قصیدهٔ شمارهٔ ۳۷ - در مدح شاهزاده پریخان خانم بنت شاه طهماسب صفوی
دارم از گلشن ایام درین فصل بهار
آن قدر داغ که بیرون ز حسابست و شمار
اولین داغ تف آتش و بیداد سپهر
کز تر و خشک من زار برآورده دمار
داغ دیگر روش طالع کجرو که شود
کشتی نوحم اگر جای نیفتد به کنار
داغ دیگر نظر دوست به دشمن که از آن
دلم از رشگ فکار است و رخ از اشک نگار
داغ دیگر ستماندیشی اعدا که نیند
راضی الا به هلاک من آزرده زار
داغ دیگر غم افتادگی از پا که مدام
به عصا دست و گریبانم ازو نرگس وار
داغ دیگر اسف و قر خود آن کوه گران
که شدش از سبب فقر سبک قدر و عیار
داغ دیگر سبب انگیختن از بهر طلب
که ازین شغل خسیساند عزیزان همه خوار
اثری مانده ز هر داغ وزین داغ عجب
این اثر مانده که نگذاشته از من آثار
کاش صد داغ دگر بودی و بر دل نبدی
زخم این داغ کز او جان عزیز است فگار
ای فلک این چه بهارست که از بوالعجبی
مینماید به من از هیات گل هیبت خار
غنچه در دیدهٔ من اخگر و گل آتش تیز
ارغوان بر سر آن شعلهٔ ریزنده شرار
لالهپیراهنی آلوده به خونابهٔ داغ
چاک چون جیب شکیب من بیصبر و قرار
مینماید به نظر سایهٔ سرو و چمنم
روز پرنور چو گیسوی شب صاعقه بار
بر لب آب روان سبزه شبنم شسته
مژه اشک فشانیست به چشم من زار
نیست در گوشه باغم متمیز در گوش
بانگ زاغ و زغن و نغمهٔ قمری و هزار
کرده از سلسله جنبانی سلطان جنون
صبر و آرام و قرار از من دیوانه فرار
از ثریا به ثری برده فرو بخت نگون
مهجه رایت اقبال مرا از ادبار
از ریاض طرب آورده به دشت تعبم
چرخ غدار که بر کینه نهادهست مدار
دهر مشکل که ازین پستیم آرد بیرون
دور هیهات کزین ورطهام آرد به کنار
مگر از زیر و زبر کردن بنیاد غمم
قدرت خویش کند آینهٔ دهر اظهار
مریم ثانیه کز رابعهٔ چرخ اسیر
سجده خواهند کنیزان وی از استکبار
آسمان کوکبه شهزاده پریخان خانم
کاسمان راست به خاک در او استظهار
آفتابی که اگر از تتق آید بیرون
ظلمت اندر پس صد پرده گریزد به کنار
کامیابی که اگر طول بقا در خواهد
بر حیاتش کشد ایزد رقم استمرار
حفظ او گر نبود دست بدارد از هم
چون حباب این کروی قلعه روئینه حصار
حرف تانیث گر از آینه گردد منفک
نیست ممکن که برو عکس فتد زان رخسار
ز جهان راندنش از غیرت هم نامی خود
گر پری همچو بشر جلوه کند در ابصار
از نگارین صور جاریههای حرمش
صورتی را که کشد کلک مصور به جدار
ز اقتضای قرق عصمت او شاید اگر
روی برتابد و از شرم کند در دیوار
در ریاض حرم او که دو صد گلزار است
نکند آب و هوا تربیت نرگس زار
که مبادا فتد از هیات نرگس چشمی
به گل عارض آن شمسهٔ خورشید عذار
گر به سیمای وی از روزن جنت حوری
خفته خواب عدم را بنماید دیدار
تا نگوید که چه دیدم فلکش گرچه ز نو
بدهد جان ولی از وی بستاند گفتار
گر زمین حرمش از نظر نامحرم
روز و شب مخفی و مستور ندارد ستار
سایه زان پیکر پر نور بیافتد به زمین
نه به اعجاز به میراث رسول مختار
قصد ایثار ذخایر چه کند در یک دم
بحر ذخار برآرد ز کف او زنهار
بهر یک تن چو کند قافلهٔ جود روان
نگسلد تا به دم صور قطارش ز قطار
عدل او چون شکند صولت سر پنجهٔ ظلم
خنده بر باز زند کبک دری در کهسار
سایهٔ بخت سیاه از سر خصمش نرود
گر شود فیالمثل از مرتبه خورشید سوار
سروراوندی دلشاد که از مرتبه است
فرش روبندهٔ کنیزان تو را ز آنها عار
وز دل و دست تو بر دست و دل با ذلشان
