نوروز فرخ آمد و نغز آمد و هژیر
با طالع مبارک و با کوکب منیر
ابر سیاه چون حبشی دایهای شدهست
باران چو شیر و لالهستان کودکی به شیر
گر شیرخواره لاله ستانست، پس چرا
چون شیرخواره، بلبل کو برزند صفیر!
صلصل به لحن زلزل وقت سپیدهدم
اشعار بونواس همی خواند و جریر
بر بید، عندلیب زند باغ شهریار
برسرو، زندواف زند تخت اردشیر
عاشق شدهست نرگس تازه به کودکی
تا هم به کودکی قد او شد چو قد پیر
با سرمهدان زرین ماند خجسته راست
کرده به جای سرمه، بدان سرمهدان عبیر
گلنار، همچو درزی استاد برکشید
قوارهٔ حریر، ز بیجادهگون حریر
گویی که شنبلید همه شب زریر کوفت
تا بَرنشست گرد به رویش بر، از زریر
برروی لاله، قیر به شنگرف برچکید
گویی که مادرش همه شنگرف داد و قیر
بر شاخ نار اشکفهٔ سرخ شاخ نار
چون از عقیق نرگسدانی بود صغیر
نرگس چنانکه بر ورق کاسهٔ رباب
خنیاگری فکنده بود حلقهای ز زیر
برگ بنفشه، چون بن ناخن شده کبود
در دست شیرخواره به سرمای زمهریر
وان نسترن، چو مشکفروشی، معاینه
در کاسهٔ بلور کند عنبرین خمیر
اکنون میان ابر و میان سمنستان
کافور بوی باد بهاری بود سفیر
مرغان دعا کنند به گل بر، سپیدهدم
بر جان و زندگانی بوالقاسم کثیر
شیخالعمید صاحب سید که ایمنست
اندر پناه ایزد و اندر پناه میر
زایل نگردد از سر او تا جهان بود
این سایهٔ شهنشه و این سایهٔ قدیر
تا دستگیر خلق بود خواجه، لامحال
او را بود خدا و خداوند دستگیر
خواجهٔ بزرگوار، بزرگست نزد ما
وز ما بزرگتر، به بر خسرو خطیر
فرقان به نزد مردم عامه بود بزرگ
لیکن بزرگتر به بر مردم بصیر
زیرا که میر داند در فضل او تمام
ما را به فضل او نرسد خاطر و ضمیر
بسیار کس بود که بخواند ز بر نبی
تفسیر او نداند جز مردم خبیر
این عز و این کرامت و این فضل و این هنر
زان اصل ثابتست و از آن گوهر اثیر
کس را خدای بیهنری مرتبت نداد
بیهوده هیچ سیل نیاید سوی غدیر
باشد همو بزرگ و چنو روز او بزرگ
باشد شقی حقیر و چنو روز او حقیر
ای بیقیاس و دولت تو چون تو بیقیاس
ای بینظیر و همت تو چون تو بینظیر
درخورد همت تو خداوند جاه داد
جاه بزرگوار و گرانمایه و هجیر
مقدار مرد و مرتبت مرد و جاه مرد
باشد چنانکه درخور او باشد و جدیر
ور ز غنی بباید اندر خور غنی
ور ز فقیر باید اندر خور فقیر
پیراهن قصیر بود زشت بر طویل
پیراهن طویل، بود زشت بر قصیر
بر تو یسیر کرد خداوند کار تو
ایزد کناد کار همه بندگان یسیر
دایم بود هوای تن تو اسیر عقل
اندی که نیست عقل هوای ترا اسیر
دولت به سوی شاه رود، یا به سوی تو
باران به رودخانه رود، یا به آبگیر
از نفس تو نیاید، فعل خسیس دون
آواز سگ نیاید، از موضع زئیر
باشد به هر مراد به پیش تو بخت نیک
از بخت نیک به، نبود مرد را خفیر
دشمنت را همیشه نذیرست بخت بد
از بخت بد بتر، نبود مرد را نذیر
فعل تن تو نیکو، خوی تن تو نیک
از خوی نیک باشد، فعل نکو خبیر
از کار خیر، عزم تو هرگز نگشت باز
هرگز ز راه باز نگشتهست هیچ تیر
از حشمت تو ملک ملک را گزیر نیست
آری درخت را بود از آب ناگزیر
گر حکم تو سریر تو محکم نداری
زیرِ تو از سرورِ تو بَرْپَرَدی سریر
جود از دو کف بخل زدایت کند نفر
بخل از دو دست جود فزایت کند نفیر
تا شیر در میان بیابان کند خروش
تا مرغ در میان درختان زند صفیر
روز تو باد فرخ، چون دلت با مراد
دست تو باد با قدح و لبت با عصیر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر به مناسبت نوروز و در مدح خواجه ابوالقاسم کثیر، از زیباییهای بهار و دگرگونیهای آن سخن میگوید. او به توصیف مناظر دلپذیر و شگفتانگیز فصل نو میپردازد و احساس شکوفایی و سرزندگی را به تصویر میکشد. سپس به صفات بلند و مقام والا و فضل خواجه ابوالقاسم اشاره میکند و او را بزرگوار و مورد حمایت خداوند معرفی میکند. شاعر بر کرامت و هنرخوب او تأکید دارد و بیان میکند که شخصیت برجسته و فضایلش همواره در دستگیرى خلق به کار میآید. در پایان، شاعر آرزو میکند که زندگی خواجه با بخت نیک و توفیق همراه باشد.
