صدرا ! ز خاکپای تو بیزار نیستم
کز خدمت تو یک دم بیکار نیستم
ز اندیشۀ مدیح تو شب نگذرد که من
تا روز همچو بخت تو بیدار نیستم
بادا زبان بریده، دماغم ز هیچ پر
گر با تو راست خانه چو طیّار نیستم
ای منعمی که با کف گوهر فشان تو
محتاج بحر و ابر گهربار نیستم
پشت من از چه روی دوتا گشت ؟ گر چو چرخ
از بار منّت تو گران بار نیستم
یک رویه ام چو آینه در بندگیّ تو
لیکن مرایی آینه کردار نیستم
داند جهان که من بهر آهو که در منست
جز بندۀ خلاصۀ احرار نیستم
گه گه نبودمی ز جهان خستۀ جفا
و اکنون بدولت تو بیکبار نیستم
آن به که راست گویم باشد دروغ محض
گر گویمت ز چرخ دل افکار نیستم
ای چرخ نیستم من از ابناء علم و فضل
ور نیز هستم ایمه تو انگار نیستم
گفتم بچرخ جانم بستان و وارهان
گفتا که باش ، قافل ازین کار نیستم
کارم ببرگ ساز از آن نیست همچو گل
کز حرص نیز دندان چون خار نیستم
چون مار خاک میخورم ایراکه همچو موش
پرحیلت و منافق و طرّار نیستم
سنگ و زرم یکیست چو میزان بچشم از آن
در بند مهر و کیسه چو دینار نیستم
گویم که مرغ زیرکم آری بهر دو پای
در دام غم بهرزه گرفتار نیستم
چون سایه پردگی سرای قناعتم
چون خور ز حرس شهرۀ بازار نیستم
زان تا بهر دری بطمع در شوم بزور
داده قفا بزخم چو مسمار نیستم
زنبور سان قبای طمع در نبسته ام
از همّت ار چو باز کله دار نیستم
نایم فرو به خانۀ هرکس چو عنکبوت
گرچه درون پردۀ اسرار نیستم
چون مور اگر ضعیفم ، هم بار می کشم
باری چو پشّه عاجز خون خوار نیستم
برخوان ناکسان ننشینم ببوی لوت
در چشم خلق از آن چو مگس خوار نیستم
گر چون مگس سماع کن و دست برزنم
باری چو مور عاقد زنّار نیستم
دل راست همچو مسطر از آنم که از گژی
برگرد خویش گشته چو پرگار نیستم
در روی خلق روی چو آینه زان نهم
کاندر طمع چو شانه سبکسار نیستم
چون تیشه بهر آن کندم چرخ سرزنش
کز حرص همچو ارّه شکم خار نیستم
خود در سر تو می نشوم هیچ از آنک من
پر بند و پیچ پیچ چو دستار نیستم
تو حمل بر توانگری و کبر من مکن
گرمبرم و گران و جگرخوار نیستم
از عادتی که نیست نه از ثروتی که هست
در بند مال اندک و بسیار نیستم
واقف بسائلی ز بر هر کسی نیم
چون ابر اگرچه صاحب ادرار نیستم؟
طبعم بطبع نیست ، نپرسی که خود چرا
این روزکی سه چار پدیدار نیستم؟
کردم زطبع دی طلب گوهر سخن
گفتا که با تو بر سر گفتار نیستم
الحق نکو بتربیتم غم همی خوری
در نازکمی از آن کم گلنار نیستم
گفتم که از کجات کنم پرورش ؟ بگوی
دانی که با خزانه و انبار نیستم
گفتا که خون بهای من از خواجه می ستان
گفتم که خواجه گفت : خریدار نیستم
گفتا : چو تو خزینۀ زرّ و درم نیی
من نیز بحر لؤلؤ شهوار نیستم
من خواص گاه مدحت و آنگه ز جود عام
مخصوص هم بحرمان ، خوش کار نیستم
چون گاه تربیت نشناسد کسی مرا
انگام مدح گفتن پندار نیستم
گفتم که کم ز تهنیت عید؟ دم نزد
