ز چین زلف مه نیکوان چین و طراز
همیشه سلسله ساز است با دو درع طراز
گهی ز میغ زند بر مه دو هفته رقم
گهی ز مشگ کند بر گل شکفته طراز
ز زخم او همه را بیم و دست اوست سلیم
که هست گاه زره پوش و گاه تیر انداز
نه کوته است درازی او ز جنبش باد
گهیش کوته بینی بچهره گاه دراز
گهی بپیچد و گیرد دو لاله را بکنار
گهی بتازد و باد و عقیق گوید راز
دگرش بینم کیش و دگرش بینم سان
دگرش بینم دین و دگرش بینم ساز
نوان چو زاهد محراب کرده آتشگاه
دو تا چو راهب بخورشید را ببرده نماز
بگونه شبه و شب ببوی مشک و عبیر
بخم و ین چو چوگان بزخم خنجر و گاز
گهی بصورت نون و گهی بشکل الف
گهی چو پر غراب و گهی چو چنگل باز
بسان تیر شود چون فرو کشیش بچنک
شود بسان زره پوش گاه تیرانداز
اگر مثالش جان را دهد امید نشاط
همان مثالش تن را دهد امید گداز
گهی ز چاه زنخدان فرو شود بنشیب
گهی ز ماه بناگوش بر شود براز
همی بملک جهان از پی ولی و عدو
خطی دهد بولایت خطی دهد بجواز
مکان نصرت ابونصر سعدبن مهدی
که سعد نسرین دارند بر سرش پرواز
چنان کسی که نیابد جواز عدل از وی
چنان کسی که نگوید خبر سرش ز جواز
لطیف تر بمدام اندرون ز اهل عرب
فصیح تر بکلام اندرون ز اهل حجاز
بجای کوشش او کوشش سپهر محال
بجای بخشش او بخشش ستاره مجاز
کنار سائل او همچو بدره ضراب
سرای زائر او همچو کلبه بزاز
از او گریزان زفتی چو شاد خوار از غم
از او منافق لرزان چو جانی از غماز
سئوال سائل خوشترش از نوای سرود
چنانکه قصه زائر ز ساغر بکماز
ایا نیاز همه مردمان بدانش تو
بکند جود تو بنیاد آز و بیخ نیاز
ز نقش کلک تو روشن بشب دو چشم فلک
ز زخم گرز تو تاری بروز چشم گراز
چو تیغ و تیر بر اندام دشمنان دم سوز
چو شیر و شکر با طبع دوستان دمساز
عدو چو بشنود آواز تو بروز نبرد
فزون ز آهی دیگر نماندش آواز
بجنگت اندر سوک و بصلحت اندر سور
بکینت اندر رنج و بمهرت اندر ناز
جهانیان همه گشتند بنده تو بطبع
بدانکه هستی دشمن گداز و بنده نواز
به پیش فضل تو فضل جهانیان چونانکه
به پیش صنع خداوند صنع لعبت باز
هر آنکسی که بود کام وی بخدمت تو
بر آسمان برین او گذر کند چون باز
همیشه دولت و آرامش و نشاطت هست
همیشه جان تو با رامش و خرد انباز
موافقان را جود تو هست گنج آگن
منافقان را خشم تو هست جان پرداز
بروز رامش نازد بروی تو دل و جان
بگاه کین تو یازد بترک تازی تاز
همی فغان کند از رنج دو بنانت قلم
یکی بنه قلم و سوی ساغر می تاز
همیشه تا در ناز و نیاز و انده و رنج
بود بمردم گاهی فراز و گاهی باز
همیشه روز تو امروز خوشتر از دی باد
همیشه بادت انجام بهتر از آغاز



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: قصیده با وصفی بلند از زلف معشوق آغاز میشود و آن را به زنجیر، زره، تیر، چوگان، حرف نون و الف و زاهد و راهب تشبیه میکند. سپس با بیت خط ولایت و جواز به مدح ابونصر سعد بن مهدی میرسد و بخشش بیکران، فصاحت، دلیری در جنگ و مهربانی او با دوستان را میستاید. در پایان، شاعر از ممدوح میخواهد قلم را کنار بگذارد و به شراب روی آورد، و برای افزونی شادی و نیکی سرانجام او دعا میکند.