هوش مصنوعی: نوروز با خوشی و زیبایی بر ما فرا رسیده و با افزونی شگون و طالع نیکو و ستارهای درخشان همراه است.
هوش مصنوعی: ابر سیاه به مانند دایهای سیاهپوست درآمده است و باران مانند شیری است که در باغ لالهها برای کودکی میریزد.
هوش مصنوعی: اگر گلهای لاله در اینجا مثل شیرخواره هستند، پس چرا بلبل که مانند شیرخواره میخواند، آواز نمیزند و سکوت کرده است؟
هوش مصنوعی: بلبل در صبح زود با صدای دلنشین و نازک خود اشعار بونواس (شاعر معروف عربی) و جریر (شاعر دیگر عربی) را میخواند، گویی که صدای او همچون جویبار شیرین و در حال زلزله است.
هوش مصنوعی: در باغ شهریار، بلبل بر درخت بید آواز میخواند و بر سرو، مرغ دیگری به نام و اف زند آواز میسراید. تخت اردشیر، به نشانهٔ شکوه و زیبایی، در این فضا قرار دارد.
هوش مصنوعی: نرگس تازه، که بهتازگی شکفته و زیباست، در جوانی عاشق شده و حالا قدش به اندازهی قد یک پیر شده است. این اشاره به زیبایی و جذابیت آن نرگس دارد که با گذر زمان و بزرگ شدن، ممکن است که از سن جوانی به دورهی میانسالی روبهرو شود.
هوش مصنوعی: چشمها و پلکها با سرمهدان زرینی که در دست دارم، مقدار خوشبختی و زیبایی را نشان میدهد و به جای این که با سرمه به زیبایی بیفزایم، از عطر خوشی که در سرمهدان است، استفاده میکنم.
هوش مصنوعی: گلنار، مانند یک دوزندهٔ ماهر، قوارهٔ پارچهٔ حریر را از جنس حریر بیجادهگون، یعنی نرم و لطیف برش میزند.
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که شنبلید (نوعی گل) در طول شب مانند یکی از زیباترین پارچهای زریر (ابریشم با کیفیت) کوبیده شده است تا صبح که دیدگاهش از گرد و غبار پاک شود. در این بیت، زیبایی و لطافت گل را با پارچهای نازک و باارزش مقایسه کردهاند.
هوش مصنوعی: بر روی گل لاله، مادهٔ قیر بر رنگ سرخ (شنگرف) ریخته شده است، انگار که مادرش تمام شنگرف و قیر را به او داده است.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به زیبایی و درخشش شکوفههای قرمز درخت انار اشاره میکند که مانند دانههای عقیق میدرخشند و به نوعی به نرگسها شباهت دارند، با این توصیف که این زیبایی انتشار یافته، کوچک و ظریف به نظر میرسد.
هوش مصنوعی: چشمهای نرگس به گونهای است که مانند حلقهای بر روی کاسهٔ رباب (ساز موسیقی) وجود دارد و به زیبایی بر آن نقش بسته است، گویی که این زیبایی به خاطر جلوهٔ خنیاگری (موسیقیدانی) است.