یعنی که مرد جستن بیگار نیستم
تا لاجرم بحضرت تو ، ارچه ام نبود
امروز هیچ حرمت و مقدار نیستم
با طبع در نبردم ، ای صدر یاریی
زان دست درفشان که دگر یار نیستم
من استماحت از کف راد تو می کنم
خود مفتخر بجودت اشعار نیستم
شعر و هنر مگیر و حقوق قدیم نیز
در بندگی برابر اغیار نیستم؟
دور از خران خاص خری گیر خود مرا
آخر چه شد که از در افسار نیستم
گردونم از غذا بچه فرمود احتما
نبضم ببین درست که بیمار نیستم
ترک نسیب کردم کز خطّ نانوا
پروای خطّ عارض دلدار نیستم
افلاس من بظاهر حالم مسجّلست
محتاج عقد محضر اعسار نیستم
دانی که چیست موجب ماندن درین دیار؟
وجه کریّ و قوّت رفتار نیستم
تشریف من ز جبّه و دستار کم مباد
گر مستحقّ غلّه به خروار نیستم
ای صدر روزگار تو انصاف من بده
تا روشنت شود که ستمکار نیستم
در لطف طبع و خوش سخنی در ثنات اگر
چون انوریّ و اشرف و بندار نیستم
در شیوۀ گرانی از جمع شاعران
باری کم از مهذّب دهدار نیستم
داند جهان که من بچنین قوّت سخن
الّا بخدمت تو سزاوار نیستم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به ستایش صدر السعید رکنالدین صاعد پرداخته و از وفاداری و ارادت خود به او سخن میگوید. او میگوید که هرگز از خدمت به رکنالدین و ستایش او خسته نمیشود و در دقت و توجه به مقام او لحظهای غفلت نمیکند. شاعر به نوعی از خود مینویسد که اگرچه من در مسائل مادی و ظاهری نیازمند نیستم، اما در مقام بندگی و فرودستی از دیگران متمایز هستم و از تملق و فریبایی دوری میکنم. او با تواضع میگوید که مستحق احترام و مقام بالا نیست و از پذیرش نیکویی او کوتاهی نمیکند، در حالی که هویت واقعیاش درخود را زیر سوال میبرد. شعر در نهایت به یک حقطلبی میرسد که از صدر میخواهد انصافش را به او جلب کند.
هوش مصنوعی: ای صدر، من از خاک پای تو بیزار و رویگردان نیستم، چنانکه حتی یک لحظه از خدمت تو دست نمیکشم.
هوش مصنوعی: هیچ شبی نمیگذرد که من در اندیشهٔ ستایش تو مانند بخت بیدار تو تا صبح بیدار نمانم.
هوش مصنوعی: اگر با تو مانند پرندهای که راست به لانه بازمیگردد یکرنگ و راست نباشم، زبانم بریده و مغزم تهی باد.
هوش مصنوعی: ای بخشندهای که با دست گوهرافشان تو دیگر به دریا و ابر گوهرریز نیازی ندارم.
هوش مصنوعی: اگر مانند آسمان زیر بار منت و احسان تو سنگینبار نیستم، پس چرا پشتم خمیده شده است؟ یعنی خمیدگی پشتم از بار نعمت توست.
هوش مصنوعی: در بندگی تو مانند آینه یکرو و بیریا هستم، اما مانند آینه ریاکار و نمایشگر نیستم.
هوش مصنوعی: جهان میداند که من با همهٔ عیبهایی که دارم، جز بندهٔ تو که برگزیدهٔ آزادگانی نیستم.
هوش مصنوعی: پیش از این گاهی از ستم روزگار آزرده نبودم، اما اکنون به برکت تو اصلاً آزرده نیستم.
هوش مصنوعی: بهتر است راست بگویم؛ اگر بگویم از ستم آسمان دلخسته نیستم، دروغ محض گفتهام.
