بخش ۱۰۸ - حکایت صدر جهان بخارا کی هر سایلی کی به زبان بخواستی از صدقهٔ عام بی‌دریغ او محروم شدی و آن دانشمند درویش به فراموشی و فرط حرص و تعجیل به زبان بخواست در موکب صدر جهان از وی رو بگردانید و او هر روز حیلهٔ نو ساختی و خود را گاه زن کردی زیر چادر وگاه نابینا کردی و چشم و روی خود بسته به فراستش بشناختی الی آخره
در بخارا خوی آن خواجیم اجل
بود با خواهندگان حسن عمل
داد بسیار و عطای بی‌شمار
تا به شب بودی ز جودش زر نثار
زر به کاغذپاره‌ها پیچیده بود
تا وجودش بود می‌افشاند جود
همچو خورشید و چو ماه پاک‌باز
آنچ گیرند از ضیا بدهند باز
خاک را زربخش کی بود آفتاب
زر ازو در کان و گنج اندر خراب
هر صباحی یک گره را راتبه
تا نماند امتی زو خایبه
مبتلایان را بدی روزی عطا
روز دیگر بیوگان را آن سخا
روز دیگر بر علویان مقل
با فقیهان فقیر مشتغل
روز دیگر بر تهی‌دستان عام
روز دیگر بر گرفتاران وام
شرط او آن بود که کس با زبان
زر نخواهد هیچ نگشاید لبان
لیک خامش بر حوالی رهش
ایستاده مفلسان دیواروش
هر که کردی ناگهان با لب سؤال
زو نبردی زین گنه یک حبه مال
من صمت منکم نجا بد یاسه‌اش
خامشان را بود کیسه و کاسه‌اش
نادرا روزی یکی پیری بگفت
ده زکاتم که منم با جوع جفت
منع کرد از پیر و پیرش جد گرفت
مانده خلق از جد پیر اندر شگفت
گفت بس بی‌شرم پیری ای پدر
پیر گفت از من توی بی‌شرم‌تر
کین جهان خوردی و خواهی تو ز طمع
کان جهان با این جهان گیری به جمع
خنده‌اش آمد مال داد آن پیر را
پیر تنها برد آن توفیر را
غیر آن پیر ایچ خواهنده ازو
نیم حبه زر ندید و نه تسو
نوبت روز فقیهان ناگهان
یک فقیه از حرص آمد در فغان
کرد زاری‌ها بسی چاره نبود
گفت هر نوعی نبودش هیچ سود
روز دیگر با رگو پیچید پا
ناکس اندر صف قوم مبتلا
تخته‌ها بر ساق بست از چپ و راست
تا گمان آید که او اشکسته‌پاست
دیدش و بشناختش چیزی نداد
روز دیگر رو بپوشید از لباد
هم بدانستش ندادش آن عزیز
از گناه و جرم گفتن هیچ چیز
چونک عاجز شد ز صد گونه مکید
چون زنان او چادری بر سر کشید
در میان بیوگان رفت و نشست
سر فرو افکند و پنهان کرد دست
هم شناسیدش ندادش صدقه‌ای
در دلش آمد ز حرمان حرقه‌ای
رفت او پیش کفن‌خواهی پگاه
که بپیچم در نمد نه پیش راه
هیچ مگشا لب نشین و می‌نگر
تا کند صدر جهان اینجا گذر
بوک بیند مرده پندارد به ظن
زر در اندازد پی وجه کفن
هر چه بدهد نیم آن بدهم به تو
همچنان کرد آن فقیر صله‌جو
در نمد پیچید و بر راهش نهاد
معبر صدر جهان آنجا فتاد
زر در اندازید بر روی نمد
دست بیرون کرد از تعجیل خود
تا نگیرد آن کفن‌خواه آن صله
تا نهان نکند ازو آن ده‌دله
مرده از زیر نمد بر کرد دست
سر برون آمد پی دستش ز پست
گفت با صدر جهان چون بستدم
ای ببسته بر من ابواب کرم
گفت لیکن تا نمردی ای عنود
از جناب من نبردی هیچ جود
