سپیده دم ز می لعل جوی جام بلور
خواص کوثر کاس و مزاجها کافور
ز عقد سبحه مجو نشئه صفای درون
که هست منشا آن ذوق دانه انگور
نیازمندی مستی که از سر عجز است
به از نماز فقیهی که سر نهد بغرور
ریاض میکده خوش روضه ایست یافته زیب
بساقیان چو غلمان و شاهدان چو حور
چه باشد ار نکند میل میکده زاهد
ز روضه دوری کافر نمی نماید دور
بدور ساغر می نازنین خطی دیدم
بدین عبارت رنگین و دلگشا مسطور
که ای نیافته کیفیتی ز هشیاری
فتاده شام و سحرگاه مست رگه مخمور
چه راه می سپری در طریق نامحمود
چه عمر میگذرانی به سعی نامشکور
مرو مرو که ازین ره نمی رسی بثواب
مکن مکن که ندارد چنین عمل مأجور
به بزم می دهی آرایشی ز ساغر و ساز
که آن نهایت ذوق است این کمال سرور
ولی ز معرفت هر دو نیستی آگه
ز بسکه مستی ذوقت ربوده است شعور
نه حدتست طبیعی که در مزاج می است
نه نغمه آنکه ز طنبور می رسد بظهور
دل شراب بمحرومی تو می سوزد
به بی نوایی تو نوحه می کند طنبور
پر هما زده بر سر از پی زیور
ز بهر حلیه به تن حله داده ز سمور
نشان مردمی از تو چه گونه جوید کس
که هست سیر تو در کسوت وحوش و طیور
ترا وحوش و طیورند تابع از سر عجز
تو کرده ای همه را خصم جان خویش به زور
ز بندگیت زده کرم ناتوانی دم
به خدمتت شده زنبور عاجزی مأمور
ز برگ ساده نموده یکی هزار الوان
ز زهر ناب یکی ساخته شراب طهور
کمال آن دو هنر از تو می پذیرد نقص
به صورتی که از آنها رسد بطبع نفور
چه گونه کرم بخونخواریت نبندد دل
ز نیش خویش معافت چه سان کند زنبور
قدم به مقبره نه گوش کن که نکته سراست
زبان لوح مزار از دهان حجره گور
مزن باهلی قبور از غرور استغنا
که طالبان وصال تواند اهل قبور
رهیست طول امل از وجود تا به عدم
منازلند صباح و مسا درین ره دور
تردد تو درین راه اگر بود صاد سال
مگو که قطع منازل نمی شود بمرور
شبیه نوع بشر دانهای تسبیح است
که نظم یافته در رشته سنین و شهور
روا مبین که بود گردش صغل (؟) سبحه
خلاف قاعده بی ذکر کردکار شکور
دل از تخیل دوزخ دمی مکن فارغ
که شمع از اثر نار دارد آن همه نور
نشاط شاهد و میخانه هر که دید امروز
بروز حشر ندارد قبول حور و قصور
می مغان مخور امشب که تا خوری فردا
سپیده دم ز کف ساقیان شراب طهور
شنیده ام که چو حکم خدا کسی شنود
اگر خلاف کند نیست در کنه معذور
فریب نفس مده در خطا که راه هوا
بگیر و باک مدار ان ربنا لغفور
گرفتم آن که مواخذ بفعل بد شنوی
بباغ روضه در آیی مطهر و مغفور
چنین که نیست خیالی ترا بغیر از شر
چنین که نیست هوایی ترا بغیر از شور
عجب گر از تو نیابد ملال رضوان هم
عجب گر از تو نه بیند قصور روضه قصور
همیشه کارکنان تواند بهر معاش
