یعقوب دلم، ندیم احزان
یوسف صفتم، مقیم زندان
او در چه آب بد ز اخوت
من در چه آتشم ز اخوان
چون صفر و الف تهی و تنها
چون تیر و قلم نحیف و عریان
صد رزمهٔ فضل بار بسته
یک مشتریم نه پیش دکان
از دل سوی دیده میبرم سیل
آری ز تنور خاست طوفان
شنگرف ز اشک من ستاند
صورتگر این کبود ایوان
یارب چه شکسته دل شدستم
از ننگ شکسته نام اران
الحق چه فسانه شد غم من
از شر فسانه گوی شروان
گاه از سگ ابترم به فریاد
گاه از خر اعورم به افغان
این خیره کشی است مار سیرت
وان زیر بری است موش دندان
من جسته چو باغبان پس این
بنشسته چو گربه در پی آن
همصورت من نیاند و این به
چون نیستم از صفت چو ایشان
نسبت دارند تا قیامت
ایشان ز بهمیه من ز انسان
جز دعوت شب مرا چه چاره
هان ای دعوات نیم شب، هان
خاقانی امید را مکن قطع
از فضل خدایِ حالگردان
از دیدهٔ روزگار بینور
در سایهٔ صدر باش پنهان
بگزیدهٔ حق موفق الدین
کز باطل شد سپید دیوان
عبد الغفار کز سر کلک
در خلد ممالک اوست رضوان
عمان و محیط و نیل و جیحون
جودی و حری و قاف و ثهلان
هر هشت، بر سخا و حلمش
با جدول و خردَلند یکسان
ای کرده جلال تو چو تقدیر
وافکنده کمال تو چو یزدان
در گوش زمانه حلقهٔ حکم
بر دوش جهان ردای فرمان
خورشید دلی و مشتری زهد
احمد سیری و حیدر احسان
شد لاجرم از برای مدحت
کهتر چو عطارد و چو حسان
با پشت و دل شکسته آمد
در خدمت تو درستپیمان
هم بر در مصطفی نکوتر
انس انس و سلوک سلمان
گر مدح تو دیرتر ادا کرد
سری است در این میان نه طغیان
یعنی تو محمدی به صورت
گر چند نهای به وحی و برهان
او خاتم انبیاست لیکن
آمد پس از انبیا به کیهان
مقصود طبیعت آدمی بود
از حیوان و نبات و ارکان
بعد از سه مراتب آدمی زاد
بعد از سه کتب رسید فرقان
اندیک عمل بود به آخر
از اول فکرت فراوان
گل با همه خرمی که دارد
از بعد گیا رسد به بستان
بس شاخ که بشکفد به خرداد
میوهاش نخورند جز به آبان
افزار ز بس کنند در دیگ
حلوا ز پس آورند بر خوان
ای آنکه صریر خامهٔ تو
زد خنجر شاه را به افسان
غرید پلنگ دولت تو
بر شیر دلان درید خفتان
آن کس که تو را نداشت طاعت
در عصبهٔ تو نمود عصیان
آن خواهد دید از شه شرق
کز پور قباد دید نعمان
یعنی فکند به پای پیلش
تا پخچ شود میان میدان
تو صاحب کار جبرئیلی
بد گوی تو نیم کار شیطان
پروردهٔ نان توست و از کفر
در نعمت تو نموده کفران
نانش مفرست پیش کز تو
واخواست کند به حشر حنان
نان تو چو قطرهٔ ربیع است
احرار صدف مثال عطشان
قطره که ودیعت صدف شد
لؤلؤ گردد به بحر عمان
باز ار به دهان افعی افتد
زهری گردد هلاک حیوان
بیمار دل است و دارد از کبر
سرسام خلاف و درد خذلان
مشنو ترهات او که بیمار
پرگوید و هرزه روز بحران
ای دیدهٔ عقل در تو شاخص
اوهام ز رتبت تو حیران
بییاری چون تویی نگردد
کار چو منی به برگ و سامان
بیامر خدا و کف موسی
نتوان کردن ز چوب ثعبان
من صد رهیم تو را ز یک دل
تو صد سپهی به یک قلمران
از نکتهٔ بکر و نوک خامه
من موی شکافم و تو سندان
بسپرده شدم به پای اعدا
مسپار مرا به دست نسیان
برهان داری، مرا به یک لفظ
از پنجهٔ روزگار برهان
تو خورشیدی و من در این عصر
افسرده به سرد سیر حرمان
در من نظری بکن که خورشید