سر موتوا قبل موت این بود
کز پس مردن غنیمت‌ها رسد
غیر مردن هیچ فرهنگی دگر
در نگیرد با خدای ای حیله‌گر
یک عنایت به ز صد گون اجتهاد
جهد را خوفست از صد گون فساد
وآن عنایت هست موقوف ممات
تجربه کردند این ره را ثقات
بلک مرگش بیعنایت نیز نیست
بیعنایت هان و هان جایی مه‌ایست
آن زمرد باشد این افعی پیر
بی زمرد کی شود افعی ضریر
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در حکایت صدر جهان بخارا، سخاوت و generosity او در بخارا مورد ستایش قرار می‌گیرد. هر روز او به کسانی که از او درخواست کمک می‌کردند، بی‌دریغ عطا می‌کرد، اما شرط اصلی او این بود که هیچکس با زبان درخواست نکند و سکوت اختیار کند. یکی از متقاضیان، که مردی فقیر بود، به تدریج از انواع حیله‌ها برای جلب توجه او استفاده کرد، از جمله لباس زنانه پوشیدن و خود را به شکل نابینایی درآوردن. اما صدر جهان با درک و خرد خود، او را شناسایی کرد و در نهایت به او چیزی نداد. این مرد ناامید می‌شود و تصمیم می‌گیرد تا خود را به شکل مرده درآورد تا شاید از روی ترحم، به او صدقه دهند، اما صدر جهان همچنان به او نمی‌پردازد و درسی درباره ارزش واقعی درخواست‌ها و اهمیتی که مرگ در کسب فیض دارد، به او می‌دهد.
هوش مصنوعی: در بخارا، سرنوشت آن خواجه (رئیس یا صاحب‌منصب) به دست افراد خواهان عمل نیک و نیکی‌ها رقم خورده است. در واقع، مرگ (اجل) او تحت تأثیر کردار نیک کسانی که در پی خیر هستند، قرار دارد.
هوش مصنوعی: او در طول روز بخشش‌های فراوان و عطای زیاد می‌کرد، تا جایی که تا شب، از generosity خود به دیگران طلا و پول زیادی می‌داد.
هوش مصنوعی: زر (طلا) را در کاغذها پیچیده بودند تا زمانی که وجودش برقرار بود، از بخشش و سخاوت خود می‌پاشید.
هوش مصنوعی: همانطور که خورشید و ماه نور پاک و روشنی دارند، آنچه را که از نور و روشنایی خود می‌گیرند، به دیگران نیز می‌بخشند.
هوش مصنوعی: آفتاب نمی‌تواند خاک را به طلا تبدیل کند، همانطور که طلا در زیر زمین و درون خرابه‌ها گنج‌های ارزشمندی را پنهان کرده است.
هوش مصنوعی: هر صبح یک مشکل را حل کن تا هیچ گروهی از آن محروم نماند.
هوش مصنوعی: در یک روز به دچارشدگان (مبتلایان) نعمت و روزی داده می‌شود و در روز بعد، به بیوه‌زنان سخاوت و کمک می‌شود.
هوش مصنوعی: در روز دیگر به نیازمندان علوی، که از خانواده علی (ع) هستند، توجه می‌شود و فقیران نیز در جستجوی مایحتاج خود مشغول هستند.
هوش مصنوعی: در روز بعد، مولانا به سراغ آدم‌های بی‌پول و درمانده‌ای رفت که به خاطر قرض و بدهی در سختی هستند.
هوش مصنوعی: شرط او (صدر جهان) این بود که هیچکس با زبان طلا (زبان پر از نیرنگ و فریب) نخواهد توانست از او چیزی بگیرد و لب‌های او در برابر چنین درخواست‌هایی باز نخواهد شد.
