گنجور

 

عمادالدین عمادی شهریاری (متوفای ۵۷۳ق)، متخلص به سلطانی و شهریاری، شاعر پارسی‌گوی و مدیحه‌سرای قرن پنجم و ششم است. برخی او را فرزند مختاری غزنوی دانسته‌اند. نام اصلی و تاریخ تولد وی معلوم نیست. و تنها می‌توان گفت در اواخر قرن پنجم به دنیا آمده است. کسانی که به شرح زندگانی او پرداخته‌اند، اغلب از وی با عنوان عمادی یاد کرده‌اند. عوفی در لباب‌ الباب او را عمادالدین خوانده و در شمار شاعران غزنه آورده است. ظاهراً عمادی لقب یا تخلص شعری این شاعر بوده است. علت شهرت او به این عنوان، آن‌گونه که راوندی در راحة‌الصدور نوشته، انتساب وی به عمادالدوله فرامرز بن رستم (شهریار مازندران) بوده که عمادی در آغاز شاعری به مدح او پرداخته و لقب یا تخلص خود را از لقب وی گرفته است.

مؤلف مجمع‌الفصحاء، ابن‌ عمادالدوله را «عمادالدولهٔ دیلمی» حاکم فارس، که علی نام داشته، دانسته‌ است. چون عمادی در اشعارش به نام ممدوح خود (فرامرز) و نیز به محل فرمانروایی وی (مازندران) اشاره کرده است، این عقیده اشتباه به نظر می‌رسد. زادگاه او را، به اختلاف، برخی غزنه و برخی دیگر شهریار، از توابع ری، ذکر کرده‌اند. عده‌ای نیز عمادی غزنوی را از عمادی شهریاری جدا دانسته و برآن‌اند که عمادی شهریاری از شعرای دورهٔ سلجوقیان و از ستایشگران سلطان طغرل بوده و در شهریار زاده شده و آن دیگری شاعری است گمنام، اهل غزنه، که همدورهٔ خاندان محمود غزنوی بوده است و دیوانش شناخته شده نیست.

به گفتهٔ تقی‌الدین کاشی، عمادی در ۵۷۳ق در ری وفات یافته است. مصحح راحة‌الصدور سال وفات او را، به اشتباه، ۵۸۲ نوشته که به سبب برداشت نادرست وی از عبارت ریو است.

عمادی از شاعران نامی دوران خود بوده و به نوشتهٔ تقی‌الدین کاشی، ملک‌الشعرای دربار سلجوقی به شمار می‌آمده است. او با شاعران همدورهٔ خود در ارتباط بوده و قوامی شیرازی را مدح گفته است. سید حسن غزنوی و انوری او را ستوده‌اند و جامی نیز به تضمین شعری از وی پرداخته است. مؤلف المعجم در توضیح مباحث بلاغی، از اشعار عمادی شاهد آورده، درعین حال، او را به انتحال از شعر سنایی متهم کرده است.

آثار عمادی به همت آقای امیر لطف زمان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

این آمار از میان ۱٬۷۶۹ بیت شعر موجود در گنجور از اشعار این بخش استخراج شده است.

توجه فرمایید که این آمار به دلایلی از قبیل وجود چند نسخه از آثار شعرا در سایت (مثل آثار خیام) و همینطور یک بیت محسوب شدن مصرع‌های بند قالبهای ترکیبی مثل مخمس‌ها تقریبی و حدودی است و افزونگی دارد.

آمار همهٔ شعرهای گنجور را اینجا ببینید.

وزن‌یابی دستی در بیشتر موارد با ملاحظهٔ تنها یک مصرع از شعر صورت گرفته و امکان وجود اشکال در آن (مخصوصاً اشتباه در تشخیص وزنهای قابل تبدیل از قبیل وزن مثنوی مولوی به جای وزن عروضی سریع مطوی مکشوف) وجود دارد. وزن‌یابی ماشینی نیز که جدیداً با استفاده از امکانات تارنمای سرود اضافه شده بعضاً خطا دارد. برخی از بخشها شامل اشعاری با بیش از یک وزن هستند که در این صورت عمدتاً وزن ابیات آغازین و برای بعضی منظومه‌ها وزن غالب منظومه به عنوان وزن آن بخش منظور شده است.

