شمارهٔ ۴۵ - در عذر لاغری معشوق و توصیف لاغری و مدح امیر محمد بن محمود گوید
دل من لاغر کی دارد شاهد کردار
لاغرم من چکنم گر نبود فربه یار
لاغران جمله ظریفند و ظریفست کسی
کو چومن دایم با لاغرکان دارد کار
دوست از لاغری خویش، خجل گشت زمن
گفت: مسکین تن من گوشت نگیرد هموار
گفتم ای جان نه مرا از توهمی باید خورد ؟
خوردن من ز تو: بوس است و کنار و دیدار
عذر خواهی چه کنی ،گر تو نزاری و نحیف
من ترا عاشق آنم که نحیفی و نزار
یار لاغر نه سبک باشد و فربه نه گران
سبکی به ز گرانی بهمه روی و شمار
شوشه سیم نکوتر بر تو یا گه سیم ؟
شاخ بادام بآیین تر، یا شاخ چنار؟
مثل لاغر و فربی مثل روح و تنست
روح باید، تن بیروح ندارد مقدار
مردم فربی در خانه نگنجد بمثل
لاغر آگاه نگردی که در آید بکنار
فربی اندر دل من جای نگیرد چکنم
دل من خردست، اندر خور خود یابد یار
دل خودرای مرا لاغرکانند مطیع
من ندانم چکنم با دل، یارب زنهار
دل پس تن رود و تن پس دل باید رفت
ای دل! اینک تن من را به ره خویش بیار
هر چه خواهی کن با تن که تو سالارتنی
لیکن او را ز پرستیدن شه باز مدار
از پرستیدن آن شاه، که میران جهان
بر درخانه او رفت نیارند سوار
از پرستیدن آن شاه که دست ودل اوست
جود را پشت و پناه و امن را یسر یسار
از پرستیدن آن شاه، که در ایران شهر
گردنی نی که نه از منت او دارد یار
از پرستیدن آن شاه، که خالی نبود
ساعتی ز اهل ادب مجلس او وز زوار
از پرستیدن آن شه، که ز شاهان بشرف
برتر آنست که بر درگه او یابد بار
میر ابواحمد محمود که میران جهان
بندگانند مر او را همه فرمانبردار
پادشه زاده محمد، که ازو نام گرفت
پادشاهی، چو ز نام پدرش شرع شعار
شاهی او را بپرستد به زمانی صدراه
دولت او را بپرستد بزمانی صد بار
زو هنر یافت بزرگی، نشود هرگز پست
زو ادب گشت گرامی، نشود هرگز خوار
پشت اهل ادبست او و خریدار ادب
زین همی تیز شود اهل ادب را بازار
خوارتر چیزی علم و ادبستی به جهان
گرنه او بر زده چنگست بدیشان هموار
میل شاهان به شرابست و به رود و به سرود
میل او باز به علم و به کتاب و اخبار
همه جودست و سخاوت همه فضلست و کرم
همه عدلست و کفایت همه حلمست و وقار
ای برون برده بجود از دل خلق آز و نیاز
ای بر آورده به رادی ز سر بخل دمار
زایران تو ندانند چه چیزست درم
از پی آنکه نیابند ز تو جز دینار
زایران دگران باز به امید کنند
از پی آنکه نیابند ز تو جز دینار
چاکران تو ندانند کرا باید خواند
نه ز تنهایی، لیکن ز غلام بسیار
چاکران دگران ز آرزوی بنده کنند
نام فرزندان تکسین و تکین و دینار
مردمانی که بدرگاه تو بگذشته بوند
تنگدستی سوی ایشان نکند راهگذار
هر که کرداری کرده ست بگفته ست نخست
هیچ کردار ترا نیست زبان گفتار
نه از آنرو که بگفتار نیرزد صد از آن
که ز گفتارت شرم آید و ننگ آید و عار
پیش گفتار به کردار شوی وین عجبست
پیشتر چیزی گفتار بود پس کردار
خازنان تو ز بس دادن دینار و درم
بنماز اندر دارند گرفته معیار
بدره بر بدره فرو ریخته باشند و هنوز
که همیگویند: ای شاگرد! آن بدره بیار
این بر این گوشه همیگوید: کای شاعر! گیر
و آن بر آن گوشه همیگوید: کای زائر! دار
چه صلتهایی، کز قدر ستاننده فزون
یکهزار و دو هزار و سه هزارو ده هزار
مادحان تو برون آیند از خانه تو
