وقت کوچ است الرحیل ای دل ازین جای خراب
تا ز حضرت سوی جانت ارجعی آید خطاب
بال و پر ده مرغ جان را تا میان این قفس
بر دلت پیدا شود در یک نفس صد فتح باب
عقل را و نقل را همچون ترازو راست دار
جهد کن تا در میان نه سیخ سوزد نه کباب
چون ز عقل و نقل ذوق عشق حاصل شد تو را
از دل پر عشق خود آتش زنی در جاه و آب
گرچه عالم مینماید دیگران را آب خضر
تو چنان گردی که گردد پیش تو همچون سراب
گر چنان گردی جدا از خود که باید شد جدا
ذرهای گردد به پیش نور جانت آفتاب
گر صواب کار خواهی اندرین وادی صعب
از خطای نفس خود تا چند بینی اضطراب
رو درین وادی چو اشتر باش و بگذر از خطا
نرم میرو خار میخور بار میکش بر صواب
از هوای نفس شومت در حجابی ماندهای
چون هوای نفس تو بنشست برخیزد حجاب
در شراب و شاهد دنیا گرفتار آمدی
ای دلت مست شراب نفس تا چند از شراب
خیز کاجزای جهان موقوف یک آه تواند
از دل پر خون برآر آهی چو مستان خراب
هر نفس سرمایهٔ عمر است و تو زان بیخبر
خیز و روی از حسرت دل کن به خون دل خضاب
درد و حسرت بین که چندانی که فکرت میکنم
هیچ کاری را نمیشایی تو اندر هیچ باب
چون نیامد از تو کاری کان به کار آید تو را
بر خود و کار خود بنشین و بگری چون سحاب
تو چنان دانی که هستی با بزرگان هم عنان
باش تا زین جای فانی پای آری در رکاب
این زمان با توست حرصی و ندانی این نفس
تا نیاری زیر خاک تیره رویت در نقاب
چون اجل در دامن عمرت زند ناگاه چنگ
تو ز چنگ او بمانی دست بر سر چون ذباب
ای دریغا میندانی کز چه دور افتادهای
آخر ار شوقی است در تو ذوق این معنی بیاب
چون چراغ عمر تو بیشک بخواهد مرد زود
خویشتن را همچو شمعی زآتش شهوت متاب
آخر ای شهوتپرست بی خبر گر عاقلی
یک دمی لذت کجا ارزد به صد ساله عذاب
توشهٔ این ره بساز آخر که مردان جهان
در چنین راهی فرو ماندند چون خر در خلاب
غرهٔ دنیا مباش و پشت بر عقبی مکن
تا چو روی اندر لحد آری نمانی در عقاب
شب چو مردان زندهدار و تا توانی میمخسب
زانکه زیر خاک بسیاریت خواهد بود خواب
بس که تو در خاک خواهی بود و زین طاق کبود
بر سر خاک تو میتابد به زاری ماهتاب
چون نمیدانی که روز واپسین حال تو چیست
در غرور خود مکن بیهوده چندینی شتاب
کار روز واپسین دارد که روز واپسین
از سیاست آب گردد زهره شیر از عتاب
تکیه بر طاعت مکن زیرا که در آخر نفس
هیچکس را نیست آگاهی که چون آید زباب
چون به یک دم جمله چون شمعی فروخواهیم مرد
پس چرا چون شمع باید دید چندین تف و تاب
چون سر و افسر نخواهد ماند تا میبنگری
چه کلاه ژنده و چه افسر افراسیاب
گر همیبینی که روزی چند این مشتی گدا
پادشا گشتند هان تا نبودت هیچ انقلاب
زانکه این مشتی دغل کار سیه دل تا نه دیر
همچو بید پوده میریزند در تحت التراب
زیر خاک از حد مشرق تا به مغرب خفتهاند
بنده و آزاد و شهری و غریب و شیخ و شاب
دل منه بر چشم و دندان بتان، کین خاک راه
چشم، چون بادام و دندان است چون در خوشاب
آنکه از خشمش طناب خیمه مه میگسست
در لحد اکنون کفن در گردن او شد طناب
وانکه پیراهن زتاب خویشتن نگشاد باز
تا کفن سازندش از وی باز کردندش ز تاب
وانکه رویش همچو گل بشکفته بودی این زمان
ابر میبارد به زاری بر سر خاکش گلاب
وانکه زلفش همچو سنبل تاب در سر داشتی
