رایگان رخ نمینماید یار
به سخن راست مینگردد کار
از عتاب و قریب او فریاد
وز حساب و کتاب و زنهار
با دل است این جدل نه با قالب
با سر است این سخن نه با دستار
میپذیرد کنار و بوس ولیک
از پی عمر کو پذیرفتار؟
گفتم آزرم بوسه پندارم
گفت من فارغم تو میپندار
گفت زر گفتم این میاندیشم
گفت کو گفتم این امید مدار
یار میجویم و نمییابم
در جهان چیست کیمیا جز یار
کاشکی کرده بودمی یک عیش
چون غمم خواست شد برون ز هزار
از چنین زندگی که آن من است
میکنم چون عمادی استغفار
دانی ای همنشین که چیست مرا
آرزو زآن نگار خوشگفتار
بوسه آب خواه دست بشوی
کافرم گر کنم حدیث کنار
بوسه جایی فریضه میباید
بوسه باشد علاج عاشق زار
گر لب دوست نیست به زآن هست
سم اسب خدایگان کبار
بخت بخش زمانه فخرالدین
کز حوالی او گریزد عار
آن که بر چشم او نداند شد
دیده آفتاب را مسمار
وآن که جز کین او نداند کرد
آسمان رو نورد چون طومار
گر به معیار جود او سنجند
ذره باشد فلک زهی معیار
ای به دولت ز تیغ مهرافروز
ای ز دانش ز عمر برخوردار
میپرد گرد مشرق و مغرب
مرغ حکم تو چرخ در منقار
گر به وقت تو بخل را پرسند
که تویی بخل کافر مکار
به سر تو که از نهیب کفت
نکند بیهزار چوب اقرار
تا کفت با سخا معاشر شد
بخل را یار نیست جز تیمار
از سنان تو از پی مریخ
آینه کرد چرخ آینهوار
خویشتن را در او تواند دید
چون بشسته بود ز خون رخسار
بیهوای تو در دماغ بشر
نکند سایه ابر دانش بار
هر که را مستی از سیاست توست
سر جدا تن جدا شود هوشیار
ای ز راه تو توتیا برده
چشم شرع محمد مختار
آن گل از درگه تو داند رست
که گریبان او نگیرد خار
از تو آسان غنی توان گشتن
خدمت تو که را بود دشوار
سخت کوشم به خدمت تو بلی
که کنم کار خویش همچو نگار
بامدادی که از خروش به گوش
قاصد اید که تخم نیک بکار
پردلان جان به نرخ آب دهند
تا کنند آب روی را بسیار
چون ستونه کند چنان که بود
زیر او دور گنبد دوار
در سم اسب ذره ذره شود
جگر روزگار مردمخوار
در غبار وغا مدد یابد
آب شمشیر زآتش پیکار
چرخ ترسا لباس در شیون
کند زا موی زنگیان زنار
صلح پی گم کند چنان که از او
نتوان یافت در جهان آثار
کله آهنین به شعله برق
مشتری را چو خف کند دستار
آشناور شود اجل در خون
جان به جان کندن افکند به کنار
مرگ دامن چو چنگ در دندان
سوی نای گلو برد هنجار
منقطع گردد از آن امید کز او
به هم آرند مرهم و افگار
رشتهای کردهاند در نیزه
اختران سپهر سلسلهوار
تا نباشد جواز رایت او
ندهد شهریار نصرت بار
تو به گرز گران گذار کنی
قاف تا قاف دهر مغز انبار
نگذاری نشان بدگهران
چون برآری حسام گوهربار
ظفر آید به ناوک تو چنانک
همچو پیکان زره در او سوفار
ای زر دانش از کرامت تو
گشته در طبع من تمام عیار
بر تو دارم قباله کرمی
که به شرعی درافکند انکار
مدت آن قباله شد پایان
با کرم گوی حق من بگزار
به تو بر تو همی دهم سوگند
که مرا جز به خویشتن مسپار
هستی آگه که اندر این صنعت
نیست چون من میان هفت و چهار
من چه گویم که در همه معنی
بیش دانی در آسمان اسرار
هر چه در حق من ز کرده توست
تا قیامت نکردمی انکار
آسمان برگ فتنه میسازد
تو بسی زو قویتری مگذار
زآن سوی چرخ اگر چه نیست خبر
عزم را گو برو خبر بازآر
از حوادث زمانه را برهان
پیش گردون ز حزم کن دیوار
مایه مدحت تو هست ولیک
بیش از این نیست پایه گفتار



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به تأمل در عشق و نیاز به یار میپردازد. او به روابط عاشقانه و پیچیدگیهای آن اشاره میکند و از جدایی و غم ناشی از دوری میگوید. در این بین، سخن از بوسه و عشق به میان میآید که در آن درمان درد عاشقانه و وسیلهای برای نزدیکی محسوب میشود. شاعر در نهایت از یار خود آرزو و امید دارد و به شکوه و جلال او میپردازد، در حالی که به درخواست و خدمت به او تعهد میبندد. در این شعر، عشق و تلاش در جهت رسیدن به یار به عنوان مفهومی اساسی مطرح شده است.