بیش از آنست تفاوت که زیم بر انهار
یافت از جایزه مدحت ایشان سلمان
آن قدر رتبه که گردید سلیمان مقدار
من سلیمان زمان توام از طبع سلیم
وز در مدح تو بر بحر و برم گوهربار
وز سخنهای قوی خلعت پر زور مدام
بختیانم به قطارند و روان در اقطار
وز جواهر کشی بار دواوین منست
حاملان را همهجا گرمتر از من بازار
با چنین قدر رفیعی که درین قصر وسیع
بر دل تنگ حسود آمده آشوب گمار
آن چنانم که اگر حال مرا عرض کند
به جناب تو خبیری به سبیل اخبار
دهی انصاف که اعجاز بود ناکردن
با چنین خاطر افگار خطا در افکار
طرفه حالی است که گر خاک مرا باد برد
از تبرک به خطا و ختن و چین و تتار
دور نبود که ز انصاف سپهر کحلی
توتیا وار عزیزش کند اندر انظار
وندرین ملک اگر راه کنم در بزمی
یا به راهی ابدالدهر نشینم چو غبار
به سخط کس نکند با من بیچاره سخن
به غلط کس نکند بر من افتاده گذار
گرچه از بیبدلی مرکز نُه دایرهام
نیست دیار به من یار درین طرفه دیار
قصه کوته ملکا بلبل خوش لهجهٔ تو
محتشم نادره اندیشهٔ شیرین گفتار
دارد آزرده درونی ز وضیع و ز شریف
دارد آشفته دماغی ز صغار و ز کبار
حال خود عرض نمیدارد از آن رو که مباد
طبع علیا کشد از رهگذر آن آزار
یک دعا میکند اما و دعا این که ز غیب
فکند در دل الهامپذیرت جبار
که ز افراد بشر پیش ز فوق بشری
کیست مشغول دعایت به عشی و ابکار
وز غلامان تو آن بندهٔ بیهمتا کیست
که مباهیست به او دور سپهر دوار
وز کدامین فدوی چاکر کار آمدنی
خواهد آمد به زبان تو ز یاد از همه کار
وز کجا نظم که خواهد به میان باقی ماند
نام نواب معلی تو تا روز شمار



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیده در مدح شاهزاده پریخان خانم، دختر شاه طهماسب صفوی سروده شده و شاعر با زبانی پرشور و غنی، زیباییها و عظمت او را ستایش میکند. شاعر از مشکلات و دردهای خود سخن میگوید و به تنگناها و غمهای مختلفی اشاره میکند که به زندگیاش آسیب رساندهاند. او در عین حال، با تحسین به صفات و مقام شاهزاده، بر روح و شخصیت او تأکید میکند و با ابراز شگفتی از زیبایی و بزرگواریاش، امید به بخشش و اعتلای جامعه را دارد. در نهایت، شاعر با ذکر دعایی از معشوقه خود میخواهد که شرایطی به وجود آورد تا او از غمها رهایی یابد و از سرنوشت نیکو برخوردار شود.
هوش مصنوعی: در این بهار، از گلشن زندگی آنقدر غم و رنج دارم که دیگر شمار آنها از دستم خارج شده است.
هوش مصنوعی: نخستین اثر دردناک و سختی که از ظلم زمان بر من رسیده، به قدری شدید و ویرانکننده است که تمام زندگیام را نابود کرده است.
هوش مصنوعی: دیگر رنج و عذابی که به خاطر بداقبالیام میکشم، این است که اگر مقدر شود کشتی زندگیام غرق گردد، به جایی نمیرسم و از دریا به سلامت نخواهم رسید.
هوش مصنوعی: نگاه دیگری از دوست به دشمن وجود دارد که از آن، دلم به خاطر حسد میسوزد و صورتم از اشک سرخ و غمگین است.
هوش مصنوعی: درد و رنج دیگری ناشی از ظلم و کینهتوزی دشمنان دارم، که هیچگاه راضی نمیشوند مگر اینکه من به مرگ برسم و زجر دیده و نحیف شوم.
هوش مصنوعی: غم خود را از اینکه به خاطر ضعف و ناتوانی نمیتوانم بهدرستی حرکت کنم، بیان میکند. من دائماً به عصا تکیه زدهام و این حالتم به اندازهای ذلیلکننده است که باعث ناراحتی من شده، همچون نرگسی که به حالتی ناتوان و افسرده به زمین افتاده است.
