قصیدهٔ شمارهٔ ۱۶۶ - در مدح فیروزشاه عادل و وصف الحال رفتن به ترمد و ستایش سلطانالسادة سید ترمد
حبذا بخت مساعد که سوی حضرت شاه
مردمی کرد و رهم داد پس از چندین گاه
بعد ما کز سر حسرت همه روز افکندی
سخن رفتن و نارفتن من در افواه
اندر آمد ز در حجرهٔ من صبحدمی
روز بهمنجنه یعنی دوم از بهمن ماه
سال بر پانصد و سی و سه ز تاریخ عجم
گفت برخیز که از شهر برون شد همراه
چه روی راه تردد قضیالامر فقم
چه کنی نقش تخیل بلغ السیل زباه
چون برانگیخت مرا رفت و چراغی بفروخت
بیتحاشی چو رفیقی که بود از اشباه
تا که من جامه بپوشیدم و بیرون رفتم
به شتابی که وداعم نه رهی کرد و نه راه
او برون برد به در مفرش و آورد ستور
محملی بست مرا کرد چو شاهی بر گاه
گفت ساکت شو و هشدار و به تعجیل براند
آنچنان کز ره و بیراه نبودم آگاه
منتی داشتم از وی که ندارد به مثل
اعمی از چشم و فقیر از زر و عنین از باه
اتفاقا به در رحبه بوفدی برسید
همه اعیان و بزرگان نشابور و هراه
همچنین جملهٔ راهم به سلامت میبرد
نه در آن طبع ملالت نه در آن طوع اکراه
تا به جایی که مرا داد همی مسحی و کفش
تا به حدی که همی داد خرم را جو و کاه
خوف جیحون مگر اندر سخنم پیدا شد
که حدیثم همه ره بود ز انهار و میاه
رخ به من کرد و مرا گفت کزین جوی مترس
ای ز ناجسته و ناگشته ز جویت آگاه
به شنا کرد مرا گفت که این جوی ببین
ای بسا جسته و من دیده ز جوی و از چاه
اندر آن عهد که تعلیم همی داد آنجا
کند کرت به زبان راند که ماشاء الله
بالله ار نیمهٔ این باشد جیحون صد بار
عبده پیش نبشتستست بدین جوی و فداه
گفتم آری چو چنین است مرا باکی نیست
که ز ما منع نیاید ز شما استکراه
چون به جیحون برسیدیم ز من هوش برفت
گفت لا حول و لا قوة الا بالله
باز از آن ساده دلیهای حکیمان آورد
چه کنم تا نکند مصلحت خویش تباه
رفت و بربست ازاری و به جیحون درجست
دستاندازان بگذشت به یکدم به شناه
باز بازآمد و گفتا که بدیدی سهلست
درنشین خیز و مکن وقت گذشتن بیگاه
کشتی آورد و نشستیم درو هر دو به هم
چون دو یار او همه یاریده و من یاریخواه
او چو شیری به یکی گوشهٔ کشتی بنشست
من سر اندر زن و بیرونزن همچون روباه
آخرالامر چو کشتی به سلامت بگذشت
جستم از کشتی و آمد به لب کشتی گاه
عرصهای دیدم چون جان و جوانی به خوشی
شادیافزای چو جان و چو جوانی غمکاه
گفتم ای بخت بهشتست سواد ترمد
گفت راضی مشو از روضهٔ رضوان به گیاه
باش تا شهر ببینی و درو باد ملک
باش تا قلعه ببینی و درو عرض سپاه
تا درین بودم گردی ز در شهر بخاست
گفتم آن چیست مرا گفت جنیبتکش شاه
آفرین کردم بر شاه که اندر دو جهانش
آفریننده ز هر حادثه داراد نگاه
آمد القصه و آورد جنیبت پیشم
دیدهٔ من چو در آن شکل و شبه کرد نگاه
استری بود سیه زیر مغرق زینی
راست چون تیره شبی بسته برو یک شبه ماه
بوسه دادم سم و زانو و رکابش هر سه
گفتم ای روز براق از تو چو رنگ تو سیاه
به سعادت به سوی آخر خود باز خرام
که ترا پایه بلندست و مرا ره کوتاه
این همی گفتم و او دست همی کوفت که نی
ترک فرمان به همه روی گناهست گناه
متنبه شدم و قصد عنانش کردم
