای ضیاء الحق حسام‌الدین، او را بران، چون جانش از ملاقات تو به آرامش رسیده است.
هوش مصنوعی: اگر مرغ جانش (روح او) را به‌طور بی‌مورد و بدون دلیل برانی، باز هم دور بام تو (حسین) می‌چرخد و از تو دور نمی‌شود.
هوش مصنوعی: تمام زحمت و تلاش او در خدمت تو است و تمام زیبایی‌ها و لذت‌های زندگی مانند پرندگان بر اوج دام تو می‌چرخند.
هوش مصنوعی: اگر لحظه‌ای روح من از شکرگذاری تو (خدا) غافل شود، در دل خود مانند دزدی پنهانی به آن اعتراف می‌کنم و به پیروزی و کامیابی‌ام (که از توست) اشاره می‌کنم.
هوش مصنوعی: جوانب عشق باعث می‌شود که کینه‌اش بار دیگر به سرکشی و آتش‌سوزی در وجودش تبدیل شود.
هوش مصنوعی: به سوی مه (ماه) برو و از گرد و غبار (مشکلات یا فاصله) معشوقت (عشق) گذر کن، چرا که او به زودی تو را به سوی خود خواهد خواند.
هوش مصنوعی: در اطراف این بام و آشیانهٔ من، مانند کبوتر پرواز می‌کنم و سرمست و شاداب هستم.
هوش مصنوعی: عشق من جبرئیل، و حالت روحانی‌ام به گونه‌ای است که تو در من مانند عیسی، مریم را در آغوش دارد و من بیمار و ضعیف هستم.
هوش مصنوعی: ای خدای بزرگ و باعظمت، از تو می‌خواهم که آن دریاى پر از گوهر را روی این بیمار (من) باز کنی و به او عطا کنی.
هوش مصنوعی: اگر تو به مقام «او» رسیدی، همه چیز به همان مقام تعلق دارد، هرچند که اکنون زمان دشواری و آزمایش است.
هوش مصنوعی: این همان ناله‌ای است که آشکار کرد آنچه را پنهان است. ای پروردگار، از تو کمک می‌طلبم.
هوش مصنوعی: ما دو نوع صحبت داریم؛ یکی همانند نی که آشکار و واضح است و دیگری که در دل نهفته و پنهان است و تنها در دل شخص وجود دارد.
هوش مصنوعی: صدای ناله و فغان یک دهان به سمت شماست که در فضا پخش شده و همه جا را پر کرده است.
هوش مصنوعی: اما هر کسی که به او توجه کند، می‌داند که این ناله و فغان از سر اوست و او نیز از همان ریشه و سر شکل گرفته است.
هوش مصنوعی: صدای نای در اینجا به دلیل دمیدن و نفس‌های اوست، و روح و زندگی در اینجا از آوازهای او ناشی می‌شود.
هوش مصنوعی: اگر لب او نبود، نی به شوق و آواز نمی‌رسید و جهان را از شیرینی پر نمی‌کرد.
هوش مصنوعی: با چه کسی هم‌خواب شده‌ای و از چه طرفی به بستر رفته‌ای که اینقدر پرشور و سرزنده‌ای مثل دریا؟
هوش مصنوعی: تو ای معشوق، در دل رازهای آتشین، در درگاه خداوند، درست مثل کسی که در آغوش پروردگارش است، آرامش می‌جویی و به ناله و نیایش مشغولی.
هوش مصنوعی: ندای «ای آتش، حاضر باش!» به گوش می‌رسد، که این فرمان به تو، ای پیشوای بزرگ، رسیده است و جان تو از گناه پاک و معصوم شده است.
هوش مصنوعی: ای روشنایی حق، حسام‌الدین، چگونه می‌توان خورشیدی را با گل پوشاند؟
هوش مصنوعی: این گل‌های زیبا (یعنی دلایل و مشکلات) تصمیم گرفته‌اند که وجود و نور حقیقی تو را (که خورشید است) بپوشانند و مخفی کنند.
هوش مصنوعی: در دل تو، گوهرهای قیمتی و باارزش وجود دارد که نشان از علاقه و شوق تو دارد، و باغها از شادی و خوشحالی تو پر هستند.
هوش مصنوعی: محرم و رازدار تو که کسی است چون رستم، قهرمان بزرگ؟ مگر می‌توانم از بین صدها خرمن، تنها یک دانه جو را بگویم یا بگیرم؟
هوش مصنوعی: هرگاه بخواهم از دل تو آهی بیرون بیاورم، مانند علی، سر خود را به چاهی عمیق می‌زنم.
هوش مصنوعی: چون برادران یوسف دل پر کینه دارند، پس او در قعر چاه (جایگاه بد) شایسته‌تر است.
هوش مصنوعی: من در حالت شاد و سرمست قرار دارم و می‌خواهم در این حال شادی و جنبش برپا کنم. چه دلیلی دارد که خیمه‌ای در بیابان برپا نکنم؟
هوش مصنوعی: در دستان من نه شراب داغ و آتشین است و نه حال و هوای مستانه‌ای که آن را به همراه داشته باشد.
هوش مصنوعی: ای فقیر، منتظر نمان و به دنبال گنج نباش؛ زیرا ما در این لحظه در شراب عشق غرق شده‌ایم و حالتی ناب داریم.
هوش مصنوعی: ای فقیر، در این لحظه از خدا طلب کن که به تو پناه دهد، زیرا من که در مشکلات غرق شده‌ام، نمی‌توانم کمکی به تو بکنم.
هوش مصنوعی: من به اسنادی که نشان‌دهندهٔ اخلاقت یا نسبم باشد اهمیت نمی‌دهم و حتی به ریشه و خاستگاه خود نیز توجهی ندارم.