اگر جنوب و شمالست گر صبا و دبور
ولی ز نقد حیات تو می رسد دایم
بقدر آنچه کنند اجرتی بهر مزدور
چو جمع فائده جز مصرف خسارت نیست
چو نیست حاصل مزدور بیشتر ز اجور
بباد رفته شمر چون حباب خانه باد
خراب ساخته کز آنچه می کنی معمور
بهر کسی پی حسن معاش روی منه
فول وجه لمن ترجع الیه امور
علی عالی اعلی که در تمامی عمر
گرفته است باستادی از همه منشور
شهی که نام خوشش ورد بود و دور نبود
هنوز معجز داود و گفت و گوی زبور
میان مجمع ارواح داشت ذکر نداشت
خبر هنوز ز اشباح مجمع مذکور
مکارم ملکی در صفات او موجود
مناقب بشری در وجود او محصور
حصول هر چه ز امکان کس ازو ممکن
قضای هر چه ز مقدور کس باو مقدور
به پیش مور سلیمان سزد کمر بندد
اگر میان بکمر بسته گیش بندد دور
اگر سیاست شرعش رسد بخطه چین
عجب اگر نشود بت ز برهمن مستور
و گر بچین گذرد ذکر دست پرشکنش
ز هوش می رود از بیم همچو بت فغفور
زهی فکنده نهیب عقاب فرمانت
بباز چرخ مهابت چو باز بر عصفور
دو کون را چو نقط کرده پایمال چو حق
چو کرده نام تو بر صفحه ازل مسطور
شکست می رسد از نام دلگشات بخصم
علی بهرچه رسد جزم می کند مکسور
دو چیز هست که هست از دلیل مستغنی
باین دلیل که هم روشن است هم مشهور
یکی طلوع خور از بهر روشنایی دهر
دوم تسلسل آلت برای دور دهور
پی نمودن آثار مهر کینه تست
که دور بعد فنا می کند بنای نشور
ز صور می رسد اموات را حیات مگر
بمرده مژده فیض تو می دهد دم صور
کسی که شرع تو دید از طریق کفر گذشت
باقتدای تو کرد از پل صراط عبور
قضا جمیله این کون را بمهر تو داد
حریم قدسی از آن عقد شد سراچه سور
اگر نه مهر تو بودی سبب نبودی مهر
ذکور را باناث و اناث را بذکور
بدوستی تو برپاست پیکر هستی
زمانه را توئی از عین دوستی منظور
بدوستان تو جور از زمانه نیست عجب
چه عیب قصد رقیبان ز عاشقان غیور
خطر نیافته مطلق ز آتش دوزخ
دلی که کرده درو فکر رحمت تو ظهور
کتابه ایست بطاق خورنق از بهرام
که در فضای نجف مرده که دارد کور
ز فیض شاه نجف عفو می شود گنهش
نجات می دهدش ایزد از ظلوم کفور
اگر هست ز کفار نیست قابل حشر
میان زمره اسلام می شود محشور
بلند قدر شها چاره کن و مگذار
بدست محنت ایام این چنین مقهور
منم ز محنت ایام با دل محزون
منم ز کثرت آلام با دل مهجور
گهی دویده بهر گوشه واله و حیران
گهی نشسته بکنجی مکدر و مهجور
نیافته مزه جام وصل و بزم نشاط
ندیده امنیت ملک امن و کنج حضور
میان قومیم افتاده کز نهایت نقص
ره کمال در ایشان بود دلیل قصور
نیند طالب سوز درون ذوق سخن
چنان همین پی نان بسته اند دل به تنور
نماید از قلم تیره نظم دلسوزم
بخلق کار عصای کلیم و آتش طور
یکی بخنده زند طعن شاعر . . .