خاک تاریکش نه سر بگذاشت، نه سنبل، نه تاب
ما همه بی آگهیم آباد بر جان کسی
کز سر با آگهی بگذشت ازین جای خراب
یارب از فضل و کرم عطار را بیدار کن
تا به بیداری شود در خواب تا یومالحساب
توبه کردم یارب از چیزی که میبایست کرد
روی لطف خویش را از تایب مسکین متاب
هر که این شوریده خاطر را دعا گوید به صدق
یارب آن خورشید خاطر را دعا کن مستجاب



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به اهمیت آگاهی از ناپایداری زندگی و لزوم توبه و خودسازی میپردازد. او به دل تأکید میکند که زمان کوچ و سفر به سوی حقیقت در پیش است و باید از وابستگیهای دنیوی فاصله گرفت. با تشبیه زندگی به سفری سخت، او از شنوندگان میخواهد تا از تصورات و هوای نفس خود آزاد شوند و به کارهای ثمربخش بپردازند. همچنین، او بر این نکته تأکید میکند که غفلت از ذات انسان و حقیقی بودن او میتواند به عذاب ابدی منجر شود. در نهایت، شاعر از خداوند خواستار بیداری و درک حقیقت در جهان فانی است و دعا میکند که دیگران نیز راهی به سوی معرفت و نجات پیدا کنند.
هوش مصنوعی: ای دل، زمان کوچ و رفتن فرا رسیده است. از این مکان ویران باید بروی، تا از سوی خداوند، پیام و ندایی به جانت برسد.
هوش مصنوعی: به جانت بال و پر بده تا از این قفس رها شود و در دل تو در یک نفس، صد در جدید به روی تو باز شود.
هوش مصنوعی: عقل و نقل را مانند ترازویی درست و صحیح نگهدار و تلاش کن تا در این حالت نه چیزی بسوزد و نه چیزی سرخ شود. این به معنای آن است که در زندگی باید تعادل و درستی را رعایت کرد تا از افراط و تفریط دور بمانی.
هوش مصنوعی: زمانی که عشق واقعی به کمک عقل و نقل (معرفت) به وجود آید، تو از دل پرعشق خود آتش عشق را در مقام و اعتبار دیگران شعلهور میسازی.
هوش مصنوعی: هرچند که دنیا به نظر دیگران شاید مانند حیات جاودان و ماء خضر (آب بهشتی) باشد، اما تو باید به حدی برسی که در مقابل تو، عالم مانند سراب (چیزی که وجود ندارد و فریبدهنده است) به نظر بیاید.
هوش مصنوعی: اگر آنقدر از خود دور شوی که شایسته است، کوچکترین ذرهای از وجودت در برابر نور روح تو مانند آفتاب خواهد درخشید.
هوش مصنوعی: اگر در این مسیر دشوار به دنبال انجام کار درست هستی، چرا همچنان باید به اشتباهات نفس خود فکر کنی و مضطرب باشی؟
هوش مصنوعی: در این مسیر سخت مانند شتر باش و از خطاها و اشتباهات خود بگذر. به آرامی پیش برو، حتی اگر در مسیر مشکلاتی مانند خارها پیش بیاید، باید بار سنگین را به سر منزل مقصود برسانی.
هوش مصنوعی: تو در زیر تأثیر نفس خود، در حالتی نادرست و پوشیدهای و چون نفس تو آرام بگیرد، آن حجاب از میان میرود و برمیخیزد.
هوش مصنوعی: تو در دنیای فانی و مادی به درک و لذتهای زودگذر (شراب و معشوق) وابسته و گرفتار شدهای. ای دل مست این لذتها، تا کی به این شراب نفس (هوای نفس) ادامه خواهی داد؟
هوش مصنوعی: بیدار شو، زیرا پاداش این دنیا به یک آه از دل پر درد وابسته است. آشی که تو برمیآوری باید همچون آوای مستی برآید.
هوش مصنوعی: هر دم که میگذرد، فرصتی از عمر ماست و تو از این موضوع غافلی. بلند شو و با دل شکسته، غم را از خود دور کن و خون دل خود را به یادگار بگذار.