هوش مصنوعی: درد دیگری به نام اندوه و غم به وجود آمده، چرا که آن کوه سنگین و بزرگ، به دلیل فقر و بیپولی، ارزش و اهمیت خود را از دست داده است.
هوش مصنوعی: دلیل دیگری برای ایجاد درد و غم ناشی از خواستهام، این است که عزیزان در این شغل پست و بیارزش، همه در ذلت و خوارگی به سر میبرند.
هوش مصنوعی: از هر درد و داغی که کشیدهام، نشانهای باقی مانده است و عجیب اینجا است که همان داغی که دارم، مانع شده که دیگر آثار و نشانههای من از بین بروند.
هوش مصنوعی: ای کاش داغهای دیگری بر دلم بود و این زخم را نداشتم، زیرا این داغی که از آن رنج میبرم، باعث ویرانی جان عزیزم شده است.
هوش مصنوعی: ای آسمان، این چه بهاری است که به خاطر شگفتیهایش، گلها و خارها به شکلی عجیب و غیرمعمول در نظر من جلوهگری میکنند؟
هوش مصنوعی: در چشم من، غنچه مانند آتش بسیار داغی است و گل، شعلهای از آتش ارغوانی دارد که بر روی آن غنچهٔ کوچک شعلهور است.
هوش مصنوعی: پیراهن لالهگون من که به خون داغ چاکخورده است، مانند جیب من است که بیصبر و قرار، به انتظار است.
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که سایهٔ درخت سرو و چمن در یک روز روشن مانند گیسوی شب که درخشش صاعقه را در خود دارد، جلوهگری میکند.
هوش مصنوعی: در کنار آب روان، سبزهای که شبنم آن را شسته، مانند مژهای است که اشک میفشاند و این منظره به چشم من بسیار غمگین و دلفریب است.
هوش مصنوعی: در باغ من هیچ چیز خاص و متمایزی وجود ندارد و فقط صداهای زاغ و زغن و نغمهٔ پرندهٔ قمری و دیگر صداها شنیده میشود.
هوش مصنوعی: سلطان جنون به قدری سر و صدا و تحرک ایجاد کرده که باعث شده من، دیوانه، دیگر نتوانم صبر و آرامش داشته باشم و همه چیز را رها کنم.
هوش مصنوعی: از ستارهٔ ثریا (نماد بلندی و خوشبختی) به زمین (نگون) افتادن یعنی بدبختی و بیخطری و بدی را به همراه دارد، نشاندهندهٔ این است که شانس و اقبال من از حالت خوب به حالت بد تغییر کرده است. این وضعیت غمانگیز نشاندهندهٔ دوری از خوشبختی و بدعهدی است.
هوش مصنوعی: شادی و سرور را از باغهای خوشی به دشت غم و رنج آورده است، زیرا چرخ زمان، که به معنای سرنوشت است، به دلیل کینهورزی خود، مسیر زندگی را به سمت مشقت و درد تغییر داده است.
هوش مصنوعی: زمانه، دشواری است که ما را از این وضعیت پایین به پایینی میکشاند و دور از آن است که از این گرداب، ما را به سلامت بیرون آورد.
هوش مصنوعی: آیا آینهٔ زمان میتواند با تغییر و دگرگونی بنیاد غم من، قدرت خود را نشان دهد؟
هوش مصنوعی: مریم ثانی، که به عنوان دومین مریم شناخته میشود، به قدری زیباست که کنیزان زمین از روی سرکشی و خود بزرگبینی برای او سجده خواهند کرد.
هوش مصنوعی: آسمان، به خاطر عظمت و مقام شاهزاده پریخان خانم، به زمین افتاده و آن را پشتیبان خود میداند.
هوش مصنوعی: اگر آفتاب از دامن سیاهی (تتق) خارج شود، ظلمت در پس پردهها عقبنشینی میکند و به گوشهای میرود.
هوش مصنوعی: اگر کسی بخواهد در زندگیاش به کامیابی و موفقیت برسد، خداوند باید در عمر او استمرار و دوام را رقم بزند.
هوش مصنوعی: اگر حفظ و حمایت او وجود نداشته باشد، مانند حبابی که در یک قلعه گرد و شفاف قرار دارد، سوراخ و آسیبپذیر میشود.
هوش مصنوعی: اگر حرف مؤنثی که در آینه منعکس شده است از آن جدا شود، ممکن نیست که عکس او از آن چهره در آینه نیفتد.