یکی . . .ور
ز بس که آب دهانت زدند از هر سو
نشسته شعله ذوقم ز سینه محرور
بمزرع دل تیره چو خاک هند کنون
ز فلفل ار فکنم تخم می دهد کافور
گهی رهی سوی بحر سخن اگر جویم
که بهر نظم بر آرم لالی منثور
هزار بار سرشکم ز دیده می ریزد
ز غصه فلک بحر کون پر شر و شور
دری که لایق نظم است و قابل مدحت
نمی توان بکف آورد ز اختلاف بحور
شها فضولی درمانده را ز راه کرم
بساحلی کش ازین ورطه فساد فطور
بروز چون شب او آفتاب رفته برآر
فروغ صبح رسان در دل شب دیجور
گرفتم آن که ترا صبر هست بر بیداد
تدارک غم ما کن که نیستیم صبور
امید هست که تا بحر غیرت کرمت
احاطه همه خلق جهان کند جمهور
ز لطف بی عدد و التفات بی حد تو
رسد همیشه دلم را مسرت موفور



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر دست به توصیف محفل میزند که پر از می و مستی و زیبایی است. او به زیباییها و هیجانهای میکده اشاره میکند و در کنار آن، به بیفایده بودن زندگی زاهدانی که از مستی دوری میکنند، انتقاد میکند. شاعر به انسانها هشدار میدهد که از عمر و تلاش خود بیمورد غافل نشوند و مهمترین چیز را درک و معرفت نسبت به حقیقت زندگانی بدانند. او به نعمتهای خداوند و مهربانیاش بر انسانها یادآوری میکند و از آنها میخواهد که به رحمت خداوند امیدوار باشند و دل را از ناامیدی آزاد کنند. در نهایت، شاعر ابراز ناامیدی و کمحالی خود را از بیاعتمادی به عاشقان و منتقدان زندگی بیان میکند.
هوش مصنوعی: سپیدهدم جامی بلورین از شراب سرخ بخواه؛ شرابی که خاصیت جام کوثر بهشتی را دارد و آمیزهاش کافور است، چنانکه در قرآن دربارهٔ نوشیدنی بهشتیان آمده است.
هوش مصنوعی: نشئه و صفای باطن را از رشتهٔ دانههای تسبیح مجو، زیرا سرچشمهٔ آن ذوق، دانهٔ انگور است.
هوش مصنوعی: نیاز و فروتنی مستی که از سر ناتوانی و درماندگی است، از نماز فقیهی که با غرور سر به سجده میگذارد بهتر است.
هوش مصنوعی: باغ میکده بهشتی خوش است که با ساقیانی مانند غلمان و زیبارویانی مانند حوریان آراسته شده است.
هوش مصنوعی: چه عیبی دارد اگر زاهد به میکده رغبت نکند؟ دوری کافر از بهشت شگفت و بعید نیست؛ زاهد را طعنهآمیز به کافری مانند کرده که از این بهشت محروم است.
هوش مصنوعی: بر گرداگرد ساغر شراب نوشتهای ظریف دیدم که با این عبارت رنگین و دلگشا نگاشته شده بود:
هوش مصنوعی: ای کسی که از هشیاری هیچ حال و بهرهای نیافتهای و شب و سحر مست یا خمار افتادهای!
هوش مصنوعی: این چه راهی است که در طریقی ناپسند میپیمایی و این چه عمری است که با کوششی بیپاداش و ناسپاس میگذرانی؟
هوش مصنوعی: از این راه مرو که با آن به ثواب نمیرسی و چنین کاری مکن که چنین عملی پاداشی ندارد.
هوش مصنوعی: بزم شراب را با ساغر و ساز میآرایی و گمان میکنی آن یکی نهایت ذوق و این یکی کمال شادی است.
هوش مصنوعی: اما از حقیقت هیچیک از آن دو آگاه نیستی، چون مستیِ لذت هوش و شعورت را ربوده است.
هوش مصنوعی: آن گرمی و تندی که در شراب میبینی صرفاً خاصیتی طبیعی نیست و آن آوایی که از طنبور برمیآید هم صرفاً نغمه نیست.
هوش مصنوعی: بلکه دل شراب برای محرومی تو میسوزد و طنبور بر بینوایی و تهیدستی تو نوحه میکند.
هوش مصنوعی: برای زیور پر هما بر سر زدهای و برای آرایش، جامهای از پوست سمور بر تن کردهای.
هوش مصنوعی: چگونه کسی از تو نشان انسانیت بجوید، وقتی رفتار و ظاهرت در لباس جانوران و پرندگان است؟
هوش مصنوعی: جانوران و پرندگان از سر ناتوانی فرمانبر تو هستند، اما تو با زور و ستم همه را دشمن جان خود کردهای.
هوش مصنوعی: کرم ناتوان ابریشم دم از بندگی تو زده و زنبور درمانده به خدمت تو گماشته شده است.