بخت آنجا به من و پایهٔ من کرد نگاه
گفت ما را به در شاه فراموش مکن
که چو ماهست کنون گرد رکابت پنجاه
گفتم آخر نه همانا که من آنکس باشم
که به پاداش چنین سعی کنم باد افراه
کردمش خوشدل و پس پای درآوردم و راند
تا بدان سده که از سدره فزونست به جاه
سدهٔ درگه اعلای خداوند جهان
که سلاطین جهان سجده برندش به جباه
شاه حیدر دل هاشم تبع احمد نام
که ز گردونش سریرست و ز خورشید کلاه
آنکه با خنجر او هست قضا کارافزای
وانکه در حضرت او هست قدر کارآگاه
درشدم جان به طرب رقصکنان در پی بخت
گویی اندر سر من هوش نوایی زد و راه
چون ازو حاجب بارم بستد مسکین گفت
آه آمد به سرم آنچه گمان بردم آه
حاجبش گفت معاذالله ازو باز مگرد
ویحک آن رشته همه ساله چنین باد دوتاه
هردو ما را به سر مائده بردند که چشم
تا نشد صایم ما زاغ نگفتند صلاه
چو ز ابرام لبم دست ملک فارغ شد
گفت بختم خنکا موزه بنه کفش بخواه
زین قدم من چو روی گشته و بختم چو ردیف
حالها نیز بگردد ز نسق گاه به گاه
نه کلیمی تو برین کوه که گیری کم تیه
نه عزیزی تو درین مصر که گیری کم چاه
بیتکی چند بخوان لایق این حال و برو
بر غلامان ملک تنگ چه داری خرگاه
همچنان کردم و این شعر ادا کردم و رفت
جان از آن رجعت بر فور پر از واشوقاه
پای یالیت ز پس دست مناجات ز پیش
کای بهستی تو بر هرچه وجودست گواه
بخت بیدار ملک را ملکا دایم دار
تا جهان هرگز ازین خواب نگردد آگاه



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به مدح فیروزشاه عادل میپردازد و سفر خود به ترمد و دیدار با سلطانالسادة سید ترمد را توصیف میکند. او از بخت مساعد خود صحبت میکند که پس از سالها حسرت، فرصتی برای سفر و ملاقات با شاهان به دست آورده است. شاعر با توصیف جزئیات سفر، از جمله عبور از جیحون و دیدار با بزرگان نشابور، هیجان و شوق خود را بیان میکند و در نهایت به توصیف زیباییهای ترمد و شان شاه میپردازد. او به شکل نمادین از فرصتی که برای عرض ارادت به شاه به دست آورده، بهره میگیرد و در انتها با شعر و نواهای خاص خود، حال و هوای خوشی و رضایت را منتقل میکند.
هوش مصنوعی: خوشا به حال ما که بخت مساعدی داریم که ما را به سوی شاه مردمان هدایت کرد و پس از مدتها به ما کمک رساند.
هوش مصنوعی: پس از آنکه ما به خاطر حسرت، هر روز دربارهٔ رفتن و نرفتن حرف زدیم، اکنون تو به این موضوع اشاره کردی.
هوش مصنوعی: صبح زود در دوم بهمن ماه، شخصی به در حجرهام وارد شد.
هوش مصنوعی: در سال ۵۳۳ هجری قمری، که تاریخ عجم (تقویم ایرانی) را نشان میدهد، از خواب بیدار شو و به این سفر آماده باش، زیرا از شهر خارج میشویم.
هوش مصنوعی: چهقدر باید در راه رفتن ملاحظه کرد و احتیاط نمایی، زیرا سرنوشت حتمی و تغییرناپذیر است. بنابراین، چه میتوانی کنی وقتی که خیال و تصور چنان غرق در جریان زندگی نمیگذارد؟
هوش مصنوعی: وقتی که تصمیم به رفتن گرفتم و چراغی را هم به یادگار فروخت، احساس کردم که این رفتن شبیه به حال دوستی است که در کنار کسی که به او نزدیک است، خود را نمیپوشاند یا محتاط نمیشود.