بسیار نظر کند به ویران
گیرم که دل تو بینیاز است
از شاعر فاضل و سخندان
هم هندوکی بباید آخر
بر درگه تو غلام و دربان
هنگام سخن مکن قیاسم
ز آن دشمن روی نامسلمان
آن کاو ز دهان رید همه سال
کی شکر خاید او بدین سان
تصنیف نهاده بر من از جهل
الحق اولی است آن به بهتان
گفتا ز برای عشقبازی
ببرید سپید موی بهمان
لیکن جایی که باشد آنجا
از خانه خداییش پشیمان
من دادم پاسخ اینت نکته
او جسته خلافم اینت نادان
وین طرفه که مؤبدی گرفته است
با یک دو کشیش رنگ کشخان
معنی نه و نقش ریش و دستار
حکمت نه و دین اهل یونان
اقلیم گرفته در حماقت
تعلیم نکرده در دبستان
کرده ز برای خربطی چند
از باد بروت ریش پالان
یزدانش ز لعنت آفریده
وز تربیتش جهان پشیمان
در طفلی بوده راکع و جلد
و امروز به سجده گشته کسلان
از مسخرگی گذشت و برخاست
پیغامبری ز مکر و دستان
صد لعنت باد بر وجودش
بر امت او هزار چندان
سبحان الله کاین سگک را
چون سست فرو گذاشت سبحان
ای در کنف تو عالم ایمن
از حیف زمان و صرف دوران
آن را که غلامی تو دادند
او را چه غم از هزار سلطان
هرکس که نیوشد این قصیده
از حد عراق تا خراسان
داند که تو نیک پایمردی
خاقانی را به صدر خاقان
زین به سخن آورم به فرت
لیک از پی نام نز پی نان
عید آمد و من مصحف عید
این نقد بسختهام به میزان
دارم دلکی کبوترآسا
پیش تو کنم به عید قربان
بادی به چهار فصل خرم
بادی به هزار عید شادان
رای تو و رای هفت طارم
خصم تو فرود هفت بنیان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر، خاقانی به بیان غم و اندوه خود پرداخته و از درد جدایی و غمهای ناشی از رابطههای انسانی صحبت میکند. او خود را در دنیایی پر از درد و عرصهای از ناامیدی میبیند، در حالی که به یک یوسف همچون تکهای در زندان اشاره میکند. شاعر به تضادها و احساسات متناقضی که در وجودش وجود دارد، اشاره میکند و با زبان تمثیلی به معانی عمیقتری مینگرد. خاقانی نیز دعا میکند که خداوند امیدش را قطع نکند و در سایه لطف و فضل او باقی بماند، همچنین به مدح خداوند و کمالات او میپردازد و بر آمادگی خود برای خدمت به او تأکید میکند. در نهایت، او به جایگاه والای انسانها و ضرورت پرهیز از زشتیها و ناپاکیها اشاره میکند.
هوش مصنوعی: دلم مانند یعقوب همدم اندوه است و خودم مانند یوسف در زندان به سر میبرم.
هوش مصنوعی: یوسف به سبب برادرانش در چاهی پر از آب افتاد و من به دست برادران و همروزگارانم در چاهی از آتش افتادهام؛ یعنی رنج من از او سختتر است.
هوش مصنوعی: مانند صفر تهیدست و مانند الف تنها هستم و مانند تیر و قلم لاغر و برهنه شدهام.
هوش مصنوعی: صدها بسته از دانش و هنر آماده دارم، اما حتی یک خریدار هم بر در دکانم نیست؛ یعنی کسی قدر فضل مرا نمیداند.
هوش مصنوعی: از سوز دل، سیل اشک به چشمانم میآید؛ آری، توفان نوح هم از تنور برخاست. دل سوزان من همان تنوری است که از آن توفان اشک میجوشد.
هوش مصنوعی: نقاش این ایوان کبود آسمان، رنگ سرخ شنگرف را از اشک خونین من میگیرد؛ یعنی سرخی آسمان از خونگریستن من است.
هوش مصنوعی: خدایا، از ننگ و آزار مردم بدنام اران چه اندازه دلشکسته شدهام.