هوش مصنوعی: یکی، یعنی کرم ابریشم، از برگی ساده هزار رنگ پدید آورده و دیگری، یعنی زنبور، از زهر ناب شرابی پاک، یعنی عسل، ساخته است.
هوش مصنوعی: کمال این دو هنر به سبب تو دچار نقصان میشود، چنانکه طبع از آنها بیزار میگردد؛ یعنی تو این نعمتها را به تباهی میکشانی.
هوش مصنوعی: پس چگونه کرم دل بر خوردن خون تو نبندد و زنبور چگونه تو را از نیش خود معاف کند؟ یعنی این آزردگان سرانجام از تو انتقام میگیرند، از جمله کرمِ گور.
هوش مصنوعی: به گورستان قدم بگذار و گوش کن، زیرا سنگ مزار از دهان حجرهٔ گور سخنان نغز و پندآموز میگوید.
هوش مصنوعی: از سر غرور و بینیازی بر خفتگان گورها طعنه مزن، زیرا اهل گور خواهان پیوستن تو به خود هستند و در انتظار تو هستند.
هوش مصنوعی: آرزوی دراز راهی است از هستی تا نیستی و صبحها و شامها منزلهای این راه دورند.
هوش مصنوعی: اگر رفتوآمد تو در این راه صد سال هم طول بکشد، مگو که منزلها با گذشت زمان پیموده نمیشود؛ سرانجام به پایان میرسد.
هوش مصنوعی: آدمیان مانند دانههای تسبیحاند که در رشتهٔ سالها و ماهها به نظم کشیده شدهاند.
هوش مصنوعی: روا مدان که گردش دانههای تسبیح، برخلاف قاعده، بیذکر آفریدگار سپاسپذیر باشد؛ یعنی عمر را بییاد خدا مگذران.
هوش مصنوعی: دل را حتی لحظهای از اندیشهٔ دوزخ خالی مکن، زیرا شمع آن همه روشنی را از اثر آتش دارد؛ یعنی ترس از آتش دوزخ مایهٔ روشنی دل است.
هوش مصنوعی: هر کس امروز در دنیا سرگرم شادی با معشوق و میخانه باشد، در روز رستاخیز سزاوار حوری و کاخهای بهشت نخواهد بود.
هوش مصنوعی: امشب شراب مغان را ننوش تا فردا، در سپیدهدم قیامت، از دست ساقیان بهشت شراب پاک بنوشی.
هوش مصنوعی: شنیدهام کسی که فرمان خدا را بشنود و با آن مخالفت کند، در حقیقت هیچ عذری ندارد.
هوش مصنوعی: فریب نفس را مخور که تو را به گناه میکشاند و میگوید: «راه هوس را برو و نترس، چون پروردگار ما آمرزنده است.»
هوش مصنوعی: فرض کنیم که با آنکه میشنوی برای کار بد بازخواست میشوی، باز هم پاک و آمرزیده وارد باغ بهشت شوی.
هوش مصنوعی: با این حال که جز بدی در اندیشهات نیست و جز آشوب و فتنه خواستهای نداری،
هوش مصنوعی: عجیب است اگر حتی رضوان، نگهبان بهشت، از تو دلتنگ نشود و کاخهای بهشت از تو نقص و کوتاهی نبینند. یعنی چنین کسی شایستهٔ بهشت نیست.
هوش مصنوعی: بادهای جنوب و شمال و صبا و دبور همیشه برای تأمین روزی تو کار میکنند.
هوش مصنوعی: اما از سرمایهٔ عمر تو همیشه به اندازهٔ کاری که میکنند، مزدی به این کارگران پرداخت میشود. یعنی عمر تو هزینهٔ روزی تو میشود.
هوش مصنوعی: چون گردآوردن سود چیزی جز خرج کردن زیان نیست و حاصل کارگر بیش از مزدش نیست،
هوش مصنوعی: هر چه را آباد میکنی، مانند حباب که خانهای از باد است، بر باد رفته و ویران بدان.
هوش مصنوعی: برای به دست آوردن روزی خوب رو به هر کسی میاور؛ رو به سوی کسی کن که همهٔ کارها به او بازمیگردد.
