شمارهٔ ۷۹ - در ستایش نصرة الدین ابوالمظفر اصفهبد لیالواشیر پادشاه مازندران
گردون نقاب صبح به عمدا برافکند
راز دل زمانه به صحرا برافکند
مستان صبح چهره مطرّا به می کنند
کاین پیر، طیلسان ِ مطرّا برافکند
جنبید شیب مقرعهٔ صبح دم کنون
ترسم که نقره خنگ به بالا برافکند
در ده رکاب می که شعاعش عنان زنان
بر خنگ صبح برقع رعنا برافکند
گردون یهودیانه به کتف کبود خویش
آن زرد پاره بین که چه پیدا برافکند
چون برکشد قوارهٔ دیبا زجیب صبح
سحرا که بر قوارهٔ دیبا برافکند
هر صبحدم که بر چند آن مهرها فلک
بر رقعه کعبتین همه یکتا برافکند
با مهرهها کنیم قدحها چو آسمان
آن کعبتین به رقعهٔ مینا برافکند
دریا کشان کوه جگر بادهای به کف
کز تف به کوه لرزهٔ دریا برافکند
کیخسروانه جام ز خون سیاوشان
گنج فراسیاب به سیما برافکند
عاشق به رغم سبحهٔ زاهد کند صبوح
بس جرعه هم به زاهد قرا برافکند
از جام دجله دجله کشد پس به روی خاک
از جرعه سبحه سبحه هویدا برافکند
آب حیات نوشد و پس خاک مردگان
بر روی هفت دخمهٔ خضرا برافکند
از بس که جرعه بر تن افسردهٔ زمین
آن آتشین دواج سراپا برافکند
گردد زمین ز جرعه چنان مست کز درون
هر گنج زر که داشت به عمدا برافکند
اول کسی که خاک شود جرعه را منم
چون دست صبح قرعهٔ صهبا برافکند
ساقی به یاد دار که چون جام میدهی
بحری دهی که کوه غم از جا برافکند
یک گوش ماهی از همه کس بیش ده مرا
تا بحر سینه، جیفهٔ سودا برافکند
می لعل ده چو ناخنهٔ دیدهٔ شفق
تا رنگ صبح ناخن ما را برافکند
جام و می چو صبح و شفق ده که عکس آن
گل گونه صبح را شفق آسا برافکند
آبستنانه عدهٔ توبه مدار بیش
کسیب توبه قفل به دلها برافکند
آن عدهدار بکر طلب کن که روح را
آبستنی به مریم عذرا برافکند
هر هفت کرده پردگی رز به مجلس آر
تا هفت پردهٔ خرد ما برافکند
بنیاد عقل برفکند خوانچهٔ صبوح
عقل آفت است هیچ مگو تا برافکند
داری گشاد نامهٔ جان در ده فلک
گو ده کیا که نزل تو اینجا برافکند
کس نیست در ده ارچه علف خانهای بجاست
کس بر علف چه نزل مهیا برافکند
چون لاشهٔ تو سخره گرفتند بر تو چرخ
منت به نزل یک تن تنها برافکند
امروز کم خورانده فردا چه دانی آنک
ایام، فقل بر در فردا برافکند
منقل برآر چون دل عاشق که حجره را
رنگ سرشک عاشق شیدا برافکند
سرد است سخت سنبلهٔ رز به خرمن ار
تا سستیی به عقرب سرما برافکند
بیصرفه در تنور کن آن زر صرف را
کو شعلهها به صرفه و عوا برافکند
گوئی که خرمگس پرداز خان عنکبوت
بر پر سبز رنگ غبیرا برافکند
ماند به عنکبوت سطرلاب آفتاب
زو ذرههای لایتجزا برافکند
از هر دریچه شکل صلیبی چو رومیان
بر خیل رنگ رنگ بحیرا برافکند
نالنده اسقفی ز بر بستر پلاس
رومی لحاف زرد به پهنا برافکند
غوغای دیو و خیل پری چون بهم رسند
خیل پری شکست به غوغا برافکند
مریخ بین که در زحل افتد پس از دهان
پروین صفت کواکب رخشا برافکند
طاووس بین که زاغ خورد و آنگه از گلو
گاورس ریزهای منقا برافکند
مجلس چو گرم گردد چون آه عاشقان
می راز عاشقان شکیبا برافکند
ساقی تذرو رنگ به طوق غبب چو کبک
طوق دگر ز عنبر سارا برافکند
بردست آن تذرو چو خون کبوتران