هوش مصنوعی: اما او که در اطراف این مسیر ایستاده، باز هم ساکت است و در برابر ثروتمندان توسیع نمی‌دهد و به فقیران اجازه نمی‌دهد که از او چیزی بخواهند.
هوش مصنوعی: هر کسی که به طور ناگهانی با زبان سوال کند و از آن شخص پولی بخواهد، به خاطر این کارش حتی یک دانه هم از دارایی او نصیبش نخواهد شد.
هوش مصنوعی: من در سکوت خود فریاد می‌زنم، زیرا کیسه و کاسه‌ام پر از چیزهای بی‌ارزش است. این بیان به عدم همکاری و کمبود واقعیات ضروری در زندگی اشاره دارد.
هوش مصنوعی: روزی یک پیرمرد گفت که من به خاطر گرسنگی خود، ده زکات را می‌خواهم.
هوش مصنوعی: پیر را از دریافت زکات منع کردند و جد او نیز از قضا در این موضوع مداخله کرد، به طوری که مردم به دلیل این وضعیت شگفت‌زده و متعجب مانده‌اند.
هوش مصنوعی: این بیت بیانگر گفت‌وگویی است بین دو نفر، که یکی از آنها به دیگری (پدر) انتقاد می‌کند و او را فاقد شرم می‌داند. در پاسخ، پدر هم از او می‌خواهد که از من بی‌شرم‌تر است، یعنی به نوعی او را نیز به بی‌شرمی متهم می‌کند.
هوش مصنوعی: تو به خاطر طمع، این جهان را می‌خوری و می‌خواهی که از نعمت‌ها و ثروت‌های آن بهره‌مند شوی، در حالی که این جهان، بی‌جهت و بی‌عاقبتی است و تو نتوانی آن را جمع‌آوری کنی.
هوش مصنوعی: پیر، از دیدن خندهٔ او به این نتیجه رسید که او با دادن مال، می‌خواهد او را فریب دهد و تنها بودن پیر به این معناست که او به دنبال سود و منفعت نیست.
هوش مصنوعی: جز آن پیر، هیچ خواهنده‌ای از آن عالم، حتی یک دانه زر هم نخواست و نه چیزی دیگر.
هوش مصنوعی: در روزی که فقیهان در حال بحث و گفت‌وگو بودند، ناگهان یک فقیه به خاطر حرص و طمع خود به شدت ناله و فریاد برآورده است.
هوش مصنوعی: او (فقیه) کوشش‌های زیادی کرد و زاری کرد، ولی هیچ چاره‌ای برای مشکلش پیدا نشد و هر تلاشی که انجام می‌داد، فایده‌ای نداشت.
هوش مصنوعی: در روز بعد، شخص ناچیز و بی‌نظمی به جمع مردم پیوست و به دنبال مشکلات و دردسرها رفت.
هوش مصنوعی: او برای پنهان‌سازی نقص خود، تخته‌هایی به پاهایش باند کرده که به نظر می‌رسد پایش شکسته است، تا دیگران فکر کنند او زخمی و incapacitated است.
هوش مصنوعی: او (دانشمند درویش) فردای آن روز را دید و شناخت، اما چیزی به او نداد و با پوشاندن صورتش از بین رفت.
هوش مصنوعی: او (دانشمند درویش) می‌دانست که آن شخص (صدر جهان) به خاطر گناه و جرمش، هیچ چیزی به او نخواهد داد.
هوش مصنوعی: چون از طرق مختلف نتوانست چیزی به دست آورد و ناامید شد، مانند زنان، چادر بر سر کشید تا خود را پنهان کند.
هوش مصنوعی: او به میان بیوگان رفت و نشست، سرش را پایین انداخت و دستش را پنهان کرد.
هوش مصنوعی: او را شناختند و به او صدقه‌ای ندادند، و در دل او احساس ناامیدی و حسرتی ایجاد شد که مثل آتش می‌سوزاندش.