ردیف وزن تعداد ابیات درصد از کل
۱ وزن‌یابی نشده ۴۷۵ ۲۶٫۸۵
۲ مفعول مفاعلن فعولن (هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف) ۴۰۵ ۲۲٫۸۹
۳ فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون) ۳۰۴ ۱۷٫۱۸
۴ مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف) ۲۲۵ ۱۲٫۷۲
۵ مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف) ۱۳۱ ۷٫۴۱
۶ مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف) ۸۰ ۴٫۵۲
۷ مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (وزن رباعی) ۴۸ ۲٫۷۱
۸ مفعول مفاعلن مفاعیلن (هزج مسدس اخرب مقبوض) ۴۳ ۲٫۴۳
۹ مفتعلن فاعلات مفتعلن فع (منسرح مثمن مطوی منحور) ۲۳ ۱٫۳۰
۱۰ مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف) ۱۵ ۰٫۸۵
۱۱ مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب) ۱۰ ۰٫۵۷
۱۲ مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون) ۵ ۰٫۲۸
۱۳ فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه) ۳ ۰٫۱۷
۱۴ فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف) ۲ ۰٫۱۱

آمار ابیات برچسب‌گذاری شدهٔ این بخش با قالب شعری در گنجور به شرح زیر است:

ردیف قالب شعری تعداد ابیات درصد از کل
۱ قصیده ۱٬۱۱۶ ۶۳٫۰۹
۲ غزل ۱۷۷ ۱۰٫۰۱
۳ قطعه ۱۴۷ ۸٫۳۱
۴ غزل/قصیده/قطعه ۱۳۸ ۷٫۸۰
۵ ترکیب بند ۱۳۶ ۷٫۶۹
۶ رباعی ۴۶ ۲٫۶۰
۷ مثنوی ۹ ۰٫۵۱

آمار فراوانی تعداد ابیات اشعار این بخش به شرح زیر است (بلندترین شعر شامل ۷۸ بیت و کوتاه‌ترین شامل ۱ بیت شعر است):

ردیف تعداد ابیات شعر فراوانی درصد از ۱۸۱ شعر
۱ ۲ ۵۳ ۲۹٫۲۸
۲ ۳ ۱۷ ۹٫۳۹
۳ ۴ ۱۵ ۸٫۲۹
۴ ۵ ۱۵ ۸٫۲۹
۵ ۶ ۱۴ ۷٫۷۳
۶ ۱ ۱۰ ۵٫۵۲
۷ ۷ ۷ ۳٫۸۷
۸ ۲۸ ۴ ۲٫۲۱
۹ ۱۱ ۴ ۲٫۲۱
۱۰ ۲۳ ۳ ۱٫۶۶
۱۱ ۸ ۳ ۱٫۶۶
۱۲ ۹ ۳ ۱٫۶۶
۱۳ ۲۴ ۳ ۱٫۶۶
۱۴ ۴۷ ۲ ۱٫۱۰
۱۵ ۱۰ ۲ ۱٫۱۰
۱۶ ۳۹ ۲ ۱٫۱۰
۱۷ ۲۶ ۲ ۱٫۱۰
۱۸ ۱۲ ۲ ۱٫۱۰
۱۹ ۲۷ ۲ ۱٫۱۰
۲۰ ۵۹ ۱ ۰٫۵۵
۲۱ ۱۹ ۱ ۰٫۵۵
۲۲ ۱۶ ۱ ۰٫۵۵
۲۳ ۳۷ ۱ ۰٫۵۵
۲۴ ۱۷ ۱ ۰٫۵۵
۲۵ ۵۸ ۱ ۰٫۵۵
۲۶ ۷۸ ۱ ۰٫۵۵
۲۷ ۵۷ ۱ ۰٫۵۵
۲۸ ۳۸ ۱ ۰٫۵۵
۲۹ ۲۵ ۱ ۰٫۵۵
۳۰ ۱۵ ۱ ۰٫۵۵
۳۱ ۳۴ ۱ ۰٫۵۵
۳۲ ۱۸ ۱ ۰٫۵۵
۳۳ ۳۰ ۱ ۰٫۵۵
۳۴ ۴۲ ۱ ۰٫۵۵
۳۵ ۵۶ ۱ ۰٫۵۵
۳۶ ۴۳ ۱ ۰٫۵۵
۳۷ ۲۲ ۱ ۰٫۵۵

آمار ابیات به تفکیک زیربخش‌های این قسمت به شرح زیر است (بخش‌هایی که در این جدول نیامده‌اند فاقد شعر بوده‌اند):

ردیف بخش تعداد ابیات درصد از کل
۱ قصاید ۱٬۱۱۶ ۶۳٫۰۹
۲ غزلیات ۱۷۷ ۱۰٫۰۱
۳ ترکیب‌بند‌ها ۱۳۶ ۷٫۶۹
۴ قطعات ۱۴۷ ۸٫۳۱
۵ رباعیات ۴۶ ۲٫۶۰
۶ ملحقات ۸۲ ۴٫۶۴
۷ اشعار نویافته ۶۵ ۳٫۶۷