هوش مصنوعی: یار بیبها و رایگان چهره نشان نمیدهد و کار عشق تنها با سخن درست و راست پیش نمیرود؛ بهایی باید پرداخت.
هوش مصنوعی: از سرزنش و نزدیکیِ فریبندهٔ او فریاد، و از حسابوکتاب و سختگیریاش امان!
هوش مصنوعی: این ستیز با دل عاشق است نه با تن، و این سخن به جان و سر مربوط است نه به ظاهر و دستار.
هوش مصنوعی: یار آغوش و بوسه را میپذیرد، اما در برابرش عمرِ عاشق را میخواهد؛ کیست که این بها را بپذیرد؟
هوش مصنوعی: به او گفتم گمان میکنم از بوسه دادن شرم داری؛ گفت من از این بینیازم، تو هرچه میخواهی گمان کن.
هوش مصنوعی: یار طلا خواست؛ گفتم در فکر آنم. گفت پس کجاست؟ گفتم امیدش را نداشته باش.
هوش مصنوعی: در پی یار هستم و او را نمییابم؛ در جهان کیمیای نایاب جز یارِ وفادار چیزی نیست.
هوش مصنوعی: ای کاش دستکم یک بار شادی کرده بودم، چرا که غم من از هزار هم گذشت.
هوش مصنوعی: من، عمادی، از اینگونه زندگیای که دارم به درگاه خدا توبه و استغفار میکنم.
هوش مصنوعی: ای همنشین، آیا میدانی آرزوی من از آن محبوب شیرینسخن چیست؟
هوش مصنوعی: فقط یک بوسه میخواهم؛ آب بخواه و دست بشوی، کافرم اگر از آغوش سخن بگویم.
هوش مصنوعی: بوسه زدن بر جایی واجب است و بوسه درمان عاشق بیچاره است.
هوش مصنوعی: اگر لب دوست در دسترس نیست، چیزی بهتر از آن هست: سمِ اسبِ پادشاهِ بزرگ که باید آن را بوسید؛ گریز به مدح.
هوش مصنوعی: ممدوح فخرالدین است که بخت و اقبال روزگار را میبخشد و ننگ از پیرامون او میگریزد.
هوش مصنوعی: او کسی است که چشم خورشید نیز نمیتواند بر چشم او چیره شود و در برابرش همچون میخی ثابت و خیره میماند.
هوش مصنوعی: و آسمانِ گردنده که مانند طومار پیچیده میشود، جز دشمنی با دشمنان او کاری نمیکند.
هوش مصنوعی: اگر فلک را با ترازوی بخشش او بسنجند، چون ذرهای ناچیز است؛ آفرین بر چنین ترازویی!
هوش مصنوعی: ای که با شمشیرِ روشن چون خورشید از دولت برخورداری و از دانش و عمر بهرهمندی.
هوش مصنوعی: پرندهٔ فرمان تو در حالی که آسمان را در منقار دارد، گرد مشرق و مغرب پرواز میکند؛ یعنی فرمانت بر همهٔ جهان روان است.
هوش مصنوعی: اگر در روزگار تو از بخل بپرسند که آیا تو هستی، ای بخلِ کافرِ مکار...
هوش مصنوعی: به جان تو سوگند که بخل از ترس دست بخشندهٔ تو، بیآنکه هزار چوب بخورد، به وجود خود اعتراف نمیکند.
هوش مصنوعی: از زمانی که دست تو با بخشندگی همنشین شد، بخل یاری جز غم و اندوه ندارد.
هوش مصنوعی: آسمان از سرنیزهٔ درخشان تو برای مریخ آینهای ساخت.
هوش مصنوعی: مریخ میتواند خود را در آن آینه ببیند، چون چهرهاش از خون شسته شده است.
هوش مصنوعی: بدون مهر و هوای تو، ابرِ دانش در ذهن آدمی سایه نمیافکند و باری نمیبارد.
هوش مصنوعی: هر کس از کیفر و سیاست تو مست و سرکش شود، وقتی به هوش میآید که سرش از تن جدا شده است.
هوش مصنوعی: ای که چشم شریعت حضرت محمد مصطفی، خاک راه تو را سرمهی روشنی ساخته است.
هوش مصنوعی: تنها گلی میتواند از درگاه تو بروید که خاری گریبانش را نگیرد؛ یعنی درگاه تو جای پاکی و آسایش است.
هوش مصنوعی: به لطف تو آسان میتوان بینیاز شد؛ پس خدمت کردن به تو برای چه کسی دشوار است؟
هوش مصنوعی: آری، در خدمت تو سخت میکوشم تا کار خودم را مانند نقش و نگار زیبا و آراسته کنم.
هوش مصنوعی: در بامداد روز جنگ، از خروش و غوغای میدان پیامی به گوش میرسد که «بذر نیکی بکار» و نام نیک به دست آور.
