بسان چنگ بصد پرده می نهفتم راز
فغان که ناله بی اختیار شد غماز
مرا چو نی غم غربت به ناله می آرد
کجاست همدم و غمخواری غریب نواز
مراست سینه چو قاپر از هوای بتان
دلی نهفته ز بیداد مردم ناساز
سزد که گر بنوازش کنند پرسش حال
به شرح راز برآید زهر رکم آواز
بیاد بزم بتان در مقام بی صبری
مراست دیده ز گرداب اشک دایره ساز
ز بهر آنکه جهانرا کند سیه بر من
سواد چشم مرا در این سوز گریه گداز
بلا و درد گرفتند در میانه مرا
نهاد حادثه بر رشته حیاتم کاز
بدان رسید که از های هوی گریه من
ز آشیانه تن مرغ جان کند پرواز
بکو شمال جفای فلک چو عود خوشم
بدان امید که شاید مرا نوازد باز
نیازمندم و هرگز نمیخورم غم آن
که در رعایت من روزگار دارد ناز
نیازمندی من مایه نشاط منست
چو هست آصف دوران محب اهل نیاز
خجسته رای عزیزی که در طریق ادب
ازوست وضع بنای مراسم اعزاز
بیان طاعت او شرط در نوال نعم
نوال نعمت او حکم بر ازاله آز
قضای حاجت او ختم چون ادای دیون
ادای حذمت او فرض چون ادای نماز
ثنای رفعت او از حد قیاس افزون
لباس نعمت او بر قد زمانه دراز
مه سپهر لطافت جناب جعفر بیک
که کرده بر همه لطفش در ترحم باز
چنان گرفته بآوازه آفرینش را
که در دهور نه انجام مانده نه آغاز
چنان شکسته عقاب عقاب را پر وبال
که جلوه گاه کبوتر شده نشیمن باز
ز سعی خامه او گشته کار عالم راست
ز نقش نامه او دیده لوح ملک طراز
ز پرتو نظرش ملک غیرت جنت
ز فیض درگه قدرش عراق رشک طراز
کشیده پنجه انصاف دوست معدلتش
فراز را به نشیب و نشیب را به فراز
اگر مهابت او الفت عناصر را
برد علاقه مزاج از عمل بماند باز
و گر اراده او را رضا بود بخلیل
فساد کون طبایع کند قبول جواز
زهی همیشه در احیای ملک چون عیسی
زده صریر نی خامه ات دم از اعجاز
عدالت تو جهان پرورست ملک پناه
سیاست تو عدوافکنست خصم انداز
حصار عدل تو دارد اساس حرص بقا
کشیده جاه ترا در احاطه احراز
ثنای قدر تو کار حشمت محمود
صفای طبع تو آیینه دار حلم ایاز
تویی که نیست نظیر تو در خردمندی
تراست ملک خرد بی شریک و بی انباز
چو راست بازی کلک تو دید در عالم
بساط حیله فرو چید چرخ شعبده باز
سپهر خوانمت اما ز استعاره بری
فرشته گویمت اما بشرط نفی مجاز
شها فضولی زارم که در طریق وفا
ز سایر فقرای در توام ممتاز
نمی برم ز تو عقد علاقه تا هستم
کجا روم تو سخن فهم و من سخن پرداز
امید هست که تا آفتاب بر عالم
مثال روز پی دفع شب کند آراز
دبیر حکم قضا ملک اعتبار ترا
کند ز جمع ولایات منقلب افراز



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر قصیده را با شکایت از غربت و درد عشق آغاز میکند و برای بیان آن از تصویرهای سازهایی چون چنگ و نی و عود بهره میگیرد. سپس به مدح جعفربیک میرسد و دادگری، قلم کارساز، بخشش و هیبت او را میستاید. در پایان، فضولی خود را وفادارترین درویش درگاه او معرفی میکند و برای پایداری عزت و ملک ممدوح دعا میکند.
هوش مصنوعی: مانند چنگ که آوایش را در پردهها پنهان دارد، رازم را در صد پرده پنهان میکردم؛ دریغ که ناله بیاختیار از دلم برآمد و رازم را فاش کرد.
هوش مصنوعی: غم دوری از وطن مرا مانند نی به ناله وامیدارد. کجاست همدم و غمخواری که با غریب مهربانی کند؟
هوش مصنوعی: سینهام از عشق زیبارویان مانند سازی پرآواز است و دلی دارم که از ستم مردم ناسازگار در آن پنهان مانده است.
هوش مصنوعی: اگر کسی با مهربانی حالم را بپرسد، سزاوار است که از هر رگ من، مانند تارهای ساز، آوازی در شرح رازم برخیزد.
هوش مصنوعی: با یاد بزم زیبارویان، در حال بیصبری، چشمم از گرداب اشک دایرهای ساخته است. «مقام» و «دایره» به اصطلاحات موسیقی نیز اشاره دارند.
هوش مصنوعی: گریهٔ سوزان سیاهی چشمم را آب کرده است تا جهان را بر من تیره و تار کند.
هوش مصنوعی: بلا و درد از هر سو مرا در میان گرفتهاند و حادثهٔ روزگار قیچی بر رشتهٔ زندگیام گذاشته است.
هوش مصنوعی: کار به جایی رسیده است که از هایوهوی گریهام، مرغ جان از آشیانهٔ تن پرواز کند و بمیرم.
هوش مصنوعی: گوشمال ستم آسمان را مانند عود با خوشی میپذیرم، به این امید که شاید باز مرا بنوازد؛ «نواختن» هم به معنی نوازش است و هم به معنی ساز زدن.