هوش مصنوعی: غیرت او باعث شده که از دنیا دور شود و به همین دلیل، اگر پری (زن زیبا) مانند انسانها در نظرها ظاهر شود، باز هم نام او از دیگران جداست.
هوش مصنوعی: صورتی از میان دختران زیبا و نقشزن حرم آن شاهزاده، به دیواری میکشانند که هنرمند با قلمش آن را ترسیم کرده است.
هوش مصنوعی: از آنجا که او در حریم عصمت و پاکی خود محفوظ است، ممکن است اگر رویش را به سوی کسی برگرداند، از شرم چهرهاش به دیوار رنگ ببازد.
هوش مصنوعی: در باغهای حرم او که مملو از گل و گیاه است، آب و هوا باعث نمیشود که نرگسهای زیبا و ظریف به خوبی پرورش یابند.
هوش مصنوعی: نگذارید چشمان نرگس، زیبایی خود را به روی صورت خندان این دختر همچون خورشید بیفکند.
هوش مصنوعی: اگر زیبایی او از پنجرهٔ بهشت، حوری خوابیدهای را که در عدم (نیستی) است، به نمایش بگذارد، مثل دیدار اوست.
هوش مصنوعی: فلک هر چند جان تازهای به او میدهد، اما نمیتواند به او بگوید که چه چیزهایی را دیده است. این نشان میدهد که اسرار و تجربیات او از دید دیگران دور و برداشتناپذیر است.
هوش مصنوعی: اگر زمین حرم او (پریخان خانم) روز و شب، از چشم نامحرمان پنهان و پوشیده باشد، اما در حقیقت، ستار (پوشاننده) ندارد.
هوش مصنوعی: سایه آن بدن نورانی (پریخان خانم) به زمین نمیافتد، نه به خاطر قدرت و شگفتی خاصی، بلکه به عنوان ارثی از پیامبر (خدا) مختار است.
هوش مصنوعی: او در لحظهای میتواند از دریاهای وسیع فضیلت، گنجینههای خود را بیهیچ تردیدی بیرون بیاورد و ببخشد.
هوش مصنوعی: هرگاه قافلهٔ بخشش و generosity به خاطر یک نفر به راه بیفتد، این قافله تا زمانی که در دم صور، یعنی در لحظهای خاص و مهم، توقف نمیکند و زیر باران بخشش و جود ادامه میدهد.
هوش مصنوعی: عدالت او آنقدر قوی و استوار است که وقتی ظلم به او حمله میکند، به راحتی سرانگشتان ظالم را میشکند و در نتیجه، کبک دری در کوهستان که موجودی است آزاد و خوشحال، به تقلید از او میخندد.
هوش مصنوعی: سایهٔ بدبختی و شومی بر سر دشمنش نمیرود، حتی اگر او به اندازهٔ خورشید در عظمت و رفعت قرار گیرد.
هوش مصنوعی: سرور و بزرگمنش بودن تو باعث میشود که دلها شاد شوند، چون آراستگی و زیبایی که از کنیزان تو میدرخشد، به مراتب بیشتر از آن است که به آنها به عنوان عیب و ننگ نگاه کنند.
هوش مصنوعی: دل و دست تو بر دل و دست ذلتطلبان بسیار برتر است، چه تفاوتی با زیم (آب) بر انهار (رودها) دارد.
هوش مصنوعی: سلمان، شاعری است که با مدح و ستایش این شخصیت (پریخان خانم) از مقام و مرتبهای برخوردار شد که به اندازه سلیمان به بزرگای خویش شناخته شود.
هوش مصنوعی: من در زمان تو مانند سلیمانم، زیرا از سرشت نیکو و درست برخوردارم و در ستایش تو از هر دو طرف، یعنی در زمین و دریا، مانند جواهر میدرخشم.
هوش مصنوعی: سخنان پرقدرت و تاثیرگذار من، مانند عطری خوشبو، همواره به سمت و سوی موفقیت میرود و افراد خوشبخت را جذب میکند تا در همه جا پخش شوند.
هوش مصنوعی: به خاطر جواهرات قیمتی که در کتابهای شعر من وجود دارد، در هر جا حاملان این کتابها بیشتر از من مشغول هستند و رونق بیشتری دارند.
هوش مصنوعی: با چنین مقام والایی که در این قصر بزرگ داری، باعث شدهای که حسودان بر دلهای تنگ خود آشوب و ناراحتی را به وجود بیاورند.
هوش مصنوعی: من آن قدر دردمند و پریشانم که اگر حال و روزم را برای تو بگویند، تو از طریق خبرهای مختلف از آن مطلع خواهی شد.