هوش مصنوعی: بهراستی غم من از بدی یاوهگویان و افسانهپردازان شروان زبانزد مردم شده است.
هوش مصنوعی: گاهی از دست سگی دمبریده و بیحاصل فریاد میکنم و گاهی از دست خری یکچشم ناله سر میدهم. مقصودش دو دشمن پست است.
هوش مصنوعی: یکی از این دو، کینهتوز و بیپروا و مارخوی است و دیگری پنهانی و از زیر، مانند موش با دندان میجود و ریشه را میبُرد.
هوش مصنوعی: من مانند باغبان در پی آن مار دویدهام و مانند گربه در کمین آن موش نشستهام؛ یعنی همیشه گرفتار دفع آزار آن دو هستم.
هوش مصنوعی: آنان با من همشکل نیستند و همین بهتر است، چون من در خوی و صفت هم مانند آنان نیستم.
هوش مصنوعی: تا قیامت نسب آنان به چارپایان میرسد و نسب من به انسان.
هوش مصنوعی: چارهای جز دعای شبانه ندارم؛ ای دعاهای نیمهشب، به یاریام بشتابید.
هوش مصنوعی: ای خاقانی، امیدت را از لطف خدایی که حالها را دگرگون میکند مَبُر.
هوش مصنوعی: از چشم روزگار بیبصیرت، در پناه صدر و وزیر بزرگ پنهان شو.
هوش مصنوعی: آن صدر، برگزیدهٔ خدا موفقالدین است که به برکت او دیوان و دستگاه حکومت از باطل پاک و سفید شد.
هوش مصنوعی: عبدالغفار که با نوک قلمش، مانند رضوان نگهبان بهشتِ سرزمینها و ملکهاست؛ یعنی قلم او کشور را بهشتگونه کرده است.
هوش مصنوعی: دریای عمان و اقیانوس و رود نیل و جیحون، و کوههای جودی و حرا و قاف و ثهلان؛
هوش مصنوعی: هر هشتِ این دریاها و کوهها، در برابر بخشندگی و بردباری او، مانند جویی کوچک و دانهٔ خردلی ناچیزند.
هوش مصنوعی: ای کسی که شکوهت مانند تقدیر الهی و کمالت مانند خداوند،
هوش مصنوعی: حلقهٔ بندگی و فرمان تو را در گوش زمانه کرده و ردای اطاعت تو را بر دوش جهان انداخته است؛ یعنی زمانه و جهان فرمانبر تواند.
هوش مصنوعی: تو دلی روشن چون خورشید و پارساییای چون مشتری داری؛ خویی چون پیامبر و بخششی چون علی.
هوش مصنوعی: از همین رو این بنده برای ستایش تو، مانند عطارد دبیر فلک و حسان شاعر پیامبر شده است.
هوش مصنوعی: این بنده با پشتی خمیده و دلی شکسته، اما با پیمانی استوار به خدمت تو آمده است.
هوش مصنوعی: بر درگاه پیامبر هم، هم همدمی انس و هم سلوک سلمان نیکو بود؛ یعنی دیرآمدن کسی مانند سلمان از ارزش او نکاست.
هوش مصنوعی: اگر شاعر ستایش تو را دیرتر به جا آورد، رازی در کار بوده است، نه سرکشی و نافرمانی.
هوش مصنوعی: یعنی تو در ظاهر و سیما محمدی و مانند پیامبری، هرچند وحی و معجزه نداری؛ پس دیر رسیدن من مانند دیر رسیدن سلمان به پیامبر است.
هوش مصنوعی: پیامبر اسلام مهر و پایان پیامبران است، با این همه پس از همهٔ پیامبران به جهان آمد. پس دیر آمدن نشانهٔ کمارجی نیست و گاه نشانهٔ برتری است.
هوش مصنوعی: هدف آفرینش از عناصر و گیاهان و جانوران، پدید آمدن انسان بود.
زاد: زاده شد.
هوش مصنوعی: کار اندکی که در پایان انجام میشود، حاصل اندیشهٔ فراوانی است که از آغاز شده است. پس آنچه آخر میآید مقصود اصلی است.
هوش مصنوعی: گل با همهٔ شادابیاش پس از سبزه و گیاه به باغ میآید.