هوش مصنوعی: او در صبح زود به سمت کسی که کفن می‌خواست، رفت و تصمیم داشت که خود را در نمد (پوششی برای دفن مردگان) بپیچد و به این ترتیب در مسیر او قرار نگیرد.
هوش مصنوعی: هرگز لب به سخن نزن و فقط ببین که آیا صدر جهان (سلطان یا رئیس جهانی) از اینجا عبور خواهد کرد یا نه.
هوش مصنوعی: اگر کسی ببیند که مرده‌ای وجود دارد، بر اساس فرض و گمانش، به خاطر پولی که می‌تواند به دست آورد، به سراغ پیگیری کفن او می‌رود.
هوش مصنوعی: فقیر خواهانِ صله می‌گوید: هر چیزی که به من بدهی، من نیمی از آن را به تو می‌دهم.
هوش مصنوعی: او در نمد (بافته‌ای پشمی) پیچید و آن را بر سر راه صدر جهان (یک امیر یا مقام عالی) گذاشت تا او آنجا بیفتد و به این ترتیب خود را به او نزدیک کند.
هوش مصنوعی: با عجله و شتاب، طلا (زر) را بر روی نمد (پوشش) ریخت و دستش را از این شتاب‌زدگی بیرون آورد.
هوش مصنوعی: کسی که در جست‌وجوی کفن یا پاداش است، تا زمانی که از او درخواستی نشود، این پاداش را از او مخفی نمی‌کند و در دلش نیازی احساس نمی‌کند.
هوش مصنوعی: مرده که زیر نمد (پوشش نرم) خوابیده بود، دستش را بیرون آورد و سرش را نیز از زیر این پوشش خارج کرد؛ انگار از جایی پایین‌تر دستش را دراز کرد تا خود را نشان دهد.
هوش مصنوعی: گفت: ای صدر جهان، زمانی که درهای بخشش تو به روی من بسته شده است، چه زمانی می‌توانم با تو حرف بزنم یا مدد بگیرم؟
هوش مصنوعی: می‌گوید اما ای انسان لجوج، تا زمانی که نمرده‌ای، حتی از جانب من هیچ نوع بخششی به تو نمی‌رسد.
هوش مصنوعی: حرف اصلی این بیت این است که باید قبل از مرگ، تغییر و تحول در خود ایجاد کرد، زیرا پس از مرگ، فرصت‌های باارزش به دست می‌آید. این به نوعی اشاره به اهمیت خودسازی و آماده‌سازی برای زندگی پس از مرگ دارد.
هوش مصنوعی: هیچ روش و فرهنگی فراتر از مرگ نمی‌تواند با خداوند، ای حقه‌باز، ارتباط برقرار کند.
هوش مصنوعی: یک نعمت (یا لطف الهی) از صد نوع تلاش و کوشش، ارزش بیشتری دارد، زیرا تلاش و کوشش ممکن است به فساد و گمراهی منجر شود.
هوش مصنوعی: این عنایت الهی به مرگ بستگی دارد و کسانی که در این مسیر تجربه داشته‌اند، به این حقیقت پی برده‌اند که ایمن بودن و موفقیت در زندگی، نیازمند توجه و عنایت از سوی خداوند است.
هوش مصنوعی: مرگ کسی که از نعمت توجه و عنایت بی‌بهره است، بدون شک و چشم پوشی در جای خاصی است که مانند ماه درخشان می‌درخشد.
هوش مصنوعی: آن زمرد (گوهری با ارزش) وجود دارد، اما این افعی پیر (زهرآگین) بدون زمرد (گوهری ارزشمند) چگونه می‌تواند نابینا (بی‌فایده و غیرمؤثر) شود؟ این به نوعی به این معناست که ارزش و ویژگی‌ها برای چیزی یا کسی، آن را از زهرآگینی و آسیب‌پذیری رها نمی‌کند.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۱ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.