صبح دم کز نسیم مهرافروز
دور شد طرهٔ شب از رخ روز
شست دوران ز آب چشمهٔ مهر
ظلمت شب ز کارگاه سپهر
سوخت بر مجمر سپهر بلند
ز آتش مهر دانههای سپند
آفتاب از فلک هویدا شد
قطرهها ریخت چشمه پیدا شد
مهر از چرخ نیلگون سر زد
یوسف از آب نیل سر بر زد
آتش موسوی به طور آمد
ظلمت شب برفت نور آمد
بعد ظلمت بر این بلند ایوان
روی بنمود چشمه حیوان
شه که صد ناز و عشوه در سر داشت
ناگه از خواب ناز سر برداشت
از گریبان ناز سر بر کرد
سر برآورد و فتنه را سر کرد
هم کله کج نهاد بر سر خویش
هم قبا چست کرد در بر خویش
حلقه زلف ساخت زیور گوش
چین کاکل فگند بر سر دوش
بر میان همچو موی بست کمر
صد کمر بسته را شکست کمر
قد برافراخت همچو عمر دراز
سوی مکتب قدم نهاد به ناز
چشم درویش مستمند به راه
گهر افشان برای مقدم شاه
ناگه آن سرو ناز پیدا شد
فتنهٔ رفته باز پیدا شد
چون بدید آن جمال زیبایی
کرد بنیاد ناشکیبایی
دل و جانش در اضطراب افتاد
مست بیخود شد و خراب افتاد
دم به دم حال او دگرگون شد
من چه گویم حال او چون شد
شاه چو دید بیقراری او
در دلش کار کرد زاری او
پیش او رفت و گفت حال تو چیست؟
در چه اندیشهای؟ خیال تو چیست؟
ساعتی با گدای خود بنشست
رفت آنگه به جای خود بنشست
جای در پیشگاه خانه گرفت
و آن گدا جا بر آستانه گرفت
بس که بودند هر دو مایل هم
جا گرفتند در مقابل هم
چشم بر چشم و دیده بر دیده
هر زمان سوی یکدگر دیده



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این بخش با توصیف طلوع صبح و تشبیه خورشید به یوسف و آتش طور و آب حیات آغاز میشود. سپس شاهزاده با ناز از خواب برمیخیزد، خود را میآراید و به مکتب میرود؛ درویش که چشمبهراه او بود با دیدنش بیتاب و از خود بیخود میشود. شاه از زاری او دلنرم میشود، حالش را میپرسد و ساعتی کنارش مینشیند، و آنگاه هر دو، یکی در صدر و دیگری بر آستانه، روبهروی هم مینشینند و چشم از هم برنمیدارند.
هوش مصنوعی: هنگام صبح که نسیم روشنیبخش وزید و گیسوی تاریک شب از چهرهٔ روز کنار رفت.
هوش مصنوعی: روزگار تاریکی شب را با آب چشمهٔ خورشید از کارگاه آسمان شست.
هوش مصنوعی: در آتشدان آسمان بلند، دانههای اسپند (ستارگان) با آتش خورشید سوختند؛ یعنی ستارگان در پرتو خورشید ناپدید شدند.
هوش مصنوعی: خورشید در آسمان آشکار شد؛ قطرهها (ستارگان) فرو ریختند و چشمهٔ نور (خورشید) پدیدار شد.
هوش مصنوعی: خورشید از آسمان نیلگون سر برآورد، گویی یوسف از آب نیل سر بیرون کرد.
هوش مصنوعی: گویی آتشی که موسی در کوه طور دید پدیدار شد؛ تاریکی شب رفت و روشنایی آمد.
هوش مصنوعی: پس از تاریکی، بر این ایوان بلند آسمان، چشمهٔ آب حیات (خورشید) چهره نمود؛ اشاره به یافتن آب حیات پس از گذشتن از ظلمات.
هوش مصنوعی: شاهزاده که سرشار از ناز و عشوه بود، ناگهان از خواب ناز برخاست.
هوش مصنوعی: از گریبان ناز سر بیرون آورد و با برخاستنش آشوب و فتنه را آغاز کرد.
هوش مصنوعی: هم کلاه را کج بر سر گذاشت و هم قبا را تنگ و چست بر تن کرد.
هوش مصنوعی: حلقهٔ زلف را زیور گوش ساخت و پیچ و تاب کاکل را بر سر شانه انداخت.
هوش مصنوعی: کمربند را بر کمر باریکش که چون مو بود بست و با این زیبایی کمر صد خدمتگزار و عاشق کمربسته را شکست.
هوش مصنوعی: قامتی بلند چون عمر دراز برافراشت و با ناز به سوی مکتب گام نهاد.
هوش مصنوعی: درویش بیچاره چشم به راه بود و برای آمدن شاه، اشک چون گوهر نثار میکرد.
هوش مصنوعی: ناگهان آن سرو نازپرور پیدا شد و آشوبی که رفته بود دوباره پدیدار گشت.
هوش مصنوعی: درویش چون آن جمال زیبا را دید، بیتابی آغاز کرد.
هوش مصنوعی: دل و جانش پریشان شد و مست و از خود بیخود از پا افتاد.
هوش مصنوعی: هر لحظه حالش دگرگونتر میشد و شاعر میگوید: من چگونه بگویم که حال او چه شد.
هوش مصنوعی: شاه چون بیقراری درویش را دید، زاری او در دلش اثر کرد.
هوش مصنوعی: نزد او رفت و پرسید: حالت چگونه است؟ در چه فکری و چه در خیال داری؟
هوش مصنوعی: ساعتی کنار گدای دلباختهٔ خود نشست و سپس رفت و در جای خودش نشست.
هوش مصنوعی: شاه در صدر خانه جای گرفت و آن گدا بر آستانهٔ در نشست.
هوش مصنوعی: چون هر دو به یکدیگر دلبسته بودند، روبهروی هم نشستند.
هوش مصنوعی: چشم در چشم هم دوخته بودند و هر لحظه به یکدیگر نگاه میکردند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.