هوش مصنوعی: ای آسمان، گویا من از اهل دانش و فضل نیستم؛ و اگر هم هستم، تو چنین فرض کن که نیستم و با من بد کن. گلایهای طنزآمیز از ناقدردانی روزگار است.
هوش مصنوعی: به آسمان گفتم جانم را بگیر و مرا آزاد کن؛ گفت صبر کن، از این کار غافل نیستم.
هوش مصنوعی: کار من مانند گل با برگ و نوا سامان نمییابد، چون مثل خار از حرص دندان تیز نکردهام.
هوش مصنوعی: مانند مار خاک میخورم و تهیدستم، زیرا مانند موش حیلهگر و دورو و دزد نیستم.
هوش مصنوعی: سنگ و زر مانند ترازو در چشمم یکسان است، زیرا مانند دینار در بند مهر و کیسه نیستم.
هوش مصنوعی: میگویم که پرندهٔ زیرکی هستم؛ آری، با هر دو پایم بیهوده در دام غم گرفتار نیستم.
هوش مصنوعی: مانند سایه پردهنشین خانهٔ قناعتم و مانند خورشید از حرص در بازار مشهور و آشکار نمیگردم.
هوش مصنوعی: مانند میخ نیستم که برای اینکه به زور و طمع به هر دری فرو روم، پشت سرم را به ضربه بسپارم.
هوش مصنوعی: اگر از بلندهمتی مانند باز کلاهدار نیستم، دستکم مانند زنبور کمر طمع نبستهام.
هوش مصنوعی: مانند عنکبوت به خانهٔ هر کسی سر فرو نمیآورم، هرچند به درون پردهٔ اسرار نیز راه ندارم.
هوش مصنوعی: اگر مانند مورچه ناتوانم، باز هم بار میکشم؛ باری مانند پشه ناتوانِ خونخوار نیستم.
هوش مصنوعی: به هوای غذا بر سفرهٔ فرومایگان نمینشینم، از این رو مانند مگس در چشم مردم خوار نیستم.
هوش مصنوعی: اگر مانند مگس به نشاط سماع کنم و دست بر هم بزنم، باری مانند مورچه زنار بسته نیستم؛ کمر باریک مور به زنار تشبیه شده است.
هوش مصنوعی: دلم مانند خطکش راست است، زیرا از کجی مانند پرگار گرد خود نمیچرخم.
هوش مصنوعی: به این دلیل مانند آینه بیپروا رو به روی مردم میکنم که مانند شانه از طمع سبکسر نیستم و دست به سر و ریش کسی نمیکشم.
هوش مصنوعی: آسمان مانند تیشه بر سرم ضربه و سرزنش میزند، چون من مانند اره از حرص دندانهدار و شکمخراش نیستم.
هوش مصنوعی: من هرگز بر سر تو سوار نمیشوم و مزاحمت نمیکنم، چون مانند دستار پر از پیچ و گره نیستم.
هوش مصنوعی: دور ماندن مرا از توانگری و غرور من مدان؛ من نه آدمی خودپسند و سنگینرفتارم و نه کسی که دل دیگران را بخورد و بیازارد.
هوش مصنوعی: اینکه در بند مال کم یا زیاد نیستم، از آن نیست که ثروتی دارم؛ از آن است که عادت به آزمندی ندارم.
هوش مصنوعی: هرچند وظیفه و مقرری ندارم، مانند ابر نیستم که از هر جایی خواهش کند؛ به گدایی بر در هر کسی نمیایستم.
هوش مصنوعی: طبع شاعریام بر حال خود نیست و کار نمیکند؛ چرا نمیپرسی که این سه چهار روز چرا پیدا نیستم؟
هوش مصنوعی: دیروز از طبعم گوهر سخن خواستم؛ گفت: من سر سخن گفتن با تو ندارم.
هوش مصنوعی: طبع به طعنه گفت: راستی که خوب در غم پرورش منی! من در لطافت از گل انار کمتر نیستم و به پرورش نیاز دارم.
هوش مصنوعی: گفتم: بگو از کجا تو را بپرورم؟ میدانی که گنج و انباری ندارم.