هوش مصنوعی: ببین درد و حسرت را که هرچه فکر میکنم، تو در هیچ موضوعی قادر به انجام هیچ کاری نیستی.
هوش مصنوعی: زمانی که از تو هیچ کار مثبتی نیامده، بهتر است بر خود و مسئولیتهای خود تمرکز کنی و مانند ابرها بگریی تا باران شوق و احساساتت را بریزی.
هوش مصنوعی: تو باید آگاه باشی که باید با افراد بزرگ و با نفوذ در یک صف قرار بگیری تا از این جایگاه فانی و گذران، به مقام و منزلت بالاتری دست یابی.
هوش مصنوعی: هماکنون زمان را درک کن و از آن استفاده کن، زیرا نمیدانی که این نفس (زندگی) ممکن است تو را زیر خاک پنهان کند و چهرهات را در پرده پنهان سازد.
هوش مصنوعی: وقتی که مرگ ناگهان به عمرت حملهور میشود، تو در آن لحظه نمیتوانی از دست او بگریزی، مانند مگس که نمیتواند از آفتاب دور شود.
هوش مصنوعی: تاسف میخورم که تو نمیدانی در چه وضع ناگواری قرار داری. اگر شوقی در وجودت هست، این احساس را درک کن و به معنای آن پی ببر.
هوش مصنوعی: زمانی که چراغ عمر تو به یقین خاموش خواهد شد، زودتر از این، مانند شمعی که از آتش شهوت میسوزد، به خودت بیا و از این تمایلات ناپسند دوری کن.
هوش مصنوعی: ای کسی که فقط به شهوت و لذتهای زودگذر مشغولی، اگر عاقل باشی باید بدانی که یک لحظه لذت نمیتواند به اندازهٔ صد سال عذاب و مصیبت ارزش داشته باشد.
هوش مصنوعی: برای این سفر، توشهای فراهم کن، زیرا مردان دنیا در چنین مسیری همچون الاغ در گِل ماندهاند و قادر به پیشرفت نیستند.
هوش مصنوعی: به دنیا مغرور نشو و به زندگی آخرت پشت نکن، زیرا وقتی که در قبر قرار میگירי، دیگر نمیتوانی در عاقبت و نتیجه کارهایت بمانی و از آنچه پس از مرگ خواهد آمد، فرار کنی.
هوش مصنوعی: شب را همانند مردان زنده بگذران و تا جایی که میتوانی نخواب، زیرا زیر خاک زمانی طولانی در خواب خواهی بود.
هوش مصنوعی: بهقدری تو در زیر خاک خواهی ماند که در این طاق آبی (آسمان) نور مهتاب بر خاک تو با اندوه میتابد.
هوش مصنوعی: چون نمیدانی در روز قیامت چه سرنوشتی خواهی داشت، در خودپسندی و غرور، بیجهت شتاب نکن و عجله نداشته باش.
هوش مصنوعی: روز واپسین (روز قیامت) به شکل ناگهانی و غیرمنتظرهای پیش میآید و در آن روز، انسانها از اعمال خود حسابرسی میشوند. آن زمان، مانند روزهای دیگر نیست و جایگاه انسانها به فرجام کارهایشان بستگی دارد؛ در اینجا به این نکته اشاره شده که در آن روز، شیرینی و زهرای زندگی (سختیها) به هم میآمیزد و انسانها باید همواره به این حقیقت توجه داشته باشند.
هوش مصنوعی: به اطاعت و بندگی خود تکیه نکن، چون در آخرین لحظهٔ زندگی هیچکس نمیداند که چه زمانی مرگ خواهد آمد.
هوش مصنوعی: ما در یک لحظه از دنیا خواهیم رفت و مانند شمع خاموش میشویم، پس چرا باید به این دنیا و زرق و برق آن با حرص و طمع نگاه کنیم و به این چیزها دل ببندیم؟
هوش مصنوعی: وقتی که سر و تاج برجا نخواهد ماند، به چه دلیل باید به لباس کهنه و افسر افراسیاب (دولت و شکوه) نگاه کنی؟ به عبارتی، زینت و مقام دنیا پایدار نیستند.