هوش مصنوعی: وقتی که من لباس پوشیدم و سریعاً خارج شدم، به قدری عجله داشتم که نه کسی به من راهنمایی کرد و نه راهی برای رفتن پیدا کردم.
هوش مصنوعی: او به خاطر من، فرش را بر زمین پهن کرد و ستوری را برای سواری آماده کرد تا من را مانند یک شاه بر تخت (محمل) بنشاند.
هوش مصنوعی: مرا گفتند ساکت باش و با دقت گوش کن و زودتر حرکت کن، زیرا من از راه درست و نادرست آگاه نبودم.
هوش مصنوعی: من از او لطف و محبتی دارم که هیچکس نمیتواند مانند آن را داشته باشد؛ مانند فردی نابینا که از دیدن چشم و فردی فقیر که از داشتن ثروت بیبهره است، یا مردی نازا که از بچهدار شدن ناتوان است.
هوش مصنوعی: ناگهان به درِ رحبه (محل ورودی) که رسیدیم، همگی افراد برجسته و مهم نشابور و هراه (منطقهای در نزدیکی نشابور) آنجا بودند.
هوش مصنوعی: جملهٔ راهم به سلامت میبرد به این معنی است که این سفر به خوبی و راحتی پیش میرود و نه از روی بیحوصلگی است و نه به forcibly (اکراه) انجام میشود.
هوش مصنوعی: به اندازهای که مرا توفیق و خوشایندی میدهد، از توش و توانم به آن حد، خوشی و نعمت مییابم که برای خر و چهارپایان دانه و علوفه فراهم میشود.
هوش مصنوعی: خوف من از رود جیحون تنها در کلامم آشکار شد، چون گفتگویم همواره دربارهٔ نهرها و آبها بوده است.
هوش مصنوعی: فیروزشاه به من روی کرد و گفت که از این جوی نترس، ای کسی که از آب آن نچشیده و از آن بهرهای نبردهای.
هوش مصنوعی: به من گفت که به آب نگاه کن، این جوی را ببین که شاید در آن ماهی (یا موجودی) وجود دارد و من فقط از آب و چاه دیدهام.
هوش مصنوعی: در آن زمان که در آن مکان آموزش میداد، عبارات شیرین و زیبایی را با زبان میآورد که همه بر زیبایی آن تکیه میکردند و میگفتند ماشاءالله (خداوند را شکر) بر این هنر.
هوش مصنوعی: به خداوند قسم، اگر نیمهای از این جیحون (رود جیحون) چنین باشد، صد بار بنده را (که من هستم) به این جوی (منطقه) نوشتند و به وی چه گوارایی و فدای او (منظور احترام به جیحون و بزرگی آن).
هوش مصنوعی: گفتم اگر چنین است که شما به ما اجازه نمیدهید، من نگران نیستم مگر اینکه شما بر من فشار بیاورید.
هوش مصنوعی: وقتی به جیحون رسیدیم، حواسم کاملاً پرت شد و دیگر هیچ چیزی متوجه نشدم و فقط گفتم: هیچ نیرویی نیست جز نیروی خداوند.
هوش مصنوعی: بر اساس سادگی و بیپیرایگی حکیمان، این بار چه میتوانم بگویم که مصلحت خود را نابود نکنند؟
هوش مصنوعی: او (شخصی که در حال سفر است) از جایی رفت و حریری را به دور خود پیچید و در جیحون (رودخانهای) به جستجوی دزدها و موانع گذشت و به سرعت از آب عبور کرد.
هوش مصنوعی: او (شخصی که صحبت میکند) برگشته و میگوید که دیدی که کارها آسان است، دیگر نشین و برخیز، وقت را هدر نده، زیرا زمان به سرعت میگذرد و دیگر دیر شده است.
هوش مصنوعی: در کشتی نشستهایم و هر دو نفر به هم نزدیک هستیم، او همیشه به من کمک میکند و من به دنبال یاری و کمک از او هستم.
