به هستی از اثر اعتبار مایه ندارم
چو مویکاسه چینی به غیر سایه ندارم
مگر به خاک رسانم سر بنای تعین
که غیر آبلهٔ پا چو اشک پایه ندارم
چو طفل اشکگداز دلیست پرورش من
یتیم عشقم و ربطی به شیر دایه ندارم
تهیهٔکف افسوسکردهام چه توانکرد
به سرمه سایی عبرت جزاین صلایه ندارم
بس است سطرگدازم چو شمع نامهٔ الفت
دگر صریح چه انشاکنمکنایه ندارم
به ماکیان توزاهد مرا چه ربط وچه نسبت
تو سبحهگیرکه من چون خروس خایه ندارم
سزدکه مولویام خرده بر شعور نگیرد
کهگمره ازلم جزوی از هدایه ندارم
به هر طرفکشدم دل، یکیست جاده و منزل
سوار مرکب شوقم خرکرایه ندارم
به نام محض قناعت کنید از من بیدل
که من چو مصحف تحقیق هیچ آیه ندارم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: بیدل در این غزل هستی خود را به سایه، ترک مویی کاسه و اشک بیپایه مانند میکند و از نیستی و بیاعتباری خویش سخن میگوید. در میانهٔ غزل لحن طنزآمیز میشود: زهد تسبیحگردان زاهد و فقه مولوی را، با بازی با واژهٔ «هدایه»، ریشخند میکند. سپس خود را سوار مرکب شوق میخواند که راه و منزلش یکی است، و در پایان میگوید از او جز نامی نمانده است.
هوش مصنوعی: در هستی از هیچ اثر و نشانی سرمایهٔ اعتبار ندارم. مانند ترک باریک مویی روی کاسهٔ چینی که جز سایهای کمرنگ چیزی نیست، من هم جز سایهای از وجود ندارم.
هوش مصنوعی: شاید سرانجام بنای تعیّن و خودِ جداگانهام را با خاک یکسان کنم، زیرا مانند اشک پایهای جز تاول پا ندارم. اشک بیپایه است و تاول نیز مثل قطرهای سست و زودترک است.
هوش مصنوعی: مانند کودک، پرورش من از دلی است که به اشک گداخته شده است. یتیم عشقم و با شیر دایه سروکاری ندارم؛ یعنی غذای من فقط سوز دل و اشک است.
هوش مصنوعی: کف دست افسوس را آماده کردهام و چارهای جز آن ندارم. برای ساییدن سرمهٔ عبرت هم سنگ سرمهسایی جز همین کف دست حسرت ندارم؛ یعنی تنها از راه حسرت خوردن عبرت میگیرم.
هوش مصنوعی: سطرهای سوزان و گدازان من، مانند شمعی که میسوزد، برای نامهٔ محبت کافی است. صریحتر از این چه بنویسم؟ در حال من کنایهای نیست و سوختنم خود پیام آشکار است.
هوش مصنوعی: ای زاهد، مرا با مرغهای خانگی تو چه کار و چه نسبتی است؟ تو تسبیح خود را بگیر، که من مانند خروس تخمی ندارم. دانههای تسبیح زاهد به تخم مرغ تشبیه شده و زهد ظاهری او به ریشخند گرفته شده است.
هوش مصنوعی: سزاوار است که ملّای من بر فهم من خرده نگیرد، زیرا من از ازل گمراهم و حتی بخشی از «هدایه» را هم ندارم. «هدایه» هم به معنای راهنمایی است و هم نام کتاب مشهور فقه حنفی.
هوش مصنوعی: دل مرا به هر سو که بکشد، راه و منزل برایم یکی است. سوار بر مرکب شوقم و الاغ کرایهای ندارم؛ یعنی رهرو عشقم و به وسیلهٔ بیرونی نیازی ندارم.
هوش مصنوعی: از من، بیدل، تنها به نامی بسنده کنید. من مانند کتاب حقیقت هیچ آیه و نشانی ندارم؛ یعنی جز نامی از من چیزی باقی نیست، و حقیقت نیز در قالب واژه و آیه نمیگنجد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.