هوش مصنوعی: برگ بنفشه که در زمستان به شدت سرد شده و به رنگ کبود درآمده، در دست کودک شیری به نظر میرسد که در سرمای سخت فصل سرد نگه داشته شده است.
هوش مصنوعی: گل نسترنی که مانند مشکفروش (فروشندهٔ خوشبو) است، در کاسهٔ بلورین خود را میآراید و خمیر خوشبوی عطر را نشان میدهد.
هوش مصنوعی: در حال حاضر، در میان ابرها و در محیط گیاهان خوشبو، بوی کافور (عطر خوش) به وسیلهٔ نسیم بهاری، پیامآور بهار است.
هوش مصنوعی: پرندگان در زمان سپیده دم برای بوالقاسم کثیر آرزوی خیر و دعا میکنند که به مانند گل در زندگیاش شکوفا باشد.
هوش مصنوعی: شیخالعمید، صاحب سید (یعنی کسی که به مقام و علم ارج مینهد)، تحت حمایت خداوند و در سایهسار (حمایت) شاه قرار دارد و در امنیت بهسر میبرد.
هوش مصنوعی: این سایهٔ پادشاه (شهنشه) و این سایهٔ خداوند (قدیر) تا زمانی که جهان برقرار است، از بالا سر او نخواهد رفت و همواره محفوظ خواهد ماند.
هوش مصنوعی: تا زمانی که خواجه ابوالقاسم برای مردم و خلق یاریدهنده و پشتیبان باشد، به طور حتم او را خدا و سرپرست قادر میدانند.
هوش مصنوعی: خواجه بزرگوار، از نظر ما مقام و عظمت بالایی دارد و او از ما بزرگتر و بالاتر است و در نزد خسرو خطیر نیز از اهمیت بیشتری برخوردار است.
هوش مصنوعی: در میان مردم عادی، فرقان (برهانی که حق و باطل را از هم جدا میکند) اهمیت دارد و بزرگ شمرده میشود، اما کسانی که بینش و بصیرت دارند، شخصی بزرگتر و باارزشتر از او را درک میکنند.
هوش مصنوعی: زیرا که بزرگترین شخصیت (میر) میداند که در مورد فضائل او چه ویژگیهایی وجود دارد، ما هرگز به خاطر و درک خود نمیتوانیم به آن فضائل برسیم.
هوش مصنوعی: زیاد بودند افرادی که تفسیر نبی را میخواندند، اما فقط افراد با بصیرت و آگاه میتوانند آن را به درستی درک کنند.
هوش مصنوعی: این بزرگی، این شرافت، این فضیلت و این هنری که در توست، ناشی از یک اصل ثابت و از آن جوهر نادر است.
هوش مصنوعی: هیچ کسی را خداوند به خاطر نداشتن هنر و فضیلت مقام و منزلت ارزانیت نمیدهد، زیرا هیچ طور نیست که آبی بیفایده به سراب برسد.
هوش مصنوعی: هر کسی باید بتواند به اندازه علم و فضیلت خود بزرگ باشد؛ بنابراین، کسی که در دنیا بزرگ و محترم است، اگر برایش روزی بد بگذرد، به درجهٔ پستی و حقارت میرسد و برعکس، شخصی که در موقعیت پایینتری است، اگر روز خوبی داشته باشد، ممکن است از نظر مقام و ارزش بلندتر شود.
هوش مصنوعی: ای کسی که هیچکس نمیتواند با تو مقایسه شود، و نعمات و مقام تو هم به اندازهای است که هیچکس را نمیتوان با آن برابر دانست، تو واقعاً بینظیری و شجاعت و ارادهات نیز منحصر به فرد است.
هوش مصنوعی: همت تو، خداوند بزرگی و مقام را به تو داده است؛ مقامی ارجمند و عالی که شایستهات است.
هوش مصنوعی: مقدار و مقام و جایگاه هر شخص به اندازهای است که با آن تناسب داشته باشد و شایسته او باشد.
هوش مصنوعی: هر فردی باید مطابق با وضعیت و مالی که دارد، رفتار کند و شایستهٔ همان جایگاه باشد؛ یعنی ثروتمند باید به تناسب ثروت خود عمل کند و فقیر نیز باید با توجه به وضعیت مالی خود رفتار نماید.