میبین که رنگ عید چه زیبا برافکند
ز آن خاتم سهیل نشان بین که بر زمین
چشم نگین نگین چو ثریا برافکند
چون آب پشت دست نماید نگین نگین
پس مهر جم به خاتم گویا برافکند
چون بلبله دهان به دهان قدح برد
گوئی که عروه بال به عفرا برافکند
یا فاخته که لب به لب بچه آورد
از خلق ناردان مصفا برافکند
خیک است زنگی خفقان دار کز جگر
وقت دهان گشا همه صفرا برافکند
مطرب به سحر کاری هاروت در سماع
خجلت به روی زهرهٔ زهرا برافکند
انگشت ارغنون زن رومی به زخمه بر
تب لرزهٔ تنا تننانا برافکند
چنگی بده بلورین ماهی آب دار
چون آب لرزه وقت محاکا برافکند
بر بط کری است هشت زبان کش به هشت گوش
هر دم شکنجه دست توانا برافکند
چنگ است پای بسته، سرافکنده، خشک تن
چون زرقی که گوشت ز احشا برافکند
نای است بسته حلق و گرفته دهان چرا
کز سرفه خون قنینهٔ حمرا برافکند
در چنبر دف آهو و گور است و یوز و سگ
کاین صف بر آن کمین به مدارا برافکند
حلق رباب بسته طناب است اسیروار
کز درد حلق ناله بر اعضا برافکند
در دری که خاطر خاقانی آورد
قیمت به بزم خسرو والا برافکند
رعد سیپد مهرهٔ شاه فلک غلام
بر بوقبیس لرزه ز آوا برافکند
خورشید جام خسرو ایران به جرعه ریز
بر خاک اختران مجزا برافکند
تاج و سریر خسرو مازندران ز رشک
خورشید را گداز همانا برافکند



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این poema به ستایش نصرة الدین ابوالمظفر اصفهبد لیالواشیر، پادشاه مازندران میپردازد و جنبههای مختلف زیبایی و شکوه صبح و می نوشی را توصیف میکند. او تصویرهایی از جلوههای طلوع خورشید، شاهکارهای طبیعت و شراب را میآفریند و از عشق و مستی میگوید. در این شعر، مفاهیمی چون عشق، سرمستی و زیبایی زندگی با هم تنیده شدهاند و نویسنده با زبانی شاعرانه احساسات عمیق خود را بیان میکند. بهطور کلی، شعر فضایی از شادی و غنای زندگی را به تصویر میکشد و به بیان ریشههای فرهنگی و عرفانی میپردازد.
هوش مصنوعی: آسمان بهطور عمدی پردهٔ صبح را کنار زد و راز دل زمانه را در دشت افشا کرد.
هوش مصنوعی: مستهای صبح با سرخی چهرهی زیبا، شادمانه در حال نوشیدن شراب هستند، زیرا این پیر که به او اشاره میشود، لباس زیبا و باشکوهی را کنار زده است.
هوش مصنوعی: صبحگاهان با حرکت در آید و تاریکی شب را کنار بزند؛ اکنون میترسم که روشنایی صبح، نقرهایِ به خواب رفته را به بیداری وا دارد و به بالا ببرد.
هوش مصنوعی: در این بیت به می و نوشیدن آن اشاره شده است. می، شعاعی دارد که آن را به سمت صبح میبرد و با این حال، آن شعاع باعث میشود که پردهٔ نازک شب از روی صبح کنار برود و زیبایی صبح نمایان شود.
هوش مصنوعی: آسمان مثل یهودیان که بر شانههای کبود خود بار سنگینی دارد، آن تکه زرد رنگ را که به وضوح دیده میشود، برمیافکند.
هوش مصنوعی: وقتی که صبح سحر، جملهٔ رنگهای زیبا را بر روی پارچهٔ دیبا میپاشد و آن را زیباتر میکند، مانند این است که مهر و نور را بر آن ارمغان میآورد.
هوش مصنوعی: هر روز صبح که آسمان آن ستارهها را بر صفحهٔ کعبه به یک شکل میچرخاند، نشاندهندهٔ هماهنگی و زیبایی در طبیعت است.