هوش مصنوعی: اگر کسی به این حالت و اندوه عمیق من توجه کند و درک کند که با وجود این همه مشکلات و افکار آشفتهام، نتوانستهام گناهی مرتکب شوم، این واقعاً کار شگفتانگیزی است.
هوش مصنوعی: حالت شگفتانگیز این است که اگر خاک من را باد ببرد، میتوانم آن را به خاطر تبرک اشتباه به کشورها و سرزمینهای دوری مانند خوارزم، چین و تاتار بیفکنم.
هوش مصنوعی: دور نیست که آسمان، به خاطر انصاف، تو را مانند توتیا (که گونهای سنگ قیمتی است و در آرایش چشم به کار میرود) در نظر مردم با ارزش و گرامی بدارد.
هوش مصنوعی: اگر در این سرزمین در یک میهمانی حضور یابم یا در راهی به انتظار بنشینم، مثل غباری هستم که هیچگاه نخواهم رفت.
هوش مصنوعی: کسی با من بدبخت و بیچاره به ناحق سخن نمیگوید و کسی با من به اشتباه بیاحترامی نمیکند.
هوش مصنوعی: من در این سرزمین، که مرکز نه دایره (نُه دایره به مفهوم جغرافیایی یا اجتماعی است)، نیستم و نشانی از بیبدلی دارم، اما وجود یارم در این سرزمین برای من ارزشمند و دلپذیر است.
هوش مصنوعی: محتشم کاشانی در این بیت به زیبایی و خوشزبانی بلبل (نماد عاشق) اشاره میکند و میگوید که داستان او (بلبل) کوتاه است، اما نغمهاش شیرین و افکارش نادر و ارزشمند هستند.
هوش مصنوعی: او از رفتار زشت و ناپسند مردم پست و هم از افراد معتبر درونش آزردهخاطر است و بهقدری ناراحت و آشفتهحال شده که از سنین پایین و بالا نیز ناراحتی دارد.
هوش مصنوعی: حال خود را نمیگوید زیرا ترس دارد که روح بزرگش از آن اذیت و آزار دچار رنج و درد شود.
هوش مصنوعی: دعایی میکند، اما این دعا این است که خداوند الهامهای غیبی را در دل تو، ای جبار، قرار دهد.
هوش مصنوعی: در میان انسانها، چه کسی است که از مقام بشری فراتر رفته و شب و روز در حال دعا کردن برای تو باشد؟
هوش مصنوعی: این بندهٔ بیهمتا که به خدمت تو افتخار میکند، چه کسی است که در برابر او، دور آسمان نیز باید به او مباهات کند و فخر بفروشد؟
هوش مصنوعی: کدام یک از خدمتگزاران و فداییان تو میتواند با زبان به تو یادآوری کند که از تمامی کارهایش، تنها یاد تو را به یاد دارد؟
هوش مصنوعی: نظم و شعر از کجا خواهد آمد که نام برجستهای چون تو، دختر شاه طهماسب، تا همیشه در یاد باقی بماند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
گر شود بحرِ کفِ همت تو موج زنان
ور شود ابر سر رایت تو توفان بار
بر موالیت بپاشد همه دُرّ و گوهر
بر اعادیت ببارد همه شخکاسه و خار
ای ز کار آمده و روی نهاده به شکار
تیغ و تیر تو همی سیر نگردند ز کار
گاه تیغ تو بر آرد ز سر دشمن گرد
گاه تیر تو بر آرد ز بر شیر دمار
هیبت تیغ تو و تیر تو دارد شب و روز
[...]
دی در آمد ز در آن لعبت زیبا رخسار
نه چنان مست به غایت، نه به غایت هشیار
طربی در دل آن ماه نو آیین ز نبیذ
اثری در سر آن لعبت زیبا رخسار
از خم زلفش برگ سمنش غالیه پوش
[...]
بوستانبانا امروز به بستان بدهای؟
زیر آن گلبن چون سبز عماری شدهای؟
آستین برزدهای دست به گل برزدهای؟
غنچهای چند ازو تازه و تر بر چدهای؟
دستهها بسته به شادی بر ما آمدهای؟
[...]
هرکه در پیش تو بر خاک بمالد رخسار
ملک کونین مسخّر بودش لیل و نهار
دگران گر به قدم بر سر کوی تو روند
من به سر بر سر کوی تو روم مجنونوار
سلطنت غیر تو کس را نسزد ز انکه به لطف
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.