از طرب روی بر افروخته چون شعله نار
این همی گوید گشتم بغلام و بستور
و آن همی گوید گشتم بضیاع و بعقار
آن بدین گوید: باری من ازین سیم ، کنم
خانه خویشتن از لعبت نیکو چو بهار
وین بدان گوید: باری من ازین زر کنمی
ماهرویان را، از گوهر ، خلخال و سوار
کس بود آنکه در آنوقت بنزد تو رسد
بمثل عاریتی داشت بسر بر دستار
وقت آن کز تو سوی خانه همی باز شود
مرکبانش همه ز ابریشم دارند افسار
نام و بانگ تو رسیده ست بهر شاه و ملک
زر و سیم تو رسیده ست بهر شهر و دیار
بس نمانده ست که شاهان ز پی فخر کنند
صورت تخت تو و نام تو برتاج نگار
هر زمانی لقبی سازند ای میر ترا
نگرفتی ملکا بر لقبی نوز قرار
پار خواندند همی قطب معالیت بشعر
شعر بر قطب معالیت همی گفتم پار
شاه روز افزون خوانند ترا باز امسال
زآنکه هر روز فزایی چو شکوفه به بهار
لقب آن به که بماند به خداوند لقب
سخت نیکوست تو را این لقب معنیدار
ای امیر هنری، وی ملک روز افزون
ای به فرهنگ و هنر بر همه شاهان سالار
تا بیاقوت تنک رنگ بماندگل سرخ
تابه بیجاده گل رنگ بماند گل نار
تا دل تازه جوانان به جهان شاد بود
شادبادی ز جوانی و جهان برخوردار
سائلان را زتو سیم آید و زائر را زر
دوستان را ز تو تخت آید و دشمن را دار



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به توصیف لاغری معشوق و همچنین ستایش از امیر محمد بن محمود میپردازد. او از احساسات خود نسبت به یار لاغر میگوید و بر این باور است که لاغری او موجب زیبایی و ظرافت بیشتر میشود. شاعر به عواطف و عشق خود نسبت به معشوق اشاره میکند و به تبعیت دل از تن میپردازد. در ادامه، با مدح امیر، ویژگیهای او را چون علم، ادب، جود، و کرم ذکر کرده و او را از بزرگان و پیشوایان زمانه یاد میکند. همچنین، شاعر به اهمیت ادب و علم در جامعه اشاره دارد و برتر بودن امیر را نسبت به دیگران به تصویر میکشد. در پایان، شاعر آرزو میکند که این خصایص پسندیده و بزرگ انسانی در زمانهای شاداب و پایدار باقی بماند.
هوش مصنوعی: دل من یار لاغراندامی دارد که رفتارش دلبرانه است. خودم نیز لاغرم؛ اگر یارم چاق نباشد چه کنم؟
هوش مصنوعی: لاغران همه ظریف و خوشطبعاند، و ظریف کسی است که مانند من همیشه با لاغران سروکار دارد.
هوش مصنوعی: یار از لاغری خود پیش من شرمنده شد و گفت: تن بیچارهٔ من هرگز گوشت نمیگیرد.
هوش مصنوعی: گفتم: ای جان، مگر قرار است من تو را بخورم؟ بهرهٔ من از تو بوسه و آغوش و دیدار است.
هوش مصنوعی: چرا عذر میخواهی؟ اگر تو باریک و نحیفی، من دقیقاً به همین سبب که نحیف و باریکی عاشق توام.
هوش مصنوعی: یار لاغر سبک و دلپذیر است و یار چاق سنگین و ملالآور، و سبکی از هر جهت بهتر از سنگینی است.
هوش مصنوعی: به نظر تو شمش باریک نقره زیباتر است یا تودهٔ نقره؟ شاخهٔ باریک بادام آراستهتر است یا شاخهٔ ستبر چنار؟ یعنی باریکی زیباتر است.
هوش مصنوعی: نسبت لاغر و چاق مانند نسبت روح و تن است؛ آنچه ارزش دارد روح است و تن بیروح قدری ندارد.
هوش مصنوعی: آدم چاق، به اصطلاح، در خانه جا نمیشود؛ اما لاغر چنان سبک است که نمیفهمی کی در آغوشت آمده است.
هوش مصنوعی: آدم چاق در دل من جا نمیگیرد، چه کنم؟ دلم کوچک است و یاری در اندازهٔ خود میجوید.