هوش مصنوعی: بسیاری از شاخهها در خرداد شکوفه میکنند، ولی میوهشان را تنها در آبان میخورند.
هوش مصنوعی: ادویه را از آغاز در دیگ میریزند، اما حلوا را در پایان بر سفره میآورند. شاعر با این مثالها دیر آمدن مدح خود را توجیه میکند.
هوش مصنوعی: ای کسی که صدای قلم تو شمشیر پادشاه را بر سنگ فسان تیز کرد؛ یعنی تدبیر و نوشتهٔ تو پشتوانهٔ قدرت شاه است.
هوش مصنوعی: پلنگ بخت و دولت تو غرّید و زره دلیران شیردل را درید.
هوش مصنوعی: هر کس از تو فرمان نبرد، در میان گروه و یاران تو سرکشی و نافرمانی کرد.
هوش مصنوعی: چنین کسی از پادشاه مشرق همان را خواهد دید که نعمان از خسرو پرویز، پسر قباد، دید.
هوش مصنوعی: یعنی شاه او را زیر پای پیل میاندازد تا در میانهٔ میدان له و پهن شود، همانگونه که نعمان را زیر پای پیل افکندند.
هوش مصنوعی: تو کاری چون کار جبرئیل میکنی که پیامرسان خیر است، و بدگوی تو شاگرد و نیمهکارهٔ شیطان است.
هوش مصنوعی: آن بدگو با نان تو پرورش یافته، اما از سر ناسپاسی در برابر نعمت تو کفران کرده است.
هوش مصنوعی: دیگر برای او نان مفرست، مبادا خداوند مهربان در روز رستاخیز از تو بازخواست کند که به ناسپاس نیکی کردهای.
هوش مصنوعی: بخشش تو مانند قطرهٔ باران بهاری است و آزادگان مانند صدفهای تشنهاند.
هوش مصنوعی: قطرهای که به صدف سپرده شود، در دریای عمان مروارید میشود؛ یعنی نیکی به آزادگان ثمر گرانبها میدهد.
هوش مصنوعی: اما اگر همان قطره به دهان افعی بیفتد، زهری میشود که جانوران را میکشد؛ یعنی نیکی به بدگوهر به زهر و آزار بدل میشود.
هوش مصنوعی: آن بدگو دلش بیمار است و از غرور به هذیان مخالفت و درد خواری و بییاوری گرفتار شده است.
هوش مصنوعی: به سخنان بیهودهٔ او گوش مده، زیرا بیمار در روز بحران بیماری پرحرفی میکند و یاوه میگوید.
هوش مصنوعی: ای کسی که چشم خرد به تو خیره مانده و اندیشهها و گمانها از بلندی مقام تو سرگشتهاند.
هوش مصنوعی: بدون یاری کسی چون تو، کار کسی چون من سامان و برگ و نوا نمییابد.
هوش مصنوعی: بیفرمان خدا و دست موسی نمیتوان چوب را اژدها کرد؛ یعنی کار من نیز تنها با دست توانای تو سامان میگیرد.
هوش مصنوعی: من با یک دل به اندازهٔ صد بنده خدمتگزار توام، و تو با یک قلم به اندازهٔ صد لشکر توانایی.
هوش مصنوعی: من با نکتههای تازه و نوک قلم موی میشکافم و باریکبینی میکنم، و تو در برابر من چون سندان استوار و تکیهگاهی.
هوش مصنوعی: من زیر پای دشمنان افتادهام؛ تو مرا به دست فراموشی مسپار.
هوش مصنوعی: تو دلیل و توانایی داری؛ با یک سخن مرا از چنگال روزگار رها کن. «برهان» در دو مصراع یک بار به معنای دلیل و یک بار به معنای رها کن آمده است.
هوش مصنوعی: تو مانند خورشیدی و من در این روزگار در سرزمین سرد محرومی افسرده و یخزده ماندهام.
هوش مصنوعی: به من نگاهی بینداز؛ زیرا خورشید بر ویرانهها هم بسیار میتابد و آن را از نظر دور نمیدارد.
هوش مصنوعی: فرض کنیم دل تو به شاعر دانا و سخنشناس نیازی ندارد.
هوش مصنوعی: باز هم بر درگاه تو بندهٔ سیاهی لازم است که غلام و دربان باشد؛ پس مرا به این عنوان بپذیر.