هوش مصنوعی: با مهرههای رنگی، مانند آسمان، قدحها (پیالهها) را تزیین کنیم و آن دو کعبه (کعبتین) را بر ظرف مینا (ظرف شفاف) قرار دهیم و برافرازیم.
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که دریا مانند کوهی از جگر و عاطفه موج میزند و جرعهای از شراب را در دستان میفشارد، به طوری که از شدت شوریدگی و خروش دریا، کوهها هم در لرزه میافتند.
هوش مصنوعی: کیخسرو، که یکی از شخصیتهای افسانهای و بزرگ تاریخ ایران است، جامی پر از خون سیاوشان (پسر سیاوش که در میان ایرانیان قهرمان محسوب میشود) را به شکل زیبایی در برابر خود قرار داد. این تصویر به عنوان نمادی از شجاعت و فداکاری در تاریخ افسانهای ایران مطرح شده است.
هوش مصنوعی: عاشق، با وجود اینکه زاهد (خود را به پرهیزگاری متعهد میداند) تسبیح در دست دارد، در وقت سحر مشروب مینوشد و این کارش را از چشم زاهد پنهان نمیکند.
هوش مصنوعی: عاشق از بادهای که از دجله مینوشد، بر خاک میپاشد و از آن میفهماند که چه قدر در دلش عشق و شور وجود دارد، حتی اگر این عشق در ظاهر به زهد و ریاضت بپوشیده باشد.
هوش مصنوعی: او (پادشاه مازندران) آب حیات را مینوشد و سپس بر روی هفت گور مردگان، خاک سبز (که به تازگی جوانه زده) خواهد ریخت.
هوش مصنوعی: چون جرعههای آب حیات بر زمین خشک و افسرده ریخته میشود، آنچنان که این زمین با این آتشین دوایی که به آن میریزند، زنده و پرحیات میشود.
هوش مصنوعی: زمین به خاطر آن جرعه، چنان مست میشود که از درون هر گنج زر را که داشت، با قصد و نیت برافکنده و رها میکند.
هوش مصنوعی: اولین کسی که قرار است از شراب مست شدن، به خاک بیفتد، من هستم؛ چون صبح با شفافیتش ابتدا گلابی (صهبا، نوعی شراب) را از دست میدهد.
هوش مصنوعی: ای ساقی، به یاد داشته باش که وقتی جام میکنی، به اندازهای سرشار بدهی که کوه غم را از جای خود بلند کند و براندازد.
هوش مصنوعی: به من یک گازی از ماهی بده که از همه کس برایم ارزشمندتر است، تا دریای سینهام، بار سنگین اندوه و غم را کنار بزند.
هوش مصنوعی: به من نوشیدنی سرخ رنگی بده که مانند ناخنهای افق صبح به رنگ صبح است تا رنگ چهرهام را هم مانند آن به روشنی برافروزد.
هوش مصنوعی: شراب و جام، مانند صبح و شفق، باید به هم پیوند بخورند و با زیبایی و لطافت خود، رنگ صورتی و گلگون صبح را شبیه شفق در دلها بگستراند.
هوش مصنوعی: توبهکارانی که در عزا و غم هستند، بهطوری که احساس میشود آنها در حال زاییدن توبه و بازگشت به سوی خداوند هستند، گویی دلی قفلشده را با توبهاش میگشایند.
هوش مصنوعی: به دنبال جماعتی باش که مانند مریم عذرا (مادر عیسی) روح را به حالت بارداری درمیآورد و به فراوانی میآفریند.
هوش مصنوعی: هر هفت گل سرخ را به مجلس بیاور تا هفت پردهٔ شور و شوق ما را کنار بزند و مهمانی را شاداب کند.
هوش مصنوعی: عقل اگر خراب شود، مانند اینکه میوهای را برای پذیرایی آماده کرده باشند، آفت آن میوه است. بابت این موضوع هیچ کم و کاستی نگو، چون ممکن است عقل را بیشتر خراب کند.
هوش مصنوعی: تو در آسمان، نامهٔ زندگیات را گشادهای، و به فلک بگو که در اینجا مقام تو درخشان است و اینجا به تو وسعت و موقعیت بزرگی بخشیده است.
هوش مصنوعی: هیچکس در این مکان نیست، هرچند علفی که برای خانه باشد وجود دارد؛ پس، بر علف چه کسی باران رحمت خواهد نازل کرد.