هوش مصنوعی: اگر میبینی که این گروه بیپول و گدا در روزی چند به مقام پادشاهی رسیدهاند، توجه کن که آنان در واقع هیچ پایدار نیستند و به زودی دگرگون میشوند.
هوش مصنوعی: این گروه فاسد و بددل، که از دیرباز به ریا و تزویر مشغولند، با فریب و نیرنگ، مانند بید در پای درخت، در زیر خاک ریشه دارند و در حال ریزشاند.
هوش مصنوعی: زیر خاک، همه انسانها، چه آزاد و چه برده، از چهارسو و در هر نقطهای از کشور، از بزرگ و کوچک، چه شهرنشین و چه روستایی، خوابیدهاند.
هوش مصنوعی: دل خود را بر زیبایی و جذابیت چشم و دندان معشوق نگذار، زیرا خاک و زمین در نهایت به مانند بادام و دندان، زودگذر و کمارزش خواهند بود.
هوش مصنوعی: کسی که به خاطر خشمش مانند طناب، خیمهٔ ماه را میگسست، حالا در قبر، کفن بر گردن او مانند طناب شده است.
هوش مصنوعی: کسی که از شدت خجالت پیراهن خود را درنیاورد و نتوانست همانند دیگران برایش کفن بسازند، در نهایت از روی همین خجالت، او را به این حالت درآوردند که کفنش را از لباسش بسازند.
هوش مصنوعی: کسی که چهرهاش مانند گل شکفته بود، اکنون ابر به شدت بر خاک او میبارد و مثل گلاب به خاطر او غمگین است.
هوش مصنوعی: آن کسی که زلفهایش مانند سنبل (گل سنبلی) زیبا و تابدار بود، اکنون در خاک تاریک خوابیده و نه موهایش درخشان است، نه زیبایی و نه تابش باقی مانده است.
هوش مصنوعی: ما همه بیخبر و ناآگاهیم، در حالی که زندگی بر روی کسی برقرار است که با آگاهی از این دنیا عبور کرده و به اینجا که پر از فساد و تباهی است، بیاعتنا بوده است.
هوش مصنوعی: ای پروردگار، با بخشش و مهربانیات عطار را بیدار کن تا در خواب بیداری به دست آورد و تا روز حساب از غفلت بیرون آید.
هوش مصنوعی: ای خدا! من از کارهایی که باید انجام میدادم، توبه کردم. لطف خود را از بندهٔ ناچیز و فروتن خود دور مکن.
هوش مصنوعی: هر کسی که این عاشق دیوانه را دعا کند، به درستی و از صمیم دل، ای خدا، آن خورشیدِ دل را (محبوبش) دعا کن تا دعایش به اجابت برسد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
شهریار دادگستر خسرو مالکرقاب
آنکه دریا هست پیش دست احسانش سراب
آسمان جود گشت و جود ماه آسمان
آفتاب ملک گشت و ملک چرخ آفتاب
بنگر اکنون با خداوند جهان شاه زمین
[...]
تا ببردی از دل و از چشم من آرام و خواب
گه ز دل در آتش تیزم گه از چشم اندر آب
عشق تو باچار چیزم یار دارد هشت چیز
مرمرا هر ساعتی زین غم جگر گردد کباب
با رخم زر و زریر و با دلم گرم و زحیر
[...]
مهترا ، هر چند شعرم زان هر شاعر بهست
تا توانستم نکردم من ز شعری اکتساب
قصد آن دارم که دامن در چنم زین روز بد
روز خوب خویش جویم بر ستوری چون عقاب
تا همی خوانم کتاب و تا همی جویم شراب
[...]
سر و بالایی که دارد بر سر گل مشک ناب
آفت دلهاست و اندر دیدهام چون آفتاب
روی رنگینش چو ماه تافته بالای سرو
زلف مشکینش چو مشک تافته بر ماهتاب
صبر از آن خواهم همی تا عشق او پوشم به صبر
[...]
ای بیان جود تو بر کاغذ روز سپید
نقش کرده خامه قدرت به زر آفتاب
هر کجا کلک تو شد بر صفحه کاغذ روان
تیغ هندی را نماند با نفاذش هیچ تاب
در هوایت هر که چون کاغذ دوروئی پیشه کرد
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.