هوش مصنوعی: در سخنوری مرا با آن دشمن بیدین و بدچهره مقایسه مکن.
هوش مصنوعی: کسی که همهٔ سال از دهانش پلیدی بیرون میریزد، چگونه میتواند مانند من سخن شیرین بگوید؟
هوش مصنوعی: او از سر نادانی دربارهٔ من نوشتهای ساخته است که بهراستی شایستهٔ آن است که تهمت و دروغ نامیده شود.
هوش مصنوعی: گفته است که فلانی برای عشقبازی موی سپیدش را چیده است.
هوش مصنوعی: اما به جایی رفته است که صاحبخانه از پذیرفتن او پشیمان است.
هوش مصنوعی: من پاسخی نکتهدار به او دادم و او باز با من مخالفت کرد؛ این است نشانهٔ نادانی او.
هوش مصنوعی: شگفت آنکه او همچون مؤبدی زرتشتی با یکی دو کشیش همدست شده و رنگ و رفتار دیوثان را گرفته است.
هوش مصنوعی: در او معنا و دانشی نیست و تنها ظاهری از ریش و دستار دارد؛ حکمت ندارد و بر دین یونانیان است.
هوش مصنوعی: در حماقت سراسر یک سرزمین را گرفته، ولی هرگز در مکتب درس نخوانده است.
هوش مصنوعی: از روی غرور و خودبینی، ریش خود را پالانی برای چند ابله ساخته است تا بر او سوار شوند.
هوش مصنوعی: خدا او را از لعنت آفریده و جهان از پروردن او پشیمان است.
هوش مصنوعی: در کودکی در رکوع چابک و کوشا بود، اما امروز در سجده تنبل و سست شده است؛ یعنی از دین برگشته است.
هوش مصنوعی: از دلقکبازی فراتر رفت و با فریب و نیرنگ دعوی پیامبری کرد.
هوش مصنوعی: صد لعنت بر وجود او باد و هزار برابر آن بر پیروانش.
هوش مصنوعی: شگفتا که خداوند پاک این سگ کوچک را چه آسان به حال خود رها کرده و مهلت داده است.
هوش مصنوعی: ای کسی که جهان در پناه تو از ستم زمانه و گردش روزگار ایمن است.
هوش مصنوعی: کسی که غلامی تو نصیبش شده، از هزار پادشاه هم باکی ندارد.
هوش مصنوعی: هر کس این قصیده را بشنود، از مرز عراق تا خراسان،
هوش مصنوعی: میفهمد که تو شفیع و میانجی خوبی برای خاقانی نزد پادشاه، یعنی خاقان، هستی.
هوش مصنوعی: به برکت شکوه تو سخنی بهتر از این خواهم گفت، اما برای نام نیک، نه برای نان و روزی.
هوش مصنوعی: عید فرا رسید و من این شعر سنجیده را همچون کتاب و هدیهٔ عید با ترازو سنجیده و آماده کردهام.
هوش مصنوعی: دل کوچکی چون کبوتر دارم که آن را در عید قربان پیش تو قربانی میکنم.
هوش مصنوعی: در هر چهار فصل خرم باشی و هزار عید را با شادی بگذرانی.
هوش مصنوعی: اندیشهٔ تو بالاتر از هفت آسمان باد و دشمنت زیر هفت طبقهٔ زمین.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
بر جانور و نبات و ارکان
سالار که کردت ای سخندان؟
وز خاک سیه برون که آورد
این نعمت بیکران و الوان؟
خوانی است زمین پر ز نعمت
[...]
آبان روز است روز آبان
خرم گردان به آب رز جان
بنشین به نشاط و دوستان را
ای دوست به عز و ناز بنشان
تا باده خوریم و شاد باشیم
[...]
آدینه و صبح و عید قربان
فرخنده گشاد هر سه یزدان
بر ناصر دین و تاج ملت
شاه عجم و پناه ایران
سنجر که نهیب خنجر او
[...]
دین را حرمیست در خراسان
دشوار ترا به محشر آسان
از معجزههای شرع احمد
از حجتهای دین یزدان
همواره رهش مسیر حاجت
[...]
ای روی تو آفتاب تابان
بردی دل و نیست بر تو تاوان
تو آفت جانی و جهانی
نام تو نهادهاند جانان
چون عهد تو پشت من شکسته
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.