هوش مصنوعی: زلفِ چیندار آن ماهروی که سرور زیبارویان چین و طراز است، همواره با دو گونهٔ پرچین و شکندار خود زنجیر میسازد.
هوش مصنوعی: زلف او گاهی مانند ابری تیره بر چهرهٔ ماهمانندِ چهاردهشبه نقش میزند و گاهی با مشکِ خود بر گونهٔ همچون گلِ شکفته حاشیه و نگار میکشد.
هوش مصنوعی: همه از زخم زلف او میترسند، ولی خودِ او آسیبی نمیبیند، زیرا زلف گاهی چون زرهپوش است و گاهی چون تیرانداز.
هوش مصنوعی: درازی زلف او با وزیدن باد کم نمیشود، ولی بر چهرهاش گاهی کوتاه و گاهی بلند به چشم میآید.
هوش مصنوعی: زلف گاهی پیچ میخورد و دو گونهٔ لالهگون را در بر میگیرد، و گاهی با باد میتازد و با لبِ عقیقگون راز میگوید.
هوش مصنوعی: هر بار زلف او را به آیین و شکلی دیگر میبینم؛ گاهی به یک کیش و رسم و گاهی به کیش و سامانی دیگر.
هوش مصنوعی: زلف خمیده مانند زاهدی است که آتشکدهٔ رخسار را محراب خود کرده، و دوتا شده مانند راهبی است که خورشید چهره را نماز میبرد.
هوش مصنوعی: زلف به رنگ همچون شَبَه و شب سیاه است و به بو مانند مشک و عبیر؛ در خم و پیچ مانند چوگان است و در زخم زدن مانند خنجر و قیچی.
هوش مصنوعی: زلف گاهی به شکل حرف «نون» خمیده است و گاهی چون «الف» راست؛ گاهی مانند پر کلاغ سیاه است و گاهی مانند چنگال باز.
هوش مصنوعی: چون آن را با دست بکشی، مانند تیر راست میشود؛ و گاهی مانند تیراندازِ زرهپوش میگردد.
هوش مصنوعی: همان زلف که به جان امید شادی میدهد، به تن عاشق امید گداختن و نابودی میدهد.
هوش مصنوعی: زلف گاهی تا چاه چانه پایین میآید و گاهی از بناگوشِ ماهمانند بالا میرود و به فراز میرسد.
هوش مصنوعی: گویی زلف در ملک جهان برای دوست و دشمن خطی مینویسد: به یکی فرمان ولایت و حکومت میدهد و به دیگری جواز گذر و رهایی؛ این بیت گریز به مدح است.
هوش مصنوعی: این همه جایگاه پیروزیِ ابونصر سعد بن مهدی است، کسی که ستارگان سعد مانند نسر طایر و نسر واقع بر فراز سرش پرواز میکنند.
هوش مصنوعی: کسی که از او اجازهٔ دادگری نیابد، مانند کسی است که سرش از رهایی و امان خبری ندارد؛ یعنی بیاجازهٔ او کسی امان نمییابد.
هوش مصنوعی: ممدوح در بزم شراب از عربها لطیفتر و خوشطبعتر است و در سخن گفتن از مردم حجاز فصیحتر.
هوش مصنوعی: در برابر کوشش او، کوشش آسمان ناچیز و بیمعناست، و در برابر بخشش او، بخششِ ستارگان مجازی و غیرحقیقی است.
هوش مصنوعی: دامن نیازمندانش از عطای او مانند کیسهٔ سکهزن پر از زر است، و خانهٔ زائرانش مانند دکان پارچهفروش پر از جامه است.