هوش مصنوعی: او مانند شیری در یک گوشهٔ کشتی نشسته بود و من در حال سر برداشتن و بیرون زدن (از ترس) بودم، مانند روباهی که دایماً آمادهی فرار است.
هوش مصنوعی: در پایان، وقتی کشتی با ایمنی عبور کرد، از آن خارج شدم و به لبهٔ کشتی رسیدم.
هوش مصنوعی: در جایی را دیدم مانند جان و جوانی که خوشبختی و شادی را افزایش میدهد، همچون جان و جوانی که غم را از بین میبرد.
هوش مصنوعی: به بخت گفتم که ترمد بهشتی است، اما بخت در پاسخ گفت که از باغ رضوان هم نباید راضی شوی، بلکه باید به گیاه توجه کنی و بهتر از آن را جستجو کنی.
هوش مصنوعی: تا زمانی که به شهر ترمد میخواهی بروی، فرصت را غنیمت بشمار و زیباییهای آن را ببین. همچنین باید به قلعهای که در آنجا هست، توجه کنی و تماشا کنی که سپاه در آنجا چه شکوه و قدرتی دارد.
هوش مصنوعی: در این بیت، راوی در حال گشت و گذار در شهر است که متوجه میشود گرد و غباری به وجود آمده است. او از خود میپرسد که این چه چیزی است، و پاسخ میگیرد که این گرد و غبار ناشی از عبور و حرکت شاه با لشکرش است.
هوش مصنوعی: برای شاه آفرین میگویم، زیرا او در هر دو جهان (دنیا و آخرت) نیکویی و خوبی دارد و بر هر واقعهای نظر و دیدگاهی دارد.
هوش مصنوعی: داستان این است که پیش من کسی با زیبایی خاصی ظاهر شد، چشمان من همواره به آن شکل و صورت خیره مانده است.
هوش مصنوعی: اسب سیاهی زیر زین بود که مانند شبی تاریک، شاخ و برکاتی بر آن بسته شده بود و شباهتش به ماه فقط به خاطر یک شب بود.
هوش مصنوعی: من به سم و زانو و رکاب اسب او بوسه زدم و به او گفتم: ای روزی که مانند براق (اسب آسمانی پیامبر) سریع و شگفتآور هستی، رنگ تو همچون رنگ چشمان سیاه است.
هوش مصنوعی: به سوی سرانجام خوش و سعادتمند حرکت کن، زیرا تو مقام و جایگاه بلندی داری و من راهی کوتاه در پیش دارم.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر در حال گفتوگو با شخصی است که در تلاش است تا او را از انجام کار نادرست بازدارد. او (شخص مقابل) به شاعر میگوید که نباید به خاطر ترس از عواقب اشتباهات، دست از فرمانبرداری بردارد، زیرا هر گونه تخلف از دستورات صحیح، گناه است.
هوش مصنوعی: به خودم آمدم و تصمیم گرفتم که گامهای او را دنبال کنم. در آن لحظه، بخت به من نگاه کرد و مقام و جایگاه مرا به من نشان داد.
هوش مصنوعی: به من گفتند که مرا در دربار شاه فراموش نکن، زیرا در این زمان که مانند ماه زیبا شدهای، دور رکاب تو پنجاه نفر هستند.
هوش مصنوعی: گفتم که من نیستم آن شخصی که بخواهم به پاداش این تلاشها، خودم را در معرض آزار و بیاحترامی قرار دهم.
هوش مصنوعی: او را شاد و دلخوش کردهام و سپس پایش را برداشته و راندهام تا به جایگاهی برسم که از مقام سدره که بالاترین سطح بهشت است، بالاتر است.
هوش مصنوعی: به درگاه بلند خداوند جهان، که سلاطین دنیا در برابرش سر به خاک میسایند.
هوش مصنوعی: شاه حیدر، فرزند هاشم و پیرو احمد (پیامبر اسلام) است که از آسمان، تخت سلطنت او شناخته میشود و همچون خورشید، طلایی و باعظمت است.