هوش مصنوعی: او علی بلندمرتبه است که در همهٔ عمر فرمان استادی و برتری بر همه را به دست داشت.
هوش مصنوعی: شاهی که نام خوشش ورد زبانها بود، هنگامی که هنوز روزگار معجزهٔ داود و سخن زبور نرسیده بود. یعنی پیش از پیامبران پیشین نیز نامش ذکر میشد.
هوش مصنوعی: در انجمن ارواح نام او یاد میشد، در زمانی که هنوز از انجمن بدنها و آفرینش جسمانی خبری نبود.
هوش مصنوعی: بزرگواریهای فرشتگان در صفات او هست و همهٔ فضیلتهای انسانی در وجود او جمع است.
هوش مصنوعی: هر چه برای کسی ممکن باشد، از او به دست میآید و انجام هر کاری که در توان کسی است، در توان اوست.
هوش مصنوعی: اگر مورچهای کمر به خدمت او ببندد، سزاوار است که سلیمان در برابر آن مورچه کمر خدمت ببندد.
هوش مصنوعی: اگر کیفر شرعی او به سرزمین چین برسد، عجیب است اگر بت از ترس، خود را از برهمن پنهان نکند.
هوش مصنوعی: و اگر آوازهٔ دست بتشکن او به چین برسد، فغفور، پادشاه چین، از ترس مانند بت بیهوش و بیحرکت میشود.
هوش مصنوعی: آفرین بر تو که هیبت عقاب فرمانت بر باز آسمان چنان ترسی افکنده که باز بر گنجشک میافکند.
هوش مصنوعی: دو جهان را مانند نقطههایی زیر پا گذاشتهای، زیرا خدا نام تو را بر صفحهٔ ازل نوشته است.
هوش مصنوعی: از نام دلگشای تو شکست به دشمن میرسد؛ «علی» بر هر چه وارد شود، آن را حتماً میشکند. در این بیت به حرف «علی» در دستور عربی هم اشاره شده که کلمهٔ پس از خود را مکسور میکند.
هوش مصنوعی: دو چیز هست که به دلیل نیاز ندارد، چون هم روشن است و هم همه آن را میدانند.
هوش مصنوعی: یکی برآمدن خورشید برای روشن کردن جهان است و دیگری پیوستگی اسباب و وسایل برای گردش روزگاران.
هوش مصنوعی: گردش روزگار پس از نابودی جهان، رستاخیز را برپا میکند تا نتیجهٔ مهر و کینه نسبت به تو آشکار شود.
هوش مصنوعی: مردگان با دمیدن صور زنده میشوند؛ شاید دم صور مژدهٔ بخشش تو را به مرده میرساند و همین او را زنده میکند.
هوش مصنوعی: هر کس آیین و راه تو را دید، از راه کفر دست کشید و با پیروی از تو از پل صراط گذشت.
هوش مصنوعی: تقدیر عروس زیبای این جهان را با مهر (کابین و نیز محبت) تو به عقد داد و از این پیوند، حریم قدسی به خانهٔ جشن و شادی بدل شد.
هوش مصنوعی: اگر محبت تو سبب نبود، میان مردان و زنان مهر و دلبستگی پدید نمیآمد.
هوش مصنوعی: پیکر هستی بر پایهٔ دوستی تو استوار است و مقصود روزگار از عین دوستی تو هستی.
هوش مصنوعی: عجیب نیست که دوستداران تو از روزگار ستم ببینند؛ همانگونه که آزار رقیبان به عاشقان غیرتمند امری عادی است و عیبی ندارد.
هوش مصنوعی: دلی که اندیشهٔ رحمت تو در آن پدیدار شده، هرگز از آتش دوزخ خطری نمیبیند.
هوش مصنوعی: بر طاق کاخ خورنق از بهرام نوشتهای مانده است که هر کس در سرزمین نجف بمیرد و گورش آنجا باشد (حکم بیتهای بعد دربارهٔ اوست).
هوش مصنوعی: به برکت شاه نجف گناه او بخشیده میشود و خداوند او را از سرنوشت ستمکاران ناسپاس رهایی میدهد.