هوش مصنوعی: لاغران فرمانبر دل خودرأی مناند؛ نمیدانم با این دل چه کنم، خدایا امان.
هوش مصنوعی: گاه دل از پی تن میرود و گاه تن باید از پی دل برود؛ ای دل، اکنون تن مرا با خود به راه خویش ببر.
هوش مصنوعی: ای دل، تو فرمانروای تنی و هرچه خواهی با آن بکن، ولی آن را از خدمت پادشاه بازمدار.
هوش مصنوعی: از خدمت آن شاهی که امیران جهان از احترام جرئت ندارند سواره به درگاه او بروند.
هوش مصنوعی: از خدمت آن شاهی که دست و دلش پشت و پناه بخشش و مایهٔ آسایش و امنیت است.
هوش مصنوعی: از خدمت آن شاهی که در سرزمین ایران گردنی نیست که بار منت و احسان او را بر دوش نداشته باشد.
هوش مصنوعی: از خدمت آن شاهی که مجلسش لحظهای از اهل ادب و دیدارکنندگان خالی نیست.
هوش مصنوعی: از خدمت آن شاهی که از میان پادشاهان، آن کس در شرف برتر است که به درگاه او بار یابد.
هوش مصنوعی: او امیر ابواحمد محمد پسر محمود است که همهٔ امیران جهان بندگان فرمانبردار اویند.
هوش مصنوعی: شاهزاده محمد کسی است که پادشاهی از او نام و آوازه یافت، همچنان که دین از نام پدرش، محمود، رونق و نشان یافت.
هوش مصنوعی: پادشاهی و بخت و اقبال در هر لحظه صد بار او را میپرستند و خدمت میکنند.
هوش مصنوعی: هنر از او بزرگی یافت و هرگز پست نمیشود، و ادب از او عزیز شد و هرگز خوار نمیگردد.
هوش مصنوعی: او پشتیبان اهل ادب و خریدار ادب است و از این رو بازار اهل ادب گرم و پررونق شده است.
هوش مصنوعی: اگر او پیوسته به علم و ادب چنگ نزده و آن را نگاه نداشته بود، علم و ادب خوارترین چیز جهان میبود.
هوش مصنوعی: میل پادشاهان به شراب و ساز و آواز است، اما میل او به دانش و کتاب و تاریخ و اخبار است.
هوش مصنوعی: او سراسر بخشش و سخاوت و فضل و کرم است، و سراسر عدل و کاردانی و بردباری و وقار.
هوش مصنوعی: ای کسی که با بخشش خود آز و نیاز را از دل مردم بیرون کردی و با جوانمردی بخل را نابود ساختی.
هوش مصنوعی: دیدارکنندگان تو نمیدانند درهم نقره چیست، زیرا از تو جز دینار طلا دریافت نمیکنند.
هوش مصنوعی: زائران دیگر بزرگان تنها به امید بخششی دلخوشاند و دستخالی میمانند. مصراع دوم تکرار مصراع دوم بیت پیشین است: زائران تو از تو چیزی جز دینار نمیگیرند.
هوش مصنوعی: خدمتکاران تو نمیدانند کدام غلام را صدا بزنند؛ این سرگردانی از تنهایی نیست، از فراوانی غلامان است.
هوش مصنوعی: خدمتکاران دیگران از حسرتِ داشتن غلام، نام فرزندان خود را تکسین و تکین و دینار میگذارند، که نامهای رایج غلامان بود.
هوش مصنوعی: کسانی که به درگاه تو آمدهاند، دیگر تنگدستی به سراغشان نمیرود.
هوش مصنوعی: هر کس کاری کرده، نخست آن را بر زبان آورده است؛ اما کارهای تو زبان گفتن ندارند و تو آنها را بازگو نمیکنی.
هوش مصنوعی: این خاموشی از آن نیست که کارهایت صد برابرِ سخن نمیارزد؛ از آن است که لافزدن را مایهٔ شرم و ننگ و عار میدانی.
هوش مصنوعی: تو پیش از گفتن، کار را انجام میدهی و این شگفت است، زیرا معمولاً اول گفتار میآید و سپس کردار.
هوش مصنوعی: گنجوران تو از بس دینار و درم میبخشند، حتی در نماز هم ترازو و سنگِ سنجش در دست دارند.
هوش مصنوعی: کیسه پشت کیسه زر خالی کردهاند و هنوز میگویند: ای شاگرد، آن کیسهٔ دیگر را بیاور.