هوش مصنوعی: چرخ، یعنی آسمان، وقتی که جسد تو را به مسخره گرفت، منت را به یک نفر تنها واگذار کرد. یعنی همه چیز در برابر مرگ بیارزش میشود و در نهایت، کسی هم به یاد تو نخواهد بود.
هوش مصنوعی: امروز کمتر میخوریم و نمیدانیم فردا چه پیش خواهد آمد. ایام (زمان) در برابر ما در دستان خود نمایان است و ما را به آینده میبرد.
هوش مصنوعی: باید همچون دل عاشق، آتش را به پا کنی و فضای حجره را با اشکهای عشق زینت بدهی.
هوش مصنوعی: سنبلهٔ رز، گندم یا محصولی است که در سرما به سختی رشد میکند. ممکن است با گرم شدن هوا و تغییر شرایط، این سستی را کنار بگذارد و از سرما رهایی یابد. به طور کلی، شاعر به وضعیت سخت و سردی اشاره دارد که در آن محصول به خوبی نمیروید.
هوش مصنوعی: زر را که بیفایده است، در تنور نریز، زیرا شعلهها آن را به هدر میزنند و سوخت را خراب میکنند.
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که خرمگس، مانند یک هنرمند، رشتههای نازک و زیبای تار عنکبوت را بر روی برگ سبز غبیرا (نوعی گیاه) میافشاند. این تصویر به زیبایی و لطافت طبیعت و کار هنری در آن اشاره دارد.
هوش مصنوعی: عنکبوت در آفتاب، مانند سطرلاب که دانههای نور را به صورت جدا از هم نمایش میدهد، ذرات ریز و ناپسند را زیر نور پخش کرده است.
هوش مصنوعی: از هرپنجرهای، شکل صلیبی، مانند رومیها، بر جمعیت رنگارنگی که در کنار دریا هستند، افکنده میشود.
هوش مصنوعی: مرد نالان و غمگینی، در گوشهای روی بستر پلاس (پارچهای که معمولاً برای نشستن یا خوابیدن استفاده میشود) نشسته و لحافی زرد را دراز کرده است. او مانند رومیان در حال شکایت است.
هوش مصنوعی: زمانی که صدای دیوانهکنندهٔ دیوان و گروهی از پریها به هم میپیوندد، گروه پریها در این هیاهو پیروز میشوند و صدای بلندی بهوجود میآورند.
هوش مصنوعی: مریخ را ببین که چگونه پس از آنکه در زحل میافتد، خالی از نور و درخشش میشود و کواکب روشن و زیبایی همچون پروین (مجموعهای از ستارههای درخشان) را به نمایش میگذارد.
معانی و بیات شمیسا ص ۵۶: طاووس(ذغال برافروخته) را ببین که زاغ(ذغال سیاه) را برافروخته می کند و از آن گاورس های ریزه ( جرقه ی آتش) بر می خیزد.
هوش مصنوعی: وقتی مجلس شاد و پررونق میشود، مانند آه و ناله عاشقان، راز و دلگفتنیهای عاشقانه برملا میگردد و از دلها بیرون میآید.
هوش مصنوعی: ساقی، رنگی مشابه رنگ طوق کبک بر گردن مینهد و عطر خوشی از عنبر میپراکند.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به زیبایی رنگها در عید اشاره میکند و آن را به خون کبوتران تشبیه میکند که بر دستان ساقی پاشیده میشود. او از این طریق به جلوهٔ دلربای جشن و شادی اشاره دارد.
هوش مصنوعی: نگین خاتم سهیل (ستارهای در صورت فلکی) را ببین که چگونه بر زمین مانند چشمانی درخشان، نورافشانی میکند و همچون ستارهی ثریا میدرخشد.
هوش مصنوعی: وقتی که آب بر روی دست دیده میشود و حالت نازک و شفاف آن مثل نگین است، به نظر میرسد که مهر جمشید (جم، پادشاه افسانهای ایران) بر روی خاتم درخشان و زیبا نمایان میشود.
هوش مصنوعی: وقتی بلبل (پرندهای با صدای دلنشین) قدح (مقداری نوشیدنی) را از دهانی به دهان دیگر میبرد، گویی که عروه (دختر زیبا) بالش را به سمت عفرا (محل سرسبز و دلپذیر) میافکند.