هوش مصنوعی: کسی که با خنجر او، یعنی خنجر فیروزشاه، قضا و سرنوشت را افزایش میدهد، و کسی که در حضور او قرار دارد، به واقع دارای ارزش و قدرت است.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر با شادی و سرور به دنبال بخت و اقبال میگردد و گویی دچار نوعی مستی یا خوشحالی عمیق شده است. او احساس میکند که در سرش نغمهای خوش و دلچسب طنینانداز شده و او را به رقص و نشاط دعوت میکند.
هوش مصنوعی: زمانی که حاجب (دربان) از نزد او دور شد، من، که در حالتی ناتوان هستم، با دلتنگی گفتم آه، رسید به سرم آنچه که پیشتر تصور میکردم.
هوش مصنوعی: حاجب (دروازهبان یا مامور دربار) به او (فیروزشاه) گفت: «به خدا قسم، از او (فیروزشاه) برنگرد، ای وای بر تو، این رابطه را هر ساله چنین محکم نگهدار.
هوش مصنوعی: هر دوی ما را به سر سفرهی مائده (خوراک لذیذ) بردند، اما تا زمانی که چشم ما به خواب نرفت، کلامی از ما برای نماز (گفتن اذان) بیرون نیامد.
هوش مصنوعی: وقتی که دست ملک (سلطان) از ابرام (قسم خوردن یا عهد) به لب من آزاد شد، گفت به بخت من خنکای (راحتی) مکانی را بیاب و کفش (نعلین) بخواه.
هوش مصنوعی: چون من این بار قدم گذاشتم، وضعیت و بخت من هم مانند حال و هوای مختلفی که گهگاه تغییر میکند، تغییر مییابد.
هوش مصنوعی: تو نه مانند یک یهودی هستی که در کوهها کمبود آب را حس کنی، و نه در این شهر مثل یک عزیز باشی که در چاهها کمبود آب را احساس کنی. این expresses that تو در هیچ حالتی از کمبود رنج نمیبری.
هوش مصنوعی: چند بیتی بخوان که با این حال مناسب باشد و به غلامان ملک بگو که در تنگنای زندگی چه چیزی داری تا به آنها بگویی.
هوش مصنوعی: من این شعر را به خاطر شوق و اشتیاقی که داشتم، با حالتی پر از احساس خواندم و در حین خواندن، جانم به سمت آن بازگشت.
هوش مصنوعی: تو ای که در هر چیزی گواهی از وجود داری، من در حال عبادت و دعای خود به تو روی آوردهام؛ پاهایم به زیر یال توست و دستم در حال مناجات و خواست از توست.
هوش مصنوعی: بختِ بیدار و هوشیار، همیشه سلطنت را بر عهده داشته باشد تا جهان هرگز از این خواب غفلت آگاه نشود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
دستش از پرده برون آمد چون عاج سپید
گفتی از میغ همی تیغ زند زهره و ماه
پشت دستش به مثل چون شکم قاقم نرم
چون دم قاقم کرده سرانگشت سیاه
ای ستمکار بیندیش از آنروز سیاه
که ترا شومی ظلم افکند از جاه بچاه
حال اکنون بحقارت منگر جانب او
بشماتت کند آنروز بسوی تو نگاه
در چو بگشاد، بدان دخترکان کرد نگاه
دید چون زنگی هر یک را دو روی سیاه
جای جای بچهٔ تابان چون زهره و ماه
بچهٔ سرخ چو خون و بچهٔ زرد چو کاه
ای بفر و خرد و خوبی خورشید سپاه
او فرزنده ز گردون تو فروزنده ز گاه
او گهی تابان بر چرخ و گهی زیر زمین
تو بوی تابان بر گاه بگاه و بی گاه
زو نگاریده سپهر از تو نگاریده زمین
[...]
کی نهم روی دگرباره بر آن روی چو ماه
کی زنم دست دگرباره در آن زلف سیاه
بروم روی بر آن روی نهم کامد وقت
بشوم دست بدان زلف زنم کامد گاه
ای پسر چند کنم بیلب خندان تو صبر
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.