هوش مصنوعی: طبع گفت: بهای خون مرا از خواجه بگیر. گفتم: خواجه گفته است که خریدار نیستم.
هوش مصنوعی: طبع گفت: وقتی تو گنجینهٔ زر و سیم نیستی، من هم دریای مروارید شاهوار نیستم که بیعوض گوهر بدهم.
هوش مصنوعی: طبع ادامه داد: هنگام ستایش، من برگزیده و خاص هستم، ولی هنگام بخشش همگانی، تنها من محروم میمانم؛ این معامله خوشایند من نیست.
هوش مصنوعی: چون هنگام نواختن و پروردن کسی مرا نمیشناسد، هنگام مدح گفتن هم گمان کن که من وجود ندارم.
هوش مصنوعی: گفتم: دستکم یک تهنیت عید بگو. دم نزد؛ یعنی من کسی نیستم که بیگاری و کار بیمزد بکنم.
هوش مصنوعی: در نتیجه امروز در درگاه تو هیچ حرمت و قدری ندارم، هرچند تقصیری از من نبوده است.
هوش مصنوعی: ای صدر، با طبع خود در جنگم؛ از آن دست گوهرافشانت یاریام کن، که یار دیگری ندارم.
هوش مصنوعی: من از دست بخشندهٔ تو بخشش میخواهم، نه آنکه بخواهم در برابر شعرهایم از سخاوتت مزد بگیرم و به آن ببالم.
هوش مصنوعی: شعر و هنر و حقهای دیرینهام را هم به حساب نیاور؛ آیا در بندگی تو دستکم با بیگانگان برابر نیستم؟
هوش مصنوعی: دور از ساحت تو، مرا یکی از خران خاص خود بشمار؛ آخر چرا حتی شایستهٔ افسار و علف هم نیستم؟
هوش مصنوعی: چرا روزگار مرا به پرهیز از غذا واداشته است؟ نبضم را ببین، من بیمار نیستم؛ یعنی گرسنگیام از تنگدستی است.
هوش مصنوعی: عاشقانهسرایی را رها کردم، چون از غصهٔ حساب و سیاههٔ نانوا، پروای خط و موی رخسار معشوق را ندارم.
هوش مصنوعی: تنگدستی من از ظاهر حالم آشکار و ثابت است و نیازی به نوشتن سند رسمی ورشکستگی ندارم.
هوش مصنوعی: میدانی چرا در این شهر ماندهام؟ چون نه پول کرایهٔ مرکب دارم و نه توان پیاده رفتن.
هوش مصنوعی: اگر سزاوار خروارها غله نیستم، دستکم خلعت من از یک جبه و دستار کمتر نباشد.
هوش مصنوعی: ای صدر روزگار، داد مرا بده تا برایت روشن شود که من ستمکار و زیادهخواه نیستم.
هوش مصنوعی: اگر در لطافت طبع و خوشسخنی در ستایش تو به پای انوری و اشرف و بندار نمیرسم،
هوش مصنوعی: دستکم در سنگینی و گرانجانی از میان شاعران از مهذب دهدار کمتر نیستم؛ یعنی به طنز میگوید که دستکم به اندازهٔ او از تو بهره ببرم.
هوش مصنوعی: جهان میداند که من با چنین توانی در سخن، جز برای خدمت تو شایستهٔ کس دیگری نیستم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
من کینه را به مهر خریدار نیستم
دل پیش توست ولی به دل یار نیستم
آغاز دوستی است، عنان از ستم بگیر
در ماندهٔ محبت بسیار نیستم
تا کرده ام وداع محبت رسیده ام
[...]
دلتنگ از ملامت اغیار نیستم
چون گل، گرفته در بغل خار نیستم
در قیدم و گمان که گرفتار نیستم
دارم هزار زخم و خبردار نیستم
گه سینه میخراشم و گه ناله میکنم
یک دم ز شغل عشق تو بیکار نیستم
جایی نمیروم ز گلستان کوی تو
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.