هوش مصنوعی: به شاعر شبیه است به فاخته که برای جلب توجه دیگران، با زبانی شیرین و زیبا سخن میگوید و در این میان، چیزهای زیبا و باطراوت از دل و جانش بیرون میآورد.
هوش مصنوعی: خیک سیاه و پر از فشار و تنگی است که وقتی دهانش را باز میکند، همه زردی (صفرا) را بیرون میریزد.
هوش مصنوعی: سازندهٔ موسیقی (مطرب) در هنگام نواختن، با هنری مشابه هاروت (مردی که از قدرتهای جادوی برخوردار است) در حالت سماع (رقصی روحانی)، شرم و خجالتی به روی زهره (عالمی در فرهنگ اسلامی، ممکن است اشاره به زیبایی داشته باشد) که احتمالاً به حضرت زهرا (دختر پیامبر اسلام) اشاره دارد، میافکند.
هوش مصنوعی: زن رومی که ساز مینوازد، با نواختن انگشتانش روی ساز، لرزشی در جسم تناسلی (معنای ضمنی آن به زیبایی و طراوت اشاره دارد) ایجاد میکند.
هوش مصنوعی: ساز چنگ بلورین و ماهیوار را به دست بگیر و هنگامی که آب به لرزه درمیآید، صدای آن را برانگیز.
هوش مصنوعی: بر دوش بط (نوعی پرنده) زنجیری به شکل هشت زبان وجود دارد که به گوشهای هشتگانهاش میپیوندد و هر بار با چنگال قوی خود، این زنجیر را از هم میگسلد و شکنجه میکند.
هوش مصنوعی: چنگ، ساز موسیقی، بهگونهای بسته و سرافکنده به نظر میرسد که بدنش خشک شده؛ مانند زرقی (ماهی) که گوشتش را از مغز خود جدا میکند.
هوش مصنوعی: نای (لولهٔ تنفسی) بسته شده و دهان گرفته است، چرا که از سرفه خون زینتی سرخ رنگ (قنینهٔ حمرا) بیرون میزند.
هوش مصنوعی: در دایرهٔ نواهایی مانند دف (آلتنوازی) که شامل آهو، گور (گورخر)، یوز و سگ است، این گروه به آرامی و با زیرکی در کمین نشستهاند.
هوش مصنوعی: حلقهٔ رباب (ساز موسیقی) بهگونهای به هم بسته شده که مانند بندی برای اسیر است و از درد گردن، نالهای از اعضای بدن برمیخیزد.
هوش مصنوعی: خاقانی در بیتی اشاره به داستانی دارد که در آن به خاطر آوردن چیزهایی در فضا و وضعیت مهمانی، بهای بالایی (قیمت) به بزم (جشن) خسرو (شاه) داده میشود. خسرو به عنوان شاه برتر در این جا مورد احترام قرار گرفته است. در واقع، ذکر خاطرات یا یادهایی که خاقانی به آنها اشاره میکند، ارزشی برای بزم او به همراه دارد.
هوش مصنوعی: صدای رعد مانند سیپد (نوعی اسب) که مهرهٔ شاه در آسمان است، بر بدن غلام (آسمان) لرزشی ایجاد کرد و صدای آن به بوقبیس (نوعی پرنده) رسیده است.
هوش مصنوعی: خورشید، مانند جامی که در دست خسرو ایران باشد، بر ستارههای مجزا (یعنی ستارههای دیگر) افشاندن نوری میکند که آنها را درخشان و فروزان میسازد.
هوش مصنوعی: تاج و تخت پادشاه مازندران به خاطر زیبایی و درخشش خورشید، به طوری که خورشید به محض درخشش، احساس خجالت کند، از تابش او افتاده و به زمین میافتد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
نوروز برقع از رخ زیبا برافکند
بر گستوان به دلدل شهبا برافکند
سلطان یک سوارهٔ گردون به جنگ دی
بر چرمه تنگ بندد و هرا برافکند
بابیست و یک و شاق ز سقلاب ترکوار
[...]
بی صرفه در تنور کن آن زرِّ صرف را
کو شعلها بصرفه و عوّا برافکند
طاوس بین که زاغ خورد و آنگه از گلو
گاو رس ریزهایِ منقّی برافکند
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۱۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.