هوش مصنوعی: پیراهن کوتاه برای فرد بلند قد زیبا نیست و پیراهن بلند برای فرد کوتاه قد نیز زیبایی ندارد؛ هر چیزی باید متناسب با ویژگیهای فرد باشد.
هوش مصنوعی: خداوند کارهای تو را آسان کرده است و امیدوارم که کارهای دیگر بندگان نیز به همین سادگی پیش برود.
هوش مصنوعی: همیشه هوای جسم تو تحت کنترل عقل کسی است که نمیداند این عقل، نتوانسته است هوای تو را تحت کنترل درآورد.
هوش مصنوعی: سرنوشت یا خوشبختی به سوی شاه میآید، یا به سوی تو که به باران و رودخانه شباهت داری، یا به سمتی که به آبگیر برود.
هوش مصنوعی: نفس تو به خاطر خوبیهایت، کارهای زشت و پست از تو نشأت نمیگیرد و صدای پستترین چیزها، مانند زوزهٔ سگ، از جایگاه تو نمیآید.
هوش مصنوعی: این بیت اشاره دارد به اینکه هر کسی که به تو نزدیک باشد، شانس و بخت نیکو به او روی میآورد و هیچ کس نمیتواند او را از این بهرهمندی محروم کند.
هوش مصنوعی: بخت بد دشمن تو را همیشه آگاه میکند که او را تهدیدی بزرگتر از بخت بدش وجود ندارد.
هوش مصنوعی: کارها و رفتار نیکو تو از سرشت نیک تو نشأت میگیرد، زیرا که کردار خوب نشانهٔ آگاهی و دانایی است.
هوش مصنوعی: از اعمال نیک تو هرگز بازنگشتهای و همواره در مسیر درست قرار داری، مانند تیر که هیچگاه از مسیر خود نمیخزد.
هوش مصنوعی: حشمت و شکوه تو به قدری است که هیچ فرمانروایی نمیتواند از سلطنت جدا شود. مَثَلِ این موضوع این است که درختی که برای رشد نیاز به آب دارد، نمیتواند بدون آن زندگی کند.
اگر حکم [سیاست] تو تخت پادشاهیات را برپا نگه نمیداشت، این تخت —آنگاه که سرخوش بودی—از زیر [پای] تو نابود میشد.
هوش مصنوعی: عطای تو به هر دو دست تو به وجود میآید و از این رو، بخل نمیتواند به اندازهای باشد که مانع از بخشش تو شود، زیرا بخشش تو همیشه بیشتر از بخل است و فریاد بخل از این، خبر میدهد.
هوش مصنوعی: وقتی شیر در بیابان صدایش را بلند میکند، مانند این است که مرغ در میان درختان آواز میخواند.
هوش مصنوعی: روز تو خوش و مبارک باد، مثل آرزوی دل تو باشد. دستانت همیشه با چنگال شراب و لبت همواره با نوشیدنی خوشمزه باشد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
زادوش، عطارد، آن که نخوانیش جز دبیر
یک نام او عطارد و یک نام اوست تیر
عاجز شود ز اشک دو چشم و غریو من
ابر بهارگاهی و بُختور در مَطیر
گیتی چو گاو نیک دهد شیر مر ترا
[...]
نیک اختیار کرد خداوند ما وزیر
زین اختیار کرد جهان سر بسر منیر
کار جهان بدست یکی کاردان سپرد
تا زو جهان همه چو خورنق شد وسدیر
چون او نبوده اند، اگر چند آمدند
[...]
با خویشتن شمار کن ای هوشیار پیر
تا بر تو نوبهار چه مایه گذشت و تیر
تا بر سرت نگشت بسی تیر و نوبهار
چون پر زاغ بود سر و قامتت چو تیر
گر ماه تیر شیر نبارید از آسمان
[...]
بلبل به شاخ سرو برآرد همی صفیر
ماغان به ابر نعره برآرند از آبگیر
قمری همیسراید اشعار چون جریر
صلصل همینوازد یکجای بم و زیر
ای کرده تیره روز معادی بتیغ و تیر
آمد بخدمت تو گرانمایه ماه تیر
بنشین بناز شاهی و باده دریده خور
لب را ز نوش بهره و جان را ز باد تیر
رفتی بتاختن بسوی شهر دشمنان
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.