هوش مصنوعی: موهای مجعد و خمیده، مانند باد، نمی‌توانند در آبی جای بگیرند که شراب در آن نمی‌گنجد. اینجا به تضاد بین لطافت مو و مایعات اشاره شده و نشان می‌دهد که برخی چیزها به‌راحتی با هم هماهنگ نمی‌شوند.
هوش مصنوعی: ای ساقی، در این ده یکی ظرف بزرگ شراب بیاور و خواجه را از چنگال ریش و موهای خود آزاد کن.
هوش مصنوعی: نخوت و تکبر او بر ما می‌تازد، اما او به خاطر حسادت ما، ریشش را می‌کند.
هوش مصنوعی: ما همگی در برابر او (مولاتن) شگفت‌زده و حیرانیم، زیرا می‌دانیم که نیرنگ و فریب او چقدر عمیق و ماهرانه است.
هوش مصنوعی: پیر (عالم یا سالک) بعد از صد سال از آنچه در دل و نیت انسانی است، به‌طور دقیق و بدون هیچ کم و کسر، آگاه می‌شود و آن را می‌بیند.
هوش مصنوعی: مرد عام (نسبت به عامی و جاهل) در آینه به چه چیزهایی می‌نگرد که پیر (مرد با تجربه) در آجر خام نمی‌تواند ببیند. این بیت نشان‌دهندهٔ دید و درک عمیق‌تر افراد با تجربه نسبت به ساده‌لوحان است.
هوش مصنوعی: لحظه‌ای که انسان درون خود را نبیند، مانند یک کوسه است که در دریا تنها یک یک از ماهی‌ها را می‌بیند و از عمق دریا غافل است. به عبارتی، آنچه درون ماست، گاهی اوقات مانند عیب‌های پنهان است که نمی‌توانیم ببینیم.
هوش مصنوعی: شما به دریا رو می‌آورید که در آن ماهی‌زاده‌ای همچون مروارید در ریش یک موجود که به آنجا افتاده است، وجود دارد. اشاره به این دارد که گویی در عمق دریا گوهری نهفته است که در گیسوان موجودی دیده می‌شود.
هوش مصنوعی: تو در دریا چون یک مروارید باارزش هستی و شایسته‌تر از هر چیز دیگر هستی، پس نباید خود را کمتر از آن ببینی که به گوهری که در میان آن موج و دریا قرار دارد رشک ببری.
هوش مصنوعی: وجود واحدی در جهان همانند دریاست که هیچ جفت و زوجی ندارد و تنها مروارید و ماهی‌اش چیزی غیر از امواج نیستند.
هوش مصنوعی: اینجا به خدایی اشاره شده که وجودش غیر ممکن است که با شرکت و شریک بودن قابل تصور نیست. او منزه از هر گونه نقص و دور از دریا و امواجی است که نشان‌دهندهٔ شرک و اختلاف هستند.
هوش مصنوعی: در دریاچه شرک چیزی وجود ندارد، اما با احول (مردان نادان) چیزی نمی‌توان گفت و هیچ نمی‌توان بیان کرد.
هوش مصنوعی: چون ما مانند افرادی نادان و احول هستیم، ای شمن (عالم و صاحب معرفت)، لازم است که به طور نادرست و شرک‌آلود سخن بگوییم.
هوش مصنوعی: یکی از آن دو طرف، وصف و حال را بیان می‌کند، و غیر از این دو، چیزی در میدان بحث نمی‌آید.
هوش مصنوعی: یا مانند احول (کسی که به دلیل نداشتن عقل صحیح، عاقلانه رفتار نمی‌کند) این دو طرف را شیرین کن و با گفتار زیبا آنها را به هم نزدیک کن، یا دهان خود را ببند و به آرامی و با سکوت، در این بحث شرکت نکن.
هوش مصنوعی: یا گاهی سکوت کن و گاهی نیز سخن بگو، مثل احول که به نوبت طبل می‌زند و در این حالت، تنها به این روش ادامه بده.
هوش مصنوعی: وقتی کسی را ببینی که با جان و دل، عشق و محبت را فریاد می‌زند و خود را به رنگ گل درآورده، مانند بلبلانی که به خاطر عشق ناله و فریاد می‌کنند، در آن لحظه دلی پرشور و احساسات پاک را مشاهده می‌کنی.
هوش مصنوعی: وقتی که ببینی شخصی حیله‌گر و فریبکار به طرز زیرکانه‌ای در حال صحبت است، بهتر است سکوت کنی و خود را از او دور نگه‌داری تا در دام او نیفتی.
هوش مصنوعی: دشمن که در اینجا اشاره به دشمنی است که در کمین است، نزدیک او حرکت نکن، زیرا اگر نزدیک شوی، سنگ جهل او تو را آسیب خواهد زد.
هوش مصنوعی: با روش‌های نادانانه (جاهل) صبر کن و با مدارا و حسن رفتار، به عقل و دانش من دست پیدا کن.
هوش مصنوعی: صبر در برابر نادان‌ها و نااهلان، باعث روشن شدن چهره‌ی واقعی آنها می‌شود. صبر سبب می‌شود که دل‌ها پاک و شفاف شوند.
هوش مصنوعی: آتش نمرودی که ابراهیم در آن افکنده شد، به واسطه‌ی صفوت و پاکی روح ابراهیم، مانند آینه‌ای درخشان شد و جلا گرفت.
هوش مصنوعی: سختی و ظلم کافران در زمان نوح (نوحیان) و صبوری نوح (پیامبر) باعث شد روح او مثل آینه پاک و روشن شود.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۱۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.