هوش مصنوعی: یکی در این گوشه میگوید: ای شاعر، بگیر؛ و دیگری در آن گوشه میگوید: ای زائر، این را داشته باش.
هوش مصنوعی: چه صلههایی که از اندازه و شأن گیرنده بیشتر است: هزار و دو هزار و سه هزار و ده هزار.
هوش مصنوعی: ستایشگران تو از خانهات بیرون میآیند، در حالی که چهرهشان از شادی مانند شعلهٔ آتش برافروخته است.
هوش مصنوعی: یکی میگوید صاحب غلام و استر شدم و دیگری میگوید صاحب ملک و زمین و آب شدم.
هوش مصنوعی: آن یکی به این میگوید: من با این سیم، خانهام را از کنیزان زیبارو مانند بهار آراسته میکنم.
هوش مصنوعی: و این یکی به آن میگوید: من با این زر برای ماهرویان خلخال و دستبند گوهرنشان میسازم.
هوش مصنوعی: کسی هست که وقتی نزد تو میرسد، مثلاً دستارش را هم از کسی قرض گرفته است.
هوش مصنوعی: اما هنگامی که از نزد تو به خانه بازمیگردد، همهٔ مرکبهایش افسار ابریشمین دارند.
هوش مصنوعی: آوازه و نام تو به همهٔ شاهان و پادشاهان رسیده و زر و سیم بخشش تو به همهٔ شهرها و سرزمینها.
هوش مصنوعی: چیزی نمانده است که شاهان برای افتخار، نقش تخت تو و نام تو را بر تاج خود بنگارند.
هوش مصنوعی: ای امیر، هر بار لقبی تازه برایت میسازند و هنوز بر هیچ لقبی قرار نگرفتهای، چون هیچ لقبی بسنده نیست.
هوش مصنوعی: پارسال در شعرها تو را «قطب معالی» میخواندند و من هم پارسال بر همان لقب شعر میگفتم.
هوش مصنوعی: امسال تو را «شاه روزافزون» میخوانند، زیرا مانند شکوفهٔ بهاری هر روز بزرگیات افزون میشود.
هوش مصنوعی: بهتر آن است که لقب بر صاحب لقب پایدار بماند؛ و این لقبِ پرمعنا بسیار برازندهٔ توست.
هوش مصنوعی: ای امیر هنرمند و ای پادشاه روزافزون، ای که در فرهنگ و هنر سرور همهٔ شاهانی.
هوش مصنوعی: تا زمانی که گل سرخ به یاقوت نازکرنگ و گل انار به بیجادهٔ سرخفام شبیه است، یعنی تا جهان برقرار است،
هوش مصنوعی: و تا زمانی که دل جوانانِ تازهرو در جهان شاد است، تو شاد باشی و از جوانی و جهان بهرهمند.
هوش مصنوعی: نیازمندان از تو سیم بگیرند و زائران زر؛ دوستانت به تخت برسند و دشمنانت به چوبهٔ دار.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
گر شود بحرِ کفِ همت تو موج زنان
ور شود ابر سر رایت تو توفان بار
بر موالیت بپاشد همه دُرّ و گوهر
بر اعادیت ببارد همه شخکاسه و خار
ای ز کار آمده و روی نهاده به شکار
تیغ و تیر تو همی سیر نگردند ز کار
گاه تیغ تو بر آرد ز سر دشمن گرد
گاه تیر تو بر آرد ز بر شیر دمار
هیبت تیغ تو و تیر تو دارد شب و روز
[...]
دی در آمد ز در آن لعبت زیبا رخسار
نه چنان مست به غایت، نه به غایت هشیار
طربی در دل آن ماه نو آیین ز نبیذ
اثری در سر آن لعبت زیبا رخسار
از خم زلفش برگ سمنش غالیه پوش
[...]
بوستانبانا امروز به بستان بدهای؟
زیر آن گلبن چون سبز عماری شدهای؟
آستین برزدهای دست به گل برزدهای؟
غنچهای چند ازو تازه و تر بر چدهای؟
دستهها بسته به شادی بر ما آمدهای؟
[...]
هرکه در پیش تو بر خاک بمالد رخسار
ملک کونین مسخّر بودش لیل و نهار
دگران گر به قدم بر سر کوی تو روند
من به سر بر سر کوی تو روم مجنونوار
سلطنت غیر تو کس را نسزد ز انکه به لطف
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.