هوش مصنوعی: نیازمندم، اما هرگز غم آن را نمیخورم که روزگار در رسیدگی به من ناز و دریغ میکند.
هوش مصنوعی: نیازمندی من مایهٔ شادی من است، زیرا آصفِ روزگار، یعنی وزیر و بزرگ زمانه، دوستدار نیازمندان است.
هوش مصنوعی: او بزرگی خجستهرأی است که در راه ادب، بنیاد آیین گرامیداشت مردم را نهاده است.
هوش مصنوعی: اظهار فرمانبرداری از او شرطِ رسیدن به نعمتهاست، و بخشش او حکم میکند که آز و حرص از میان برود.
هوش مصنوعی: برآوردن حاجتها به دست او قطعی است، مانند ادای وام؛ و خدمت به او مانند نماز واجب است.
هوش مصنوعی: ستایش بلندی مقام او از حد سنجش بیرون است و جامهٔ نعمت او بر قامت زمانه بلند و فراخ است.
هوش مصنوعی: او ماه آسمان لطف، جناب جعفربیک است که لطفش از سر مهربانی، در را به روی همه گشوده است.
هوش مصنوعی: آوازهاش چنان سراسر آفرینش را فراگرفته است که در روزگاران، نه آغازی برای آن پیداست و نه پایانی.
هوش مصنوعی: کیفرِ او چنان پر و بال عقاب را شکسته است که آشیانهٔ باز شکاری جای جلوهگری کبوتر شده است؛ یعنی در پرتو داد او ستمگر ناتوان شده و ناتوان در امان است.
هوش مصنوعی: با کوشش قلم او کار جهان سامان گرفته است و لوح مملکت از نقش نامههای او آراسته شده است.
هوش مصنوعی: از پرتو نگاه او مملکت مایهٔ رشک بهشت شده است و از فیض درگاه او عراق مایهٔ رشک شهر طراز گشته است.
هوش مصنوعی: دست دادگری او، که انصاف را دوست دارد، بلندان را پایین آورده و پستان را بالا برده است.
هوش مصنوعی: اگر هیبت او پیوند و سازگاری عناصر را از میان ببرد، رشتهٔ مزاج از کار بازمیماند؛ یعنی هستی موجودات به اراده و هیبت او وابسته است.
هوش مصنوعی: و اگر خواست او به خلل و تباهی رضا دهد، تباهی در کار طبیعت روا و پذیرفته میشود.
هوش مصنوعی: آفرین بر تو که همیشه مانند عیسی در زنده کردن مملکتی و صدای قلم نیات دم از معجزه میزند.
هوش مصنوعی: دادگری تو پرورندهٔ جهان و پناه مملکت است و سختگیری تو دشمن را از پا درمیآورد.
هوش مصنوعی: بنیاد حصار عدل تو بر آرزوی ماندگاری استوار است و جاه تو همهچیز را در حمایت و نگهداری خود گرفته است.
هوش مصنوعی: ستایش مقام تو کار شکوهی همچون شکوه سلطان محمود است و صفای طبع تو آینهدار بردباری ایاز است.
هوش مصنوعی: تو کسی هستی که در خردمندی همتا نداری و فرمانروایی بر کشور خرد، بیشریک و بیانباز، از آنِ توست.
هوش مصنوعی: چون آسمانِ شعبدهباز درستکاری قلم تو را در جهان دید، بساط نیرنگ خود را برچید.
هوش مصنوعی: تو را آسمان میخوانم، اما نه به استعاره؛ فرشته میگویمت، اما به شرط آنکه مجاز نباشد و حقیقت باشد.
هوش مصنوعی: ای شاه، من فضولیِ زار هستم که در راه وفاداری، از همهٔ درویشان درگاه تو برترم.
هوش مصنوعی: تا زندهام رشتهٔ پیوندم را از تو نمیبرم. به کجا بروم، وقتی تو سخنشناسی و من سخنپرداز؟
هوش مصنوعی: امیدوارم تا هنگامی که خورشید، مانند روز، برای راندن شب در جهان آشکار میشود (این بیت با بیت بعد پیوسته است).
هوش مصنوعی: دبیرِ فرمانِ تقدیر، مملکت عزت تو را از میان همهٔ ولایتهای آشفته برکشد و جدا و سربلند بدارد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
زمانه اسب و تو رایض، به رای خویشت تاز
زمانه گوی و تو چوگان به رای خویشت باز
اگرچه چنگ نوازان لطیف دست بوند
فدای دست قلم باد دست چنگ نواز
تویی، که جور و بخیلی به تو گرفت نشیب
[...]
اگر چه دیده افعی بخاصیت بجهد
بدانگهی که زمرد بدو بری بفراز
من این ندیدم، دیدم که خواجه دست بداشت
برابر دل من بترکید چشم نیاز
اگر دو دیده افعی بهخاصیت بکند
بدانگهی که زمرد بدو برند فراز،
من این ندیدم و دیدم که میر دست بداشت
برابر دل من بترکید چشم نیاز.
بهشتوار شد از نوبهار گیتی باز
در بهشت بر او کرد چرخ گوئی باز
درم درم شده روی زمین چو پشت پلنگ
شکن شکن شده آب شَمَر چو سینه باز
سرشگ ابر کند هر فراز را چو نشیب
[...]
چو عزم کاری کردم مرا که دارد باز
رسد به فرجام آن کار کش کنم آغاز
شبی که آز برآرد کنم به همت روز
دری که چرخ ببندد کنم به دانش باز
اگر ندارم گردون نگویدم که بدار
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.