هوش مصنوعی: بخل از او میگریزد، چنانکه خوشگذران از غم میگریزد؛ و منافق از او میلرزد، چنانکه گناهکار از سخنچین میلرزد.
هوش مصنوعی: درخواست نیازمند برای او از آواز سرود خوشتر است، و حکایت زائر برایش از جام شراب دلپذیرتر است.
هوش مصنوعی: ای کسی که همهٔ مردم به دانش تو نیاز دارند، بخشش تو بنیاد آز و ریشهٔ نیاز را کنده است.
هوش مصنوعی: از خط و نوشتهٔ قلم تو دو چشم آسمان در شب روشن میشود، و از ضربهٔ گرز تو چشم گراز در روز تیره میگردد.
هوش مصنوعی: تو بر تن دشمنان مانند شمشیر و تیر سوزان و کشندهای، و با طبع دوستان مانند شیر و شکر سازگار و شیرین.
هوش مصنوعی: دشمن چون در روز جنگ صدای تو را بشنود، جز یک آه دیگر صدایی برایش نمیماند.
هوش مصنوعی: جنگ با تو سوگ و ماتم میآورد و آشتی با تو جشن و شادی؛ کینهٔ تو رنج است و مهر تو ناز و نعمت.
هوش مصنوعی: همهٔ مردم جهان به میل خود بندهٔ تو شدهاند، زیرا تو دشمن را نابود میکنی و بنده را مینوازی.
هوش مصنوعی: فضل مردم جهان در برابر فضل تو مانند هنرِ عروسکباز در برابر آفرینش خداوند است.
هوش مصنوعی: هر کس آرزویش خدمت به تو باشد، مانند باز تا آسمان برین بالا میرود.
هوش مصنوعی: دولت و آرامش و شادی همیشه با توست و جان تو همواره با شادمانی و خرد همراه است.
هوش مصنوعی: بخشش تو برای موافقان گنجپرکن است و خشم تو برای منافقان جانستان.
هوش مصنوعی: در روز شادی، دل و جان به دیدار تو مینازد، و در هنگام کینه، اسب تازی تو به سوی ترکِ تازنده یورش میبرد.
هوش مصنوعی: قلم از رنجِ نوشتنِ دو انگشت تو ناله میکند؛ پس اندکی قلم را کنار بگذار و به سوی جام شراب بشتاب.
هوش مصنوعی: تا زمانی که در ناز و نیاز و اندوه و رنج، روزگار مردم گاهی رو به بالاست و گاهی بازگشت دارد، یعنی تا جهان برقرار است.
هوش مصنوعی: دعا میکند که هر روز تو از دیروز خوشتر باشد و پایان کارت همیشه از آغازش بهتر.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
زمانه اسب و تو رایض، به رای خویشت تاز
زمانه گوی و تو چوگان به رای خویشت باز
اگرچه چنگ نوازان لطیف دست بوند
فدای دست قلم باد دست چنگ نواز
تویی، که جور و بخیلی به تو گرفت نشیب
[...]
اگر چه دیده افعی بخاصیت بجهد
بدانگهی که زمرد بدو بری بفراز
من این ندیدم، دیدم که خواجه دست بداشت
برابر دل من بترکید چشم نیاز
اگر دو دیده افعی بهخاصیت بکند
بدانگهی که زمرد بدو برند فراز،
من این ندیدم و دیدم که میر دست بداشت
برابر دل من بترکید چشم نیاز.
بهشتوار شد از نوبهار گیتی باز
در بهشت بر او کرد چرخ گوئی باز
درم درم شده روی زمین چو پشت پلنگ
شکن شکن شده آب شَمَر چو سینه باز
سرشگ ابر کند هر فراز را چو نشیب
[...]
چو عزم کاری کردم مرا که دارد باز
رسد به فرجام آن کار کش کنم آغاز
شبی که آز برآرد کنم به همت روز
دری که چرخ ببندد کنم به دانش باز
اگر ندارم گردون نگویدم که بدار
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.