هوش مصنوعی: دلیران جان خود را ارزان، به بهای آب، فدا میکنند تا آبرو و افتخار خود را بیفزایند.
هوش مصنوعی: گرد و غبار سپاه چنان ستونی برمیافرازد که گویی گنبد گردان آسمان بر آن استوار است و زیر آن میچرخد.
هوش مصنوعی: زیر سم اسبان، جگر روزگارِ آدمخوار ذرهذره خرد میشود؛ یعنی شدت جنگ حتی روزگار ستمگر را درهم میکوبد.
هوش مصنوعی: در غبار جنگ، آب و جلای شمشیر از آتش نبرد نیرو میگیرد.
هوش مصنوعی: آسمانِ سیاهپوش مانند ترسایان در سوگ و شیون، از موی سیاهان برای خود زنار میسازد؛ یعنی آسمان از تیرگی جنگ عزادار میشود.
هوش مصنوعی: صلح چنان ناپدید میشود که هیچ نشانی از آن در جهان پیدا نمیشود.
هوش مصنوعی: کلاهخود آهنین با درخشش چون برق، دستار ستارهٔ مشتری را چون پوشال آتشگیر میسوزاند.
هوش مصنوعی: مرگ در دریای خون شناگر میشود و جانها را در حال جانکندن به کرانه میافکند.
هوش مصنوعی: مرگ دامن خود را مانند چنگ به دندان میگیرد و راه خود را به سوی نای گلوی جنگاوران پیش میبرد.
هوش مصنوعی: امیدی که با آن مرهم را به زخمیان میرسانند از میان میرود؛ یعنی زخمها درمانناپذیر میشود.
هوش مصنوعی: ستارگان آسمان مانند زنجیرهای به رشتهٔ نیزه کشیده شدهاند؛ یعنی نیزهها تا آسمان سر کشیدهاند.
هوش مصنوعی: تا پرچم ممدوح اجازه ندهد، شهریارِ پیروزی بار نمیدهد؛ یعنی پیروزی تنها به فرمان او به دست میآید.
هوش مصنوعی: تو با گرز سنگینت از این سر تا آن سر جهان را پر از مغز دشمنان میکنی.
هوش مصنوعی: چون شمشیر درخشان و گوهرنشانت را برکشی، هیچ نشانی از بدنهادان باقی نمیگذاری.
هوش مصنوعی: پیروزی چنان با تیر تو همراه است که گویی چون پیکان در سوفار آن جای گرفته است.
هوش مصنوعی: ای کسی که از بزرگواریات زرِ دانش در طبع من کاملعیار و ناب شده است.
هوش مصنوعی: من سندی از بخشش تو در دست دارم که هیچ حکم شرعی نمیتواند آن را انکار کند.
هوش مصنوعی: مدت آن سند به پایان رسیده است؛ به بزرگواریات بگو که حق مرا ادا کند.
هوش مصنوعی: تو را به خودت سوگند میدهم که مرا به کسی جز خودت وامگذاری.
هوش مصنوعی: میدانی که در این هنر شاعری، در میان هفت آسمان و چهار عنصر، یعنی در همهٔ جهان، کسی مانند من نیست.
هوش مصنوعی: من چه بگویم، وقتی تو در هر معنایی، حتی رازهای آسمان، از همه داناتری؟
هوش مصنوعی: هر نیکیای که دربارهٔ من کردهای، تا قیامت هرگز انکار نخواهم کرد.
هوش مصنوعی: آسمان در کار ساختن ساز و برگ فتنه است؛ تو بسیار از آن نیرومندتری، پس مگذار چنین کند.
هوش مصنوعی: هرچند از آن سوی آسمان خبری در دست نیست، به ارادهٔ استوارت فرمان بده که برود و خبر بیاورد.
هوش مصنوعی: زمانه را از حادثهها رها کن و با دوراندیشیات در برابر گردون دیواری بساز.
هوش مصنوعی: سرمایهٔ ستایش تو بسیار است، اما توان سخن من بیش از این نیست.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
بر رُخَش زلف عاشق است چو من
لاجرم همچو منش نیست قرار
من و زلفین او نگونساریم
او چرا بر گل است و من بر خار؟
همچو چشمم توانگر است لبم
[...]
زان مرکّب که کالبد از نور
لیکن او را روان و جان ازنار
زان ستاره که مغربش دهنست
مشرق او را همیشه بر رخسار
بارگی خواست شاد بهر شکار
بر نشست و بشد بدیدن شار
ای دل نا شکیب مژده بیار
کامد آن شمسه بتان تتار
آمد آن سرو جلوه کرده به ناز
آمد آن گلبن خمیده ز بار
آمد آن بلبل چمیده به باغ
[...]
هست ایام عید و فصل بهار
جشن جمشید و گردش گلزار
ای نگار بدیع وقت صبوح
زود برخیز و راح روح بیار
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.