هوش مصنوعی: حتی اگر از کافران باشد و سزاوار رستگاری در روز حشر نباشد، در میان گروه مسلمانان برانگیخته میشود.
هوش مصنوعی: ای شاه بلندمرتبه، چارهای کن و مرا اینچنین مغلوب رنج روزگار رها مکن.
هوش مصنوعی: منم که از رنج روزگار دلی اندوهگین دارم و از فراوانی دردها دلی دورافتاده و تنها.
هوش مصنوعی: گاهی سرگشته و حیران به هر گوشه دویدهام و گاهی دلگیر و تنها در کنجی نشستهام.
هوش مصنوعی: نه طعم جام وصال و بزم شادی را چشیدهام و نه آرامش سرزمینی امن و گوشهٔ آسودگی را دیدهام.
هوش مصنوعی: در میان مردمی افتادهام که از شدت نقصان، کمال را نشانهٔ کاستی میشمارند.
هوش مصنوعی: آنان خواهان سوز درون و لذت سخن نیستند و تنها برای نان به تنور دل بستهاند.
هوش مصنوعی: شعر دلسوز من که از قلم سیاهم برمیآید، برای مردم کار معجزهای چون عصای موسی و آتش کوه طور را میکند (اما قدرش را نمیدانند).
هوش مصنوعی: یکی با خنده شاعر را طعنه میزند و دیگری به گونهای دیگر آزارش میدهد؛ بخشی از متن افتاده است.
هوش مصنوعی: از بس از هر سو تحقیر و طعنه دیدم، شعلهٔ ذوقم در سینهٔ سوزانم فرونشسته است.
هوش مصنوعی: اکنون دلم چون خاک هند تیره و سرد شده است؛ اگر در آن تخم فلفل گرم بکارم، کافور سرد میرویاند، یعنی هر گرمی در آن به سردی میگراید.
هوش مصنوعی: گاهی اگر بخواهم راهی به دریای سخن بیابم تا برای شعر مرواریدهای پراکنده بیرون آورم،
هوش مصنوعی: هزار بار اشکم از چشم فرو میریزد، از غصهٔ فلک و دریای هستی که پر از شر و آشوب است.
هوش مصنوعی: مرواریدی که شایستهٔ شعر و سزاوار ستایش باشد، به سبب ناهمسازی دریاها (و نیز وزنهای شعر) به دست نمیآید.
هوش مصنوعی: ای شاه، از روی بزرگواری فضولی درمانده را از این گرداب تباهی و آشفتگی به ساحل برسان.
هوش مصنوعی: در روز او که چون شب تاریک است، خورشید غروبکرده را دوباره برآور و روشنی صبح را به دل شب تیره برسان.
هوش مصنوعی: گیرم که تو بر ستم شکیبایی داری، اما غم ما را چاره کن، زیرا ما صبور نیستیم.
هوش مصنوعی: امید دارم که دریای همت و بخشش تو همهٔ مردم جهان را یکسره فرا بگیرد.
هوش مصنوعی: و از لطف بیشمار و توجه بیپایان تو، همواره شادی فراوان به دلم برسد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
به دور عدل تو در زیر چرخ مینایی
چنان گریخت ز دهر دو رنگ، رنگ فتور
که باز شانه کند همچو باد سنبل را
به نیش چنگل خون ریز تارک عُصفور
دلم همی نشود بر فراق یار صبور
همی بخواهد پرسیدن و سلام از دور
اگر فراق بخواهد دل من از پس وصل
ملامتش نکنم بلکه دارمش معذور
ز کام و آرزوی خویش گم شدهست دلم
[...]
گل شکفته نماند مگر بصورت حور
خروش رعد نماند مگر بنفخه صور
رسید عید و من از روی حور دلبر دور
چگونه باشم بی روی آن بهشتی حور
مرا که گوید کای دوست عید فرّخ باد
نگار من بهلهاوور و من به نیشابور
ره دراز و غریبی و فرقت جانان
[...]
جهان سرای غرورست، نی سرای سرور
طمع مدار سرور اندرین سرای غرور
بعاقبت بحسام هوان شود مجروح
دلی که او بحطام جهان شود مسرور
فساد دین همه از